रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 44

231 of 606 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तया परुषम् उक्तस् तु कुपितो राघवानुजः । (१।१)

tayā paruṣam uktas tu kupito rāghavānujaḥ |

1.2१.२

स विकाङ्क्षन् भृशं रामं प्रतस्थे नचिराद् इव ॥ (१।२)

sa vikāṅkṣan bhṛśaṃ rāmaṃ pratasthe nacirād iva ||

2.1२.१

तदासाद्य दशग्रीवः क्षिप्रम् अन्तरम् आस्थितः । (२।१)

tadāsādya daśagrīvaḥ kṣipram antaram āsthitaḥ |

2.2२.२

अभिचक्राम वैदेहीं परिव्राजकरूपधृक् ॥ (२।२)

abhicakrāma vaidehīṃ parivrājakarūpadhṛk ||

3.1३.१

श्लक्ष्णकाषायसंवीतः शिखी छत्त्री उपानही । (३।१)

ślakṣṇakāṣāyasaṃvītaḥ śikhī chattrī upānahī |

3.2३.२

वामे चांसे ऽवसज्याथ शुभे यष्टिकमण्डलू । (३।२)

vāme cāṃse 'vasajyātha śubhe yaṣṭikamaṇḍalū |

3.3३.३

परिव्राजकरूपेण वैदेहीं समुपागमत् ॥ (३।३)

parivrājakarūpeṇa vaidehīṃ samupāgamat ||

4.1४.१

ताम् आससादातिबलो भ्रातृभ्यां रहितां वने । (४।१)

tām āsasādātibalo bhrātṛbhyāṃ rahitāṃ vane |

4.2४.२

रहितां सूर्यचन्द्राभ्यां संध्याम् इव महत्तमः ॥ (४।२)

rahitāṃ sūryacandrābhyāṃ saṃdhyām iva mahattamaḥ ||

5.1५.१

ताम् अपश्यत् ततो बालां राजपुत्रीं यशस्विनीम् । (५।१)

tām apaśyat tato bālāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |

5.2५.२

रोहिणीं शशिना हीनां ग्रहवद् भृशदारुणः ॥ (५।२)

rohiṇīṃ śaśinā hīnāṃ grahavad bhṛśadāruṇaḥ ||

6.1६.१

तम् उग्रं पापकर्माणं जनस्थानरुहा द्रुमाः । (६।१)

tam ugraṃ pāpakarmāṇaṃ janasthānaruhā drumāḥ |

6.2६.२

समीक्ष्य न प्रकम्पन्ते न प्रवाति च मारुतः ॥ (६।२)

samīkṣya na prakampante na pravāti ca mārutaḥ ||

7.1७.१

शीघ्रस्रोताश् च तं दृष्ट्वा वीक्षन्तं रक्तलोचनम् । (७।१)

śīghrasrotāś ca taṃ dṛṣṭvā vīkṣantaṃ raktalocanam |

7.2७.२

स्तिमितं गन्तुम् आरेभे भयाद् गोदावरी नदी ॥ (७।२)

stimitaṃ gantum ārebhe bhayād godāvarī nadī ||

8.1८.१

रामस्य त्व् अन्तरं प्रेप्सुर् दशग्रीवस् तदन्तरे । (८।१)

rāmasya tv antaraṃ prepsur daśagrīvas tadantare |

8.2८.२

उपतस्थे च वैदेहीं भिक्षुरूपेण रावणः ॥ (८।२)

upatasthe ca vaidehīṃ bhikṣurūpeṇa rāvaṇaḥ ||

9.1९.१

अभव्यो भव्यरूपेण भर्तारम् अनुशोचतीम् । (९।१)

abhavyo bhavyarūpeṇa bhartāram anuśocatīm |

9.2९.२

अभ्यवर्तत वैदेहीं चित्राम् इव शनैश्चरः ॥ (९।२)

abhyavartata vaidehīṃ citrām iva śanaiścaraḥ ||

10.1१०.१

स पापो भव्यरूपेण तृणैः कूप इवावृतः । (१०।१)

sa pāpo bhavyarūpeṇa tṛṇaiḥ kūpa ivāvṛtaḥ |

10.2१०.२

अतिष्ठत् प्रेक्ष्य वैदेहीं रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ (१०।२)

atiṣṭhat prekṣya vaidehīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm ||

11.1११.१

शुभां रुचिरदन्तौष्ठीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् । (११।१)

śubhāṃ ruciradantauṣṭhīṃ pūrṇacandranibhānanām |

11.2११.२

आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम् ॥ (११।२)

āsīnāṃ parṇaśālāyāṃ bāṣpaśokābhipīḍitām ||

12.1१२.१

स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम् । (१२।१)

sa tāṃ padmapalāśākṣīṃ pītakauśeyavāsinīm |

12.2१२.२

अभ्यगच्छत वैदेहीं दुष्टचेता निशाचरः ॥ (१२।२)

abhyagacchata vaidehīṃ duṣṭacetā niśācaraḥ ||

13.1१३.१

स मन्मथशराविष्टो ब्रह्मघोषम् उदीरयन् । (१३।१)

sa manmathaśarāviṣṭo brahmaghoṣam udīrayan |

13.2१३.२

अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपः ॥ (१३।२)

abravīt praśritaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipaḥ ||

14.1१४.१

ताम् उत्तमां त्रिलोकानां पद्महीनाम् इव श्रियम् । (१४।१)

tām uttamāṃ trilokānāṃ padmahīnām iva śriyam |

14.2१४.२

विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रशशंस ह ॥ (१४।२)

vibhrājamānāṃ vapuṣā rāvaṇaḥ praśaśaṃsa ha ||

15.1१५.१

का त्वं काञ्चनवर्णाभे पीतकौशेयवासिनि । (१५।१)

kā tvaṃ kāñcanavarṇābhe pītakauśeyavāsini |

15.2१५.२

कमलानां शुभां मालां पद्मिनीव च बिभ्रती ॥ (१५।२)

kamalānāṃ śubhāṃ mālāṃ padminīva ca bibhratī ||

16.1१६.१

ह्रीः श्रीः कीर्तिः शुभा लक्ष्मीर् अप्सरा वा शुभानने । (१६।१)

hrīḥ śrīḥ kīrtiḥ śubhā lakṣmīr apsarā vā śubhānane |

16.2१६.२

भूतिर् वा त्वं वरारोहे रतिर् वा स्वैरचारिणी ॥ (१६।२)

bhūtir vā tvaṃ varārohe ratir vā svairacāriṇī ||

17.1१७.१

समाः शिखरिणः स्निग्धाः पाण्डुरा दशनास् तव । (१७।१)

samāḥ śikhariṇaḥ snigdhāḥ pāṇḍurā daśanās tava |

17.2१७.२

विशाले विमले नेत्रे रक्तान्ते कृष्णतारके ॥ (१७।२)

viśāle vimale netre raktānte kṛṣṇatārake ||

18.1१८.१

विशालं जघनं पीनम् ऊरू करिकरोपमौ । (१८।१)

viśālaṃ jaghanaṃ pīnam ūrū karikaropamau |

18.2१८.२

एताव् उपचितौ वृत्तौ सहितौ संप्रगल्भितौ ॥ (१८।२)

etāv upacitau vṛttau sahitau saṃpragalbhitau ||

19.1१९.१

पीनोन्नतमुखौ कान्तौ स्निग्धतालफलोपमौ । (१९।१)

pīnonnatamukhau kāntau snigdhatālaphalopamau |

19.2१९.२

मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ ॥ (१९।२)

maṇipravekābharaṇau rucirau te payodharau ||

20.1२०.१

चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि । (२०।१)

cārusmite cārudati cārunetre vilāsini |

20.2२०.२

मनो हरसि मे रामे नदीकूलम् इवाम्भसा ॥ (२०।२)

mano harasi me rāme nadīkūlam ivāmbhasā ||

21.1२१.१

करान्तमितमध्यासि सुकेशी संहतस्तनी । (२१।१)

karāntamitamadhyāsi sukeśī saṃhatastanī |

21.2२१.२

नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किंनरी ॥ (२१।२)

naiva devī na gandharvī na yakṣī na ca kiṃnarī ||

22.1२२.१

नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले । (२२।१)

naivaṃrūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale |

22.2२२.२

इह वासश् च कान्तारे चित्तम् उन्मादयन्ति मे ॥ (२२।२)

iha vāsaś ca kāntāre cittam unmādayanti me ||

23.1२३.१

सा प्रतिक्राम भद्रं ते न त्वं वस्तुम् इहार्हसि । (२३।१)

sā pratikrāma bhadraṃ te na tvaṃ vastum ihārhasi |

23.2२३.२

राक्षसानाम् अयं वासो घोराणां कामरूपिणाम् ॥ (२३।२)

rākṣasānām ayaṃ vāso ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām ||

24.1२४.१

प्रासादाग्र्याणि रम्याणि नगरोपवनानि च । (२४।१)

prāsādāgryāṇi ramyāṇi nagaropavanāni ca |

24.2२४.२

सम्पन्नानि सुगन्धीनि युक्तान्य् आचरितुं त्वया ॥ (२४।२)

sampannāni sugandhīni yuktāny ācarituṃ tvayā ||

25.1२५.१

वरं माल्यं वरं पानं वरं वस्त्रं च शोभने । (२५।१)

varaṃ mālyaṃ varaṃ pānaṃ varaṃ vastraṃ ca śobhane |

25.2२५.२

भर्तारं च वरं मन्ये त्वद्युक्तम् असितेक्षणे ॥ (२५।२)

bhartāraṃ ca varaṃ manye tvadyuktam asitekṣaṇe ||

26.1२६.१

का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा शुचिस्मिते । (२६।१)

kā tvaṃ bhavasi rudrāṇāṃ marutāṃ vā śucismite |

26.2२६.२

वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे ॥ (२६।२)

vasūnāṃ vā varārohe devatā pratibhāsi me ||

27.1२७.१

नेह गच्छन्ति गन्धर्वा न देवा न च किंनराः । (२७।१)

neha gacchanti gandharvā na devā na ca kiṃnarāḥ |

27.2२७.२

राक्षसानाम् अयं वासः कथं नु त्वम् इहागता ॥ (२७।२)

rākṣasānām ayaṃ vāsaḥ kathaṃ nu tvam ihāgatā ||

28.1२८.१

इह शाखामृगाः सिंहा द्वीपिव्याघ्रमृगास् तथा । (२८।१)

iha śākhāmṛgāḥ siṃhā dvīpivyāghramṛgās tathā |

28.2२८.२

ऋक्षास् तरक्षवः कङ्काः कथं तेभ्यो न बिभ्यसि ॥ (२८।२)

ṛkṣās tarakṣavaḥ kaṅkāḥ kathaṃ tebhyo na bibhyasi ||

29.1२९.१

मदान्वितानां घोराणां कुञ्जराणां तरस्विनाम् । (२९।१)

madānvitānāṃ ghorāṇāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām |

29.2२९.२

कथम् एका महारण्ये न बिभेषि वरानने ॥ (२९।२)

katham ekā mahāraṇye na bibheṣi varānane ||

30.1३०.१

कासि कस्य कुतश् च त्वं किंनिमित्तं च दण्डकान् । (३०।१)

kāsi kasya kutaś ca tvaṃ kiṃnimittaṃ ca daṇḍakān |

30.2३०.२

एका चरसि कल्याणि घोरान् राक्षससेवितान् ॥ (३०।२)

ekā carasi kalyāṇi ghorān rākṣasasevitān ||

31.1३१.१

इति प्रशस्ता वैदेही रावणेन दुरात्मना । (३१।१)

iti praśastā vaidehī rāvaṇena durātmanā |

31.2३१.२

द्विजातिवेषेण हि तं दृष्ट्वा रावणम् आगतम् । (३१।२)

dvijātiveṣeṇa hi taṃ dṛṣṭvā rāvaṇam āgatam |

31.3३१.३

सर्वैर् अतिथिसत्कारैः पूजयामास मैथिली ॥ (३१।३)

sarvair atithisatkāraiḥ pūjayāmāsa maithilī ||

32.1३२.१

उपानीयासनं पूर्वं पाद्येनाभिनिमन्त्र्य च । (३२।१)

upānīyāsanaṃ pūrvaṃ pādyenābhinimantrya ca |

32.2३२.२

अब्रवीत् सिद्धम् इत्य् एव तदा तं सौम्यदर्शनम् ॥ (३२।२)

abravīt siddham ity eva tadā taṃ saumyadarśanam ||

33.1३३.१

द्विजातिवेषेण समीक्ष्य मैथिली तम् आगतं पात्रकुसुम्भधारिणम् । (३३।१)

dvijātiveṣeṇa samīkṣya maithilī tam āgataṃ pātrakusumbhadhāriṇam |

33.2३३.२

अशक्यम् उद्वेष्टुम् उपायदर्शनान् न्यमन्त्रयद् ब्राह्मणवद् यथागतम् ॥ (३३।२)

aśakyam udveṣṭum upāyadarśanān nyamantrayad brāhmaṇavad yathāgatam ||

34.1३४.१

इयं बृसी ब्राह्मण कामम् आस्यताम् इदं च पाद्यं प्रतिगृह्यताम् इति । (३४।१)

iyaṃ bṛsī brāhmaṇa kāmam āsyatām idaṃ ca pādyaṃ pratigṛhyatām iti |

34.2३४.२

इदं च सिद्धं वनजातम् उत्तमं त्वदर्थम् अव्यग्रम् इहोपभुज्यताम् ॥ (३४।२)

idaṃ ca siddhaṃ vanajātam uttamaṃ tvadartham avyagram ihopabhujyatām ||

35.1३५.१

निमन्त्र्यमाणः प्रतिपूर्णभाषिणीं नरेन्द्रपत्नीं प्रसमीक्ष्य मैथिलीम् । (३५।१)

nimantryamāṇaḥ pratipūrṇabhāṣiṇīṃ narendrapatnīṃ prasamīkṣya maithilīm |

35.2३५.२

प्रहस्य तस्या हरणे धृतं मनः समर्पयामास वधाय रावणः ॥ (३५।२)

prahasya tasyā haraṇe dhṛtaṃ manaḥ samarpayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ ||

36.1३६.१

ततः सुवेषं मृगयागतं पतिं प्रतीक्षमाणा सहलक्ष्मणं तदा । (३६।१)

tataḥ suveṣaṃ mṛgayāgataṃ patiṃ pratīkṣamāṇā sahalakṣmaṇaṃ tadā |

36.2३६.२

निरीक्षमाणा हरितं ददर्श तन् महद् वनं नैव तु रामलक्ष्मणौ ॥ (३६।२)

nirīkṣamāṇā haritaṃ dadarśa tan mahad vanaṃ naiva tu rāmalakṣmaṇau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 44

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit