रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 23

210 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

आश्रमं प्रतियाते तु खरे खरपराक्रमे । (१।१)

āśramaṃ pratiyāte tu khare kharaparākrame |

1.2१.२

तान् एवौत्पातिकान् रामः सह भ्रात्रा ददर्श ह ॥ (१।२)

tān evautpātikān rāmaḥ saha bhrātrā dadarśa ha ||

2.1२.१

तान् उत्पातान् महाघोरान् उत्थितान् रोमहर्षणान् । (२।१)

tān utpātān mahāghorān utthitān romaharṣaṇān |

2.2२.२

प्रजानाम् अहितान् दृष्ट्वा वाक्यं लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

prajānām ahitān dṛṣṭvā vākyaṃ lakṣmaṇam abravīt ||

3.1३.१

इमान् पश्य महाबाहो सर्वभूतापहारिणः । (३।१)

imān paśya mahābāho sarvabhūtāpahāriṇaḥ |

3.2३.२

समुत्थितान् महोत्पातान् संहर्तुं सर्वराक्षसान् ॥ (३।२)

samutthitān mahotpātān saṃhartuṃ sarvarākṣasān ||

4.1४.१

अमी रुधिरधारास् तु विसृजन्तः खरस्वनान् । (४।१)

amī rudhiradhārās tu visṛjantaḥ kharasvanān |

4.2४.२

व्योम्नि मेघा विवर्तन्ते परुषा गर्दभारुणाः ॥ (४।२)

vyomni meghā vivartante paruṣā gardabhāruṇāḥ ||

5.1५.१

सधूमाश् च शराः सर्वे मम युद्धाभिनन्दिनः । (५।१)

sadhūmāś ca śarāḥ sarve mama yuddhābhinandinaḥ |

5.2५.२

रुक्मपृष्ठानि चापानि विवेष्टन्ते च लक्ष्मण ॥ (५।२)

rukmapṛṣṭhāni cāpāni viveṣṭante ca lakṣmaṇa ||

6.1६.१

यादृशा इह कूजन्ति पक्षिणो वनचारिणः । (६।१)

yādṛśā iha kūjanti pakṣiṇo vanacāriṇaḥ |

6.2६.२

अग्रतो नो भयं प्राप्तं संशयो जीवितस्य च ॥ (६।२)

agrato no bhayaṃ prāptaṃ saṃśayo jīvitasya ca ||

7.1७.१

सम्प्रहारस् तु सुमहान् भविष्यति न संशयः । (७।१)

samprahāras tu sumahān bhaviṣyati na saṃśayaḥ |

7.2७.२

अयम् आख्याति मे बाहुः स्फुरमाणो मुहुर् मुहुः ॥ (७।२)

ayam ākhyāti me bāhuḥ sphuramāṇo muhur muhuḥ ||

8.1८.१

संनिकर्षे तु नः शूर जयं शत्रोः पराजयम् । (८।१)

saṃnikarṣe tu naḥ śūra jayaṃ śatroḥ parājayam |

8.2८.२

सुप्रभं च प्रसन्नं च तव वक्त्रं हि लक्ष्यते ॥ (८।२)

suprabhaṃ ca prasannaṃ ca tava vaktraṃ hi lakṣyate ||

9.1९.१

उद्यतानां हि युद्धार्थं येषां भवति लक्ष्मणः । (९।१)

udyatānāṃ hi yuddhārthaṃ yeṣāṃ bhavati lakṣmaṇaḥ |

9.2९.२

निष्प्रभं वदनं तेषां भवत्य् आयुःपरिक्षयः ॥ (९।२)

niṣprabhaṃ vadanaṃ teṣāṃ bhavaty āyuḥparikṣayaḥ ||

10.1१०.१

अनागतविधानं तु कर्तव्यं शुभम् इच्छता । (१०।१)

anāgatavidhānaṃ tu kartavyaṃ śubham icchatā |

10.2१०.२

आपदं शङ्कमानेन पुरुषेण विपश्चिता ॥ (१०।२)

āpadaṃ śaṅkamānena puruṣeṇa vipaścitā ||

11.1११.१

तस्माद् गृहीत्वा वैदेहीं शरपाणिर् धनुर्धरः । (११।१)

tasmād gṛhītvā vaidehīṃ śarapāṇir dhanurdharaḥ |

11.2११.२

गुहाम् आश्रय शैलस्य दुर्गां पादपसंकुलाम् ॥ (११।२)

guhām āśraya śailasya durgāṃ pādapasaṃkulām ||

12.1१२.१

प्रतिकूलितुम् इच्छामि न हि वाक्यम् इदं त्वया । (१२।१)

pratikūlitum icchāmi na hi vākyam idaṃ tvayā |

12.2१२.२

शापितो मम पादाभ्यां गम्यतां वत्स माचिरम् ॥ (१२।२)

śāpito mama pādābhyāṃ gamyatāṃ vatsa māciram ||

13.1१३.१

एवम् उक्तस् तु रामेण लक्ष्मणः सह सीतया । (१३।१)

evam uktas tu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ saha sītayā |

13.2१३.२

शरान् आदाय चापं च गुहां दुर्गां समाश्रयत् ॥ (१३।२)

śarān ādāya cāpaṃ ca guhāṃ durgāṃ samāśrayat ||

14.1१४.१

तस्मिन् प्रविष्टे तु गुहां लक्ष्मणे सह सीतया । (१४।१)

tasmin praviṣṭe tu guhāṃ lakṣmaṇe saha sītayā |

14.2१४.२

हन्त निर्युक्तम् इत्य् उक्त्वा रामः कवचम् आविशत् ॥ (१४।२)

hanta niryuktam ity uktvā rāmaḥ kavacam āviśat ||

15.1१५.१

स तेनाग्निनिकाशेन कवचेन विभूषितः । (१५।१)

sa tenāgninikāśena kavacena vibhūṣitaḥ |

15.2१५.२

बभूव रामस् तिमिरे विधूमो ऽग्निर् इवोत्थितः ॥ (१५।२)

babhūva rāmas timire vidhūmo 'gnir ivotthitaḥ ||

16.1१६.१

स चापम् उद्यम्य महच् छरान् आदाय वीर्यवान् । (१६।१)

sa cāpam udyamya mahac charān ādāya vīryavān |

16.2१६.२

बभूवावस्थितस् तत्र ज्यास्वनैः पूरयन् दिशः ॥ (१६।२)

babhūvāvasthitas tatra jyāsvanaiḥ pūrayan diśaḥ ||

17.1१७.१

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश् च सह चारणैः । (१७।१)

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca saha cāraṇaiḥ |

17.2१७.२

ऊचुः परमसंत्रस्ता गुह्यकाश् च परस्परम् ॥ (१७।२)

ūcuḥ paramasaṃtrastā guhyakāś ca parasparam ||

18.1१८.१

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् । (१८।१)

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |

18.2१८.२

एकश् च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति ॥ (१८।२)

ekaś ca rāmo dharmātmā kathaṃ yuddhaṃ bhaviṣyati ||

19.1१९.१

ततो गम्भीरनिर्ह्रादं घोरवर्मायुधध्वजम् । (१९।१)

tato gambhīranirhrādaṃ ghoravarmāyudhadhvajam |

19.2१९.२

अनीकं यातुधानानां समन्तात् प्रत्यदृश्यत ॥ (१९।२)

anīkaṃ yātudhānānāṃ samantāt pratyadṛśyata ||

20.1२०.१

सिंहनादं विसृजताम् अन्योन्यम् अभिगर्जताम् । (२०।१)

siṃhanādaṃ visṛjatām anyonyam abhigarjatām |

20.2२०.२

चापानि विस्फारयतां जृम्भतां चाप्य् अभीक्ष्णशः ॥ (२०।२)

cāpāni visphārayatāṃ jṛmbhatāṃ cāpy abhīkṣṇaśaḥ ||

21.1२१.१

विप्रघुष्टस्वनानां च दुन्दुभींश् चापि निघ्नताम् । (२१।१)

vipraghuṣṭasvanānāṃ ca dundubhīṃś cāpi nighnatām |

21.2२१.२

तेषां सुतुमुलः शब्दः पूरयामास तद् वनम् ॥ (२१।२)

teṣāṃ sutumulaḥ śabdaḥ pūrayāmāsa tad vanam ||

22.1२२.१

तेन शब्देन वित्रस्ताः श्वापदा वनचारिणः । (२२।१)

tena śabdena vitrastāḥ śvāpadā vanacāriṇaḥ |

22.2२२.२

दुद्रुवुर् यत्र निःशब्दं पृष्ठतो नावलोकयन् ॥ (२२।२)

dudruvur yatra niḥśabdaṃ pṛṣṭhato nāvalokayan ||

23.1२३.१

तत् त्व् अनीकं महावेगं रामं समुपसर्पत । (२३।१)

tat tv anīkaṃ mahāvegaṃ rāmaṃ samupasarpata |

23.2२३.२

धृतनानाप्रहरणं गम्भीरं सागरोपमम् ॥ (२३।२)

dhṛtanānāpraharaṇaṃ gambhīraṃ sāgaropamam ||

24.1२४.१

रामो ऽपि चारयंश् चक्षुः सर्वतो रणपण्डितः । (२४।१)

rāmo 'pi cārayaṃś cakṣuḥ sarvato raṇapaṇḍitaḥ |

24.2२४.२

ददर्श खरसैन्यं तद् युद्धाभिमुखम् उद्यतम् ॥ (२४।२)

dadarśa kharasainyaṃ tad yuddhābhimukham udyatam ||

25.1२५.१

वितत्य च धनुर् भीमं तूण्याश् चोद्धृत्य सायकान् । (२५।१)

vitatya ca dhanur bhīmaṃ tūṇyāś coddhṛtya sāyakān |

25.2२५.२

क्रोधम् आहारयत् तीव्रं वधार्थं सर्वरक्षसाम् ॥ (२५।२)

krodham āhārayat tīvraṃ vadhārthaṃ sarvarakṣasām ||

26.1२६.१

दुष्प्रेक्ष्यः सो ऽभवत् क्रुद्धो युगान्ताग्निर् इव ज्वलन् । (२६।१)

duṣprekṣyaḥ so 'bhavat kruddho yugāntāgnir iva jvalan |

26.2२६.२

तं दृष्ट्वा तेजसाविष्टं प्राव्यथन् वनदेवताः ॥ (२६।२)

taṃ dṛṣṭvā tejasāviṣṭaṃ prāvyathan vanadevatāḥ ||

27.1२७.१

तस्य क्रुद्धस्य रूपं तु रामस्य ददृशे तदा । (२७।१)

tasya kruddhasya rūpaṃ tu rāmasya dadṛśe tadā |

27.2२७.२

दक्षस्येव क्रतुं हन्तुम् उद्यतस्य पिनाकिनः ॥ (२७।२)

dakṣasyeva kratuṃ hantum udyatasya pinākinaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit