रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 58

316 of 606 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततस्तद् अमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम् । (१।१)

tatastad amṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |

1.2१.२

निशम्य वदतो हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः ॥ (१।२)

niśamya vadato hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ ||

2.1२.१

जाम्बवान् वै हरिश्रेष्ठः सह सर्वैः प्लवंगमैः । (२।१)

jāmbavān vai hariśreṣṭhaḥ saha sarvaiḥ plavaṃgamaiḥ |

2.2२.२

भूतलात् सहसोत्थाय गृध्रराजानम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

bhūtalāt sahasotthāya gṛdhrarājānam abravīt ||

3.1३.१

क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम् । (३।१)

kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |

3.2३.२

तद् आख्यातु भवान् सर्वं गतिर् भव वनौकसाम् ॥ (३।२)

tad ākhyātu bhavān sarvaṃ gatir bhava vanaukasām ||

4.1४.१

को दाशरथिबाणानां वज्रवेगनिपातिनाम् । (४।१)

ko dāśarathibāṇānāṃ vajraveganipātinām |

4.2४.२

स्वयं लक्ष्मणम् उक्तानां न चिन्तयति विक्रमम् ॥ (४।२)

svayaṃ lakṣmaṇam uktānāṃ na cintayati vikramam ||

5.1५.१

स हरीन् प्रीतिसंयुक्तान् सीताश्रुतिसमाहितान् । (५।१)

sa harīn prītisaṃyuktān sītāśrutisamāhitān |

5.2५.२

पुनर् आश्वासयन् प्रीत इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

punar āśvāsayan prīta idaṃ vacanam abravīt ||

6.1६.१

श्रूयताम् इह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम् । (६।१)

śrūyatām iha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |

6.2६.२

येन चापि ममाख्यातं यत्र चायतलोचना ॥ (६।२)

yena cāpi mamākhyātaṃ yatra cāyatalocanā ||

7.1७.१

अहम् अस्मिन् गिरौ दुर्गे बहुयोजनम् आयते । (७।१)

aham asmin girau durge bahuyojanam āyate |

7.2७.२

चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः ॥ (७।२)

cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ ||

8.1८.१

तं माम् एवंगतं पुत्रः सुपार्श्वो नाम नामतः । (८।१)

taṃ mām evaṃgataṃ putraḥ supārśvo nāma nāmataḥ |

8.2८.२

आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः ॥ (८।२)

āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ ||

9.1९.१

तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजंगमाः । (९।१)

tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṃgamāḥ |

9.2९.२

मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम् ॥ (९।२)

mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam ||

10.1१०.१

स कदाचित् क्षुधार्तस्य मम चाहारकाङ्क्षिणः । (१०।१)

sa kadācit kṣudhārtasya mama cāhārakāṅkṣiṇaḥ |

10.2१०.२

गतसूर्यो ऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः ॥ (१०।२)

gatasūryo 'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ ||

11.1११.१

स मया वृद्धभावाच्च कोपाच्च परिभर्त्सितः । (११।१)

sa mayā vṛddhabhāvācca kopācca paribhartsitaḥ |

11.2११.२

क्षुत्पिपासापरीतेन कुमारः पततां वरः ॥ (११।२)

kṣutpipāsāparītena kumāraḥ patatāṃ varaḥ ||

12.1१२.१

स ममाहारसंरोधात् पीडितः प्रीतिवर्धनः । (१२।१)

sa mamāhārasaṃrodhāt pīḍitaḥ prītivardhanaḥ |

12.2१२.२

अनुमान्य यथातत्त्वम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१२।२)

anumānya yathātattvam idaṃ vacanam abravīt ||

13.1१३.१

अहं तात यथाकालम् आमिषार्थी खम् आप्लुतः । (१३।१)

ahaṃ tāta yathākālam āmiṣārthī kham āplutaḥ |

13.2१३.२

महेन्द्रस्य गिरेर् द्वारम् आवृत्य च समास्थितः ॥ (१३।२)

mahendrasya girer dvāram āvṛtya ca samāsthitaḥ ||

14.1१४.१

तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम् । (१४।१)

tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |

14.2१४.२

पन्थानम् एको ऽध्यवसं संनिरोद्धुम् अवाङ्मुखः ॥ (१४।२)

panthānam eko 'dhyavasaṃ saṃniroddhum avāṅmukhaḥ ||

15.1१५.१

तत्र कश्चिन्मया दृष्टः सूर्योदयसमप्रभाम् । (१५।१)

tatra kaścinmayā dṛṣṭaḥ sūryodayasamaprabhām |

15.2१५.२

स्त्रियम् आदाय गच्छन् वै भिन्नाञ्जनचयोपमः ॥ (१५।२)

striyam ādāya gacchan vai bhinnāñjanacayopamaḥ ||

16.1१६.१

सो ऽहम् अभ्यवहारार्थी तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः । (१६।१)

so 'ham abhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |

16.2१६.२

तेन साम्ना विनीतेन पन्थानम् अभियाचितः ॥ (१६।२)

tena sāmnā vinītena panthānam abhiyācitaḥ ||

17.1१७.१

न हि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते क्वचित् । (१७।१)

na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |

17.2१७.२

नीचेष्वपि जनः कश्चित् किम् अङ्ग बत मद्विधः ॥ (१७।२)

nīceṣvapi janaḥ kaścit kim aṅga bata madvidhaḥ ||

18.1१८.१

स यातस्तेजसा व्योम संक्षिपन्न् इव वेगतः । (१८।१)

sa yātastejasā vyoma saṃkṣipann iva vegataḥ |

18.2१८.२

अथाहं खेचरैर् भूतैर् अभिगम्य सभाजितः ॥ (१८।२)

athāhaṃ khecarair bhūtair abhigamya sabhājitaḥ ||

19.1१९.१

दिष्ट्या जीवसि तातेति अब्रुवन्मां महर्षयः । (१९।१)

diṣṭyā jīvasi tāteti abruvanmāṃ maharṣayaḥ |

19.2१९.२

कथंचित् सकलत्रो ऽसौ गतस्ते स्वस्त्यसंशयम् ॥ (१९।२)

kathaṃcit sakalatro 'sau gataste svastyasaṃśayam ||

20.1२०.१

एवम् उक्तस्ततो ऽहं तैः सिद्धैः परमशोभनैः । (२०।१)

evam uktastato 'haṃ taiḥ siddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |

20.2२०.२

स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः ॥ (२०।२)

sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ ||

21.1२१.१

हरन् दाशरथेर् भार्यां रामस्य जनकात्मजाम् । (२१।१)

haran dāśarather bhāryāṃ rāmasya janakātmajām |

21.2२१.२

भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम् ॥ (२१।२)

bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām ||

22.1२२.१

रामलक्ष्मणयोर् नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम् । (२२।१)

rāmalakṣmaṇayor nāma krośantīṃ muktamūrdhajām |

22.2२२.२

एष कालात्ययस्तावद् इति वाक्यविदां वरः ॥ (२२।२)

eṣa kālātyayastāvad iti vākyavidāṃ varaḥ ||

23.1२३.१

एतम् अर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् । (२३।१)

etam arthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |

23.2२३.२

तच्छ्रुत्वापि हि मे बुद्धिर् नासीत् काचित् पराक्रमे ॥ (२३।२)

tacchrutvāpi hi me buddhir nāsīt kācit parākrame ||

24.1२४.१

अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किंचिद् उपक्रमेत् । (२४।१)

apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiṃcid upakramet |

24.2२४.२

यत् तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना ॥ (२४।२)

yat tu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā ||

25.1२५.१

श्रूयतां तत् प्रवक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम् । (२५।१)

śrūyatāṃ tat pravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |

25.2२५.२

वाङ्मतिभ्यां हि सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः । (२५।२)

vāṅmatibhyāṃ hi sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ |

25.3२५.३

यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः ॥ (२५।३)

yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ ||

26.1२६.१

ते भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः । (२६।१)

te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ |

26.2२६.२

सहिताः कपिराजेन देवैर् अपि दुरासदाः ॥ (२६।२)

sahitāḥ kapirājena devair api durāsadāḥ ||

27.1२७.१

रामलक्ष्मणबाणाश्च निशिताः कङ्कपत्त्रिणः । (२७।१)

rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapattriṇaḥ |

27.2२७.२

त्रयाणाम् अपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे ॥ (२७।२)

trayāṇām api lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe ||

28.1२८.१

कामं खलु दशग्रीवस्तेजोबलसमन्वितः । (२८।१)

kāmaṃ khalu daśagrīvastejobalasamanvitaḥ |

28.2२८.२

भवतां तु समर्थानां न किंचिद् अपि दुष्करम् ॥ (२८।२)

bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiṃcid api duṣkaram ||

29.1२९.१

तद् अलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः । (२९।१)

tad alaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ |

29.2२९.२

न हि कर्मसु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ (२९।२)

na hi karmasu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 58

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit