रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 23

23 of 606 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः प्रभाते विमले कृताह्निकम् अरिंदमौ । (१।१)

tataḥ prabhāte vimale kṛtāhnikam ariṃdamau |

1.2१.२

विश्वामित्रं पुरस्कृत्य नद्यास् तीरम् उपागतौ ॥ (१।२)

viśvāmitraṃ puraskṛtya nadyās tīram upāgatau ||

2.1२.१

ते च सर्वे महात्मानो मुनयः संशितव्रताः । (२।१)

te ca sarve mahātmāno munayaḥ saṃśitavratāḥ |

2.2२.२

उपस्थाप्य शुभां नावं विश्वामित्रम् अथाब्रुवन् ॥ (२।२)

upasthāpya śubhāṃ nāvaṃ viśvāmitram athābruvan ||

3.1३.१

आरोहतु भवान् नावं राजपुत्रपुरस्कृतः । (३।१)

ārohatu bhavān nāvaṃ rājaputrapuraskṛtaḥ |

3.2३.२

अरिष्टं गच्छ पन्थानं मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥ (३।२)

ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ mā bhūt kālasya paryayaḥ ||

4.1४.१

विश्वामित्रस् तथेत्य् उक्त्वा तान् ऋषीन् अभिपूज्य च । (४।१)

viśvāmitras tathety uktvā tān ṛṣīn abhipūjya ca |

4.2४.२

ततार सहितस् ताभ्यां सरितं सागरं गमाम् ॥ (४।२)

tatāra sahitas tābhyāṃ saritaṃ sāgaraṃ gamām ||

5.1५.१

अथ रामः सरिन्मध्ये पप्रच्छ मुनिपुंगवम् । (५।१)

atha rāmaḥ sarinmadhye papraccha munipuṃgavam |

5.2५.२

वारिणो भिद्यमानस्य किम् अयं तुमुलो ध्वनिः ॥ (५।२)

vāriṇo bhidyamānasya kim ayaṃ tumulo dhvaniḥ ||

6.1६.१

राघवस्य वचः श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम् । (६।१)

rāghavasya vacaḥ śrutvā kautūhalasamanvitam |

6.2६.२

कथयामास धर्मात्मा तस्य शब्दस्य निश्चयम् ॥ (६।२)

kathayāmāsa dharmātmā tasya śabdasya niścayam ||

7.1७.१

कैलासपर्वते राम मनसा निर्मितं सरः । (७।१)

kailāsaparvate rāma manasā nirmitaṃ saraḥ |

7.2७.२

ब्रह्मणा नरशार्दूल तेनेदं मानसं सरः ॥ (७।२)

brahmaṇā naraśārdūla tenedaṃ mānasaṃ saraḥ ||

8.1८.१

तस्मात् सुस्राव सरसः सायोध्याम् उपगूहते । (८।१)

tasmāt susrāva sarasaḥ sāyodhyām upagūhate |

8.2८.२

सरःप्रवृत्ता सरयूः पुण्या ब्रह्मसरश्च्युता ॥ (८।२)

saraḥpravṛttā sarayūḥ puṇyā brahmasaraścyutā ||

9.1९.१

तस्यायम् अतुलः शब्दो जाह्नवीम् अभिवर्तते । (९।१)

tasyāyam atulaḥ śabdo jāhnavīm abhivartate |

9.2९.२

वारिसंक्षोभजो राम प्रणामं नियतः कुरु ॥ (९।२)

vārisaṃkṣobhajo rāma praṇāmaṃ niyataḥ kuru ||

10.1१०.१

ताभ्यां तु ताव् उभौ कृत्वा प्रणामम् अतिधार्मिकौ । (१०।१)

tābhyāṃ tu tāv ubhau kṛtvā praṇāmam atidhārmikau |

10.2१०.२

तीरं दक्षिणम् आसाद्य जग्मतुर् लघुविक्रमौ ॥ (१०।२)

tīraṃ dakṣiṇam āsādya jagmatur laghuvikramau ||

11.1११.१

स वनं घोरसंकाशं दृष्ट्वा नृपवरात्मजः । (११।१)

sa vanaṃ ghorasaṃkāśaṃ dṛṣṭvā nṛpavarātmajaḥ |

11.2११.२

अविप्रहतम् ऐक्ष्वाकः पप्रच्छ मुनिपुंगवम् ॥ (११।२)

aviprahatam aikṣvākaḥ papraccha munipuṃgavam ||

12.1१२.१

अहो वनम् इदं दुर्गं झिल्लिकागणनादितम् । (१२।१)

aho vanam idaṃ durgaṃ jhillikāgaṇanāditam |

12.2१२.२

भैरवैः श्वापदैः कीर्णं शकुन्तैर् दारुणारवैः ॥ (१२।२)

bhairavaiḥ śvāpadaiḥ kīrṇaṃ śakuntair dāruṇāravaiḥ ||

13.1१३.१

नानाप्रकारैः शकुनैर् वाश्यद्भिर् भैरवस्वनैः । (१३।१)

nānāprakāraiḥ śakunair vāśyadbhir bhairavasvanaiḥ |

13.2१३.२

सिंहव्याघ्रवराहैश् च वारणैश् चापि शोभितम् ॥ (१३।२)

siṃhavyāghravarāhaiś ca vāraṇaiś cāpi śobhitam ||

14.1१४.१

धवाश्वकर्णककुभैर् बिल्वतिन्दुकपाटलैः । (१४।१)

dhavāśvakarṇakakubhair bilvatindukapāṭalaiḥ |

14.2१४.२

संकीर्णं बदरीभिश् च किं न्व् इदं दारुणं वनम् ॥ (१४।२)

saṃkīrṇaṃ badarībhiś ca kiṃ nv idaṃ dāruṇaṃ vanam ||

15.1१५.१

तम् उवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः । (१५।१)

tam uvāca mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |

15.2१५.२

श्रूयतां वत्स काकुत्स्थ यस्यैतद् दारुणं वनम् ॥ (१५।२)

śrūyatāṃ vatsa kākutstha yasyaitad dāruṇaṃ vanam ||

16.1१६.१

एतौ जनपदौ स्फीतौ पूर्वम् आस्तां नरोत्तम । (१६।१)

etau janapadau sphītau pūrvam āstāṃ narottama |

16.2१६.२

मलदाश् च करूषाश् च देवनिर्माणनिर्मितौ ॥ (१६।२)

maladāś ca karūṣāś ca devanirmāṇanirmitau ||

17.1१७.१

पुरा वृत्रवधे राम मलेन समभिप्लुतम् । (१७।१)

purā vṛtravadhe rāma malena samabhiplutam |

17.2१७.२

क्षुधा चैव सहस्राक्षं ब्रह्महत्या यदाविशत् ॥ (१७।२)

kṣudhā caiva sahasrākṣaṃ brahmahatyā yadāviśat ||

18.1१८.१

तम् इन्द्रं स्नापयन् देवा ऋषयश् च तपोधनाः । (१८।१)

tam indraṃ snāpayan devā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ |

18.2१८.२

कलशैः स्नापयामासुर् मलं चास्य प्रमोचयन् ॥ (१८।२)

kalaśaiḥ snāpayāmāsur malaṃ cāsya pramocayan ||

19.1१९.१

इह भूम्यां मलं दत्त्वा दत्त्वा कारुषम् एव च । (१९।१)

iha bhūmyāṃ malaṃ dattvā dattvā kāruṣam eva ca |

19.2१९.२

शरीरजं महेन्द्रस्य ततो हर्षं प्रपेदिरे ॥ (१९।२)

śarīrajaṃ mahendrasya tato harṣaṃ prapedire ||

20.1२०.१

निर्मलो निष्करूषश् च शुचिर् इन्द्रो यदाभवत् । (२०।१)

nirmalo niṣkarūṣaś ca śucir indro yadābhavat |

20.2२०.२

ददौ देशस्य सुप्रीतो वरं प्रभुर् अनुत्तमम् ॥ (२०।२)

dadau deśasya suprīto varaṃ prabhur anuttamam ||

21.1२१.१

इमौ जनपदौ स्फीतौ ख्यातिं लोके गमिष्यतः । (२१।१)

imau janapadau sphītau khyātiṃ loke gamiṣyataḥ |

21.2२१.२

मलदाश् च करूषाश् च ममाङ्गमलधारिणौ ॥ (२१।२)

maladāś ca karūṣāś ca mamāṅgamaladhāriṇau ||

22.1२२.१

साधु साध्व् इति तं देवाः पाकशासनम् अब्रुवन् । (२२।१)

sādhu sādhv iti taṃ devāḥ pākaśāsanam abruvan |

22.2२२.२

देशस्य पूजां तां दृष्ट्वा कृतां शक्रेण धीमता ॥ (२२।२)

deśasya pūjāṃ tāṃ dṛṣṭvā kṛtāṃ śakreṇa dhīmatā ||

23.1२३.१

एतौ जनपदौ स्फीतौ दीर्घकालम् अरिंदम । (२३।१)

etau janapadau sphītau dīrghakālam ariṃdama |

23.2२३.२

मलदाश् च करूषाश् च मुदितौ धनधान्यतः ॥ (२३।२)

maladāś ca karūṣāś ca muditau dhanadhānyataḥ ||

24.1२४.१

कस्यचित् त्व् अथ कालस्य यक्षी वै कामरूपिणी । (२४।१)

kasyacit tv atha kālasya yakṣī vai kāmarūpiṇī |

24.2२४.२

बलं नागसहस्रस्य धारयन्ती तदा ह्य् अभूत् ॥ (२४।२)

balaṃ nāgasahasrasya dhārayantī tadā hy abhūt ||

25.1२५.१

ताटका नाम भद्रं ते भार्या सुन्दस्य धीमतः । (२५।१)

tāṭakā nāma bhadraṃ te bhāryā sundasya dhīmataḥ |

25.2२५.२

मारीचो राक्षसः पुत्रो यस्याः शक्रपराक्रमः ॥ (२५।२)

mārīco rākṣasaḥ putro yasyāḥ śakraparākramaḥ ||

26.1२६.१

इमौ जनपदौ नित्यं विनाशयति राघव । (२६।१)

imau janapadau nityaṃ vināśayati rāghava |

26.2२६.२

मलदांश् च करूषांश् च ताटका दुष्टचारिणी ॥ (२६।२)

maladāṃś ca karūṣāṃś ca tāṭakā duṣṭacāriṇī ||

27.1२७.१

सेयं पन्थानम् आवार्य वसत्य् अत्यर्धयोजने । (२७।१)

seyaṃ panthānam āvārya vasaty atyardhayojane |

27.2२७.२

अत एव च गन्तव्यं ताटकाया वनं यतः ॥ (२७।२)

ata eva ca gantavyaṃ tāṭakāyā vanaṃ yataḥ ||

28.1२८.१

स्वबाहुबलम् आश्रित्य जहीमां दुष्टचारिणीम् । (२८।१)

svabāhubalam āśritya jahīmāṃ duṣṭacāriṇīm |

28.2२८.२

मन्नियोगाद् इमं देशं कुरु निष्कण्टकं पुनः ॥ (२८।२)

manniyogād imaṃ deśaṃ kuru niṣkaṇṭakaṃ punaḥ ||

29.1२९.१

न हि कश्चिद् इमं देशं शक्नोत्य् आगन्तुम् ईदृशम् । (२९।१)

na hi kaścid imaṃ deśaṃ śaknoty āgantum īdṛśam |

29.2२९.२

यक्षिण्या घोरया राम उत्सादितम् असह्यया ॥ (२९।२)

yakṣiṇyā ghorayā rāma utsāditam asahyayā ||

30.1३०.१

एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथैतद् दारुणं वनम् । (३०।१)

etat te sarvam ākhyātaṃ yathaitad dāruṇaṃ vanam |

30.2३०.२

यक्ष्या चोत्सादितं सर्वम् अद्यापि न निवर्तते ॥ (३०।२)

yakṣyā cotsāditaṃ sarvam adyāpi na nivartate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit