रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 3

327 of 606 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स लम्बशिखरे लम्बे लम्बतोयदसंनिभे । (१।१)

sa lambaśikhare lambe lambatoyadasaṃnibhe |

1.2१.२

सत्त्वम् आस्थाय मेधावी हनुमान्मारुतात्मजः ॥ (१।२)

sattvam āsthāya medhāvī hanumānmārutātmajaḥ ||

2.1२.१

निशि लङ्कां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः । (२।१)

niśi laṅkāṃ mahāsattvo viveśa kapikuñjaraḥ |

2.2२.२

रम्यकाननतोयाढ्यां पुरीं रावणपालिताम् ॥ (२।२)

ramyakānanatoyāḍhyāṃ purīṃ rāvaṇapālitām ||

3.1३.१

शारदाम्बुधरप्रख्यैर् भवनैर् उपशोभिताम् । (३।१)

śāradāmbudharaprakhyair bhavanair upaśobhitām |

3.2३.२

सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम् ॥ (३।२)

sāgaropamanirghoṣāṃ sāgarānilasevitām ||

4.1४.१

सुपुष्टबलसंगुप्तां यथैव विटपावतीम् । (४।१)

supuṣṭabalasaṃguptāṃ yathaiva viṭapāvatīm |

4.2४.२

चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम् ॥ (४।२)

cārutoraṇaniryūhāṃ pāṇḍuradvāratoraṇām ||

5.1५.१

भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीम् इव । (५।१)

bhujagācaritāṃ guptāṃ śubhāṃ bhogavatīm iva |

5.2५.२

तां सविद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्मार्गनिषेविताम् ॥ (५।२)

tāṃ savidyudghanākīrṇāṃ jyotirmārganiṣevitām ||

6.1६.१

चण्डमारुतनिर्ह्रादां यथेन्द्रस्यामरावतीम् । (६।१)

caṇḍamārutanirhrādāṃ yathendrasyāmarāvatīm |

6.2६.२

शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम् ॥ (६।२)

śātakumbhena mahatā prākāreṇābhisaṃvṛtām ||

7.1७.१

किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिर् अलंकृताम् । (७।१)

kiṅkiṇījālaghoṣābhiḥ patākābhir alaṃkṛtām |

7.2७.२

आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारम् अभिपेदिवान् ॥ (७।२)

āsādya sahasā hṛṣṭaḥ prākāram abhipedivān ||

8.1८.१

विस्मयाविष्टहृदयः पुरीम् आलोक्य सर्वतः । (८।१)

vismayāviṣṭahṛdayaḥ purīm ālokya sarvataḥ |

8.2८.२

जाम्बूनदमयैर् द्वारैर् वैदूर्यकृतवेदिकैः ॥ (८।२)

jāmbūnadamayair dvārair vaidūryakṛtavedikaiḥ ||

9.1९.१

मणिस्फटिकमुक्ताभिर् मणिकुट्टिमभूषितैः । (९।१)

maṇisphaṭikamuktābhir maṇikuṭṭimabhūṣitaiḥ |

9.2९.२

तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः ॥ (९।२)

taptahāṭakaniryūhai rājatāmalapāṇḍuraiḥ ||

10.1१०.१

वैदूर्यतलसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः । (१०।१)

vaidūryatalasopānaiḥ sphāṭikāntarapāṃsubhiḥ |

10.2१०.२

चारुसंजवनोपेतैः खम् इवोत्पतितैः शुभैः ॥ (१०।२)

cārusaṃjavanopetaiḥ kham ivotpatitaiḥ śubhaiḥ ||

11.1११.१

क्रौञ्चबर्हिणसंघुष्टे राजहंसनिषेवितैः । (११।१)

krauñcabarhiṇasaṃghuṣṭe rājahaṃsaniṣevitaiḥ |

11.2११.२

तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम् ॥ (११।२)

tūryābharaṇanirghoṣaiḥ sarvataḥ pratināditām ||

12.1१२.१

वस्वोकसाराप्रतिमां समीक्ष्य नगरीं ततः । (१२।१)

vasvokasārāpratimāṃ samīkṣya nagarīṃ tataḥ |

12.2१२.२

खम् इवोत्पतितां लङ्कां जहर्ष हनुमान् कपिः ॥ (१२।२)

kham ivotpatitāṃ laṅkāṃ jaharṣa hanumān kapiḥ ||

13.1१३.१

तां समीक्ष्य पुरीं लङ्कां राक्षसाधिपतेः शुभाम् । (१३।१)

tāṃ samīkṣya purīṃ laṅkāṃ rākṣasādhipateḥ śubhām |

13.2१३.२

अनुत्तमाम् ऋद्धियुतां चिन्तयामास वीर्यवान् ॥ (१३।२)

anuttamām ṛddhiyutāṃ cintayāmāsa vīryavān ||

14.1१४.१

नेयम् अन्येन नगरी शक्या धर्षयितुं बलात् । (१४।१)

neyam anyena nagarī śakyā dharṣayituṃ balāt |

14.2१४.२

रक्षिता रावणबलैर् उद्यतायुधधारिभिः ॥ (१४।२)

rakṣitā rāvaṇabalair udyatāyudhadhāribhiḥ ||

15.1१५.१

कुमुदाङ्गदयोर् वापि सुषेणस्य महाकपेः । (१५।१)

kumudāṅgadayor vāpi suṣeṇasya mahākapeḥ |

15.2१५.२

प्रसिद्धेयं भवेद् भूमिर् मैन्दद्विविदयोर् अपि ॥ (१५।२)

prasiddheyaṃ bhaved bhūmir maindadvividayor api ||

16.1१६.१

विवस्वतस्तनूजस्य हरेश्च कुशपर्वणः । (१६।१)

vivasvatastanūjasya hareśca kuśaparvaṇaḥ |

16.2१६.२

ऋक्षस्य केतुमालस्य मम चैव गतिर् भवेत् ॥ (१६।२)

ṛkṣasya ketumālasya mama caiva gatir bhavet ||

17.1१७.१

समीक्ष्य तु महाबाहो राघवस्य पराक्रमम् । (१७।१)

samīkṣya tu mahābāho rāghavasya parākramam |

17.2१७.२

लक्ष्मणस्य च विक्रान्तम् अभवत् प्रीतिमान् कपिः ॥ (१७।२)

lakṣmaṇasya ca vikrāntam abhavat prītimān kapiḥ ||

18.1१८.१

तां रत्नवसनोपेतां कोष्ठागारावतंसकाम् । (१८।१)

tāṃ ratnavasanopetāṃ koṣṭhāgārāvataṃsakām |

18.2१८.२

यन्त्रागारस्तनीम् ऋद्धां प्रमदाम् इव भूषिताम् ॥ (१८।२)

yantrāgārastanīm ṛddhāṃ pramadām iva bhūṣitām ||

19.1१९.१

तां नष्टतिमिरां दीपैर् भास्वरैश्च महागृहैः । (१९।१)

tāṃ naṣṭatimirāṃ dīpair bhāsvaraiśca mahāgṛhaiḥ |

19.2१९.२

नगरीं राक्षसेन्द्रस्य ददर्श स महाकपिः ॥ (१९।२)

nagarīṃ rākṣasendrasya dadarśa sa mahākapiḥ ||

20.1२०.१

प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः । (२०।१)

praviṣṭaḥ sattvasampanno niśāyāṃ mārutātmajaḥ |

20.2२०.२

स महापथम् आस्थाय मुक्तापुष्पविराजितम् ॥ (२०।२)

sa mahāpatham āsthāya muktāpuṣpavirājitam ||

21.1२१.१

हसितोद्घुष्टनिनदैस् तूर्यघोषपुरःसरैः । (२१।१)

hasitodghuṣṭaninadais tūryaghoṣapuraḥsaraiḥ |

21.2२१.२

वज्राङ्कुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः । (२१।२)

vajrāṅkuśanikāśaiśca vajrajālavibhūṣitaiḥ |

21.3२१.३

गृहमेधैः पुरी रम्या बभासे द्यौर् इवाम्बुदैः ॥ (२१।३)

gṛhamedhaiḥ purī ramyā babhāse dyaur ivāmbudaiḥ ||

22.1२२.१

प्रजज्वाल तदा लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः । (२२।१)

prajajvāla tadā laṅkā rakṣogaṇagṛhaiḥ śubhaiḥ |

22.2२२.२

सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः । (२२।२)

sitābhrasadṛśaiścitraiḥ padmasvastikasaṃsthitaiḥ |

22.3२२.३

वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषितैः ॥ (२२।३)

vardhamānagṛhaiścāpi sarvataḥ suvibhūṣitaiḥ ||

23.1२३.१

तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितंकरः । (२३।१)

tāṃ citramālyābharaṇāṃ kapirājahitaṃkaraḥ |

23.2२३.२

राघवार्थं चरञ् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च ॥ (२३।२)

rāghavārthaṃ carañ śrīmān dadarśa ca nananda ca ||

24.1२४.१

शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम् । (२४।१)

śuśrāva madhuraṃ gītaṃ tristhānasvarabhūṣitam |

24.2२४.२

स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसाम् इव ॥ (२४।२)

strīṇāṃ madasamṛddhānāṃ divi cāpsarasām iva ||

25.1२५.१

शुश्राव काञ्चीनिनादं नूपुराणां च निःस्वनम् । (२५।१)

śuśrāva kāñcīninādaṃ nūpurāṇāṃ ca niḥsvanam |

25.2२५.२

सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनाम् । (२५।२)

sopānaninadāṃścaiva bhavaneṣu mahātmanām |

25.3२५.३

आस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेडितांश्च ततस्ततः ॥ (२५।३)

āsphoṭitaninādāṃśca kṣveḍitāṃśca tatastataḥ ||

26.1२६.१

स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः । (२६।१)

svādhyāyaniratāṃścaiva yātudhānān dadarśa saḥ |

26.2२६.२

रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसान् अपि ॥ (२६।२)

rāvaṇastavasaṃyuktān garjato rākṣasān api ||

27.1२७.१

राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत् । (२७।१)

rājamārgaṃ samāvṛtya sthitaṃ rakṣobalaṃ mahat |

27.2२७.२

ददर्श मध्यमे गुल्मे राक्षसस्य चरान् बहून् ॥ (२७।२)

dadarśa madhyame gulme rākṣasasya carān bahūn ||

28.1२८.१

दीक्षिताञ् जटिलान्मुण्डान् गोऽजिनाम्बरवाससः । (२८।१)

dīkṣitāñ jaṭilānmuṇḍān go'jināmbaravāsasaḥ |

28.2२८.२

दर्भमुष्टिप्रहरणान् अग्निकुण्डायुधांस्तथा ॥ (२८।२)

darbhamuṣṭipraharaṇān agnikuṇḍāyudhāṃstathā ||

29.1२९.१

कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरान् अपि । (२९।१)

kūṭamudgarapāṇīṃśca daṇḍāyudhadharān api |

29.2२९.२

एकाक्षानेककर्णांश्च चलल्लम्बपयोधरान् ॥ (२९।२)

ekākṣānekakarṇāṃśca calallambapayodharān ||

30.1३०.१

करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा । (३०।१)

karālān bhugnavaktrāṃśca vikaṭān vāmanāṃstathā |

30.2३०.२

धन्विनः खड्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान् । (३०।२)

dhanvinaḥ khaḍginaścaiva śataghnīmusalāyudhān |

30.3३०.३

परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान् ॥ (३०।३)

parighottamahastāṃśca vicitrakavacojjvalān ||

31.1३१.१

नातिस्थूलान् नातिकृशान् नातिदीर्घातिह्रस्वकान् । (३१।१)

nātisthūlān nātikṛśān nātidīrghātihrasvakān |

31.2३१.२

विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः ॥ (३१।२)

virūpān bahurūpāṃśca surūpāṃśca suvarcasaḥ ||

32.1३२.१

शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिशाशनिधारिणः । (३२।१)

śaktivṛkṣāyudhāṃścaiva paṭṭiśāśanidhāriṇaḥ |

32.2३२.२

क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः ॥ (३२।२)

kṣepaṇīpāśahastāṃśca dadarśa sa mahākapiḥ ||

33.1३३.१

स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान् । (३३।१)

sragviṇastvanuliptāṃśca varābharaṇabhūṣitān |

33.2३३.२

तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान् ॥ (३३।२)

tīkṣṇaśūladharāṃścaiva vajriṇaśca mahābalān ||

34.1३४.१

शतसाहस्रम् अव्यग्रम् आरक्षं मध्यमं कपिः । (३४।१)

śatasāhasram avyagram ārakṣaṃ madhyamaṃ kapiḥ |

34.2३४.२

प्राकारावृतम् अत्यन्तं ददर्श स महाकपिः ॥ (३४।२)

prākārāvṛtam atyantaṃ dadarśa sa mahākapiḥ ||

35.1३५.१

त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादविनादितम् । (३५।१)

triviṣṭapanibhaṃ divyaṃ divyanādavināditam |

35.2३५.२

वाजिहेषितसंघुष्टं नादितं भूषणैस्तथा ॥ (३५।२)

vājiheṣitasaṃghuṣṭaṃ nāditaṃ bhūṣaṇaistathā ||

36.1३६.१

रथैर् यानैर् विमानैश्च तथा गजहयैः शुभैः । (३६।१)

rathair yānair vimānaiśca tathā gajahayaiḥ śubhaiḥ |

36.2३६.२

वारणैश्च चतुर्दन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः ॥ (३६।२)

vāraṇaiśca caturdantaiḥ śvetābhranicayopamaiḥ ||

37.1३७.१

भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः । (३७।१)

bhūṣitaṃ ruciradvāraṃ mattaiśca mṛgapakṣibhiḥ |

37.2३७.२

राक्षसाधिपतेर् गुप्तम् आविवेश गृहं कपिः ॥ (३७।२)

rākṣasādhipater guptam āviveśa gṛhaṃ kapiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit