रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 51

375 of 606 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततश्च तत्प्रतिपक्ष तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महाबलः । (१।१)

tataśca tatpratipakṣa tasya tadvacanaṃ śrutvā daśagrīvo mahābalaḥ |

1.2१.२

देशकालहितं वाक्यं भ्रातुर् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

deśakālahitaṃ vākyaṃ bhrātur uttaram abravīt ||

2.1२.१

सम्यग् उक्तं हि भवता दूतवध्या विगर्हिता । (२।१)

samyag uktaṃ hi bhavatā dūtavadhyā vigarhitā |

2.2२.२

अवश्यं तु वधाद् अन्यः क्रियताम् अस्य निग्रहः ॥ (२।२)

avaśyaṃ tu vadhād anyaḥ kriyatām asya nigrahaḥ ||

3.1३.१

कपीनां किल लाङ्गूलम् इष्टं भवति भूषणम् । (३।१)

kapīnāṃ kila lāṅgūlam iṣṭaṃ bhavati bhūṣaṇam |

3.2३.२

तद् अस्य दीप्यतां शीघ्रं तेन दग्धेन गच्छतु ॥ (३।२)

tad asya dīpyatāṃ śīghraṃ tena dagdhena gacchatu ||

4.1४.१

ततः पश्यन्त्विमं दीनम् अङ्गवैरूप्यकर्शितम् । (४।१)

tataḥ paśyantvimaṃ dīnam aṅgavairūpyakarśitam |

4.2४.२

समित्रा ज्ञातयः सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः ॥ (४।२)

samitrā jñātayaḥ sarve bāndhavāḥ sasuhṛjjanāḥ ||

5.1५.१

आज्ञापयद् राक्षसेन्द्रः पुरं सर्वं सचत्वरम् । (५।१)

ājñāpayad rākṣasendraḥ puraṃ sarvaṃ sacatvaram |

5.2५.२

लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम् ॥ (५।२)

lāṅgūlena pradīptena rakṣobhiḥ pariṇīyatām ||

6.1६.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसाः कोपकर्कशाः । (६।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā rākṣasāḥ kopakarkaśāḥ |

6.2६.२

वेष्टन्ते तस्य लाङ्गूलं जीर्णैः कार्पासिकैः पटैः ॥ (६।२)

veṣṭante tasya lāṅgūlaṃ jīrṇaiḥ kārpāsikaiḥ paṭaiḥ ||

7.1७.१

संवेष्ट्यमाने लाङ्गूले व्यवर्धत महाकपिः । (७।१)

saṃveṣṭyamāne lāṅgūle vyavardhata mahākapiḥ |

7.2७.२

शुष्कम् इन्धनम् आसाद्य वनेष्विव हुताशनः ॥ (७।२)

śuṣkam indhanam āsādya vaneṣviva hutāśanaḥ ||

8.1८.१

तैलेन परिषिच्याथ ते ऽग्निं तत्रावपातयन् ॥ (८।१)

tailena pariṣicyātha te 'gniṃ tatrāvapātayan ||

9.1९.१

लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन राक्षसांस्तान् अपातयत् । (९।१)

lāṅgūlena pradīptena rākṣasāṃstān apātayat |

9.2९.२

रोषामर्षपरीतात्मा बालसूर्यसमाननः ॥ (९।२)

roṣāmarṣaparītātmā bālasūryasamānanaḥ ||

10.1१०.१

स भूयः संगतैः क्रूरै राक्षसैर् हरिसत्तमः । (१०।१)

sa bhūyaḥ saṃgataiḥ krūrai rākṣasair harisattamaḥ |

10.2१०.२

निबद्धः कृतवान् वीरस्तत्कालसदृशीं मतिम् ॥ (१०।२)

nibaddhaḥ kṛtavān vīrastatkālasadṛśīṃ matim ||

11.1११.१

कामं खलु न मे शक्ता निबद्धस्यापि राक्षसाः । (११।१)

kāmaṃ khalu na me śaktā nibaddhasyāpi rākṣasāḥ |

11.2११.२

छित्त्वा पाशान् समुत्पत्य हन्याम् अहम् इमान् पुनः ॥ (११।२)

chittvā pāśān samutpatya hanyām aham imān punaḥ ||

12.1१२.१

सर्वेषाम् एव पर्याप्तो राक्षसानाम् अहं युधि । (१२।१)

sarveṣām eva paryāpto rākṣasānām ahaṃ yudhi |

12.2१२.२

किं तु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्ये ऽहम् ईदृशम् ॥ (१२।२)

kiṃ tu rāmasya prītyarthaṃ viṣahiṣye 'ham īdṛśam ||

13.1१३.१

लङ्का चारयितव्या मे पुनर् एव भवेद् इति । (१३।१)

laṅkā cārayitavyā me punar eva bhaved iti |

13.2१३.२

रात्रौ न हि सुदृष्टा मे दुर्गकर्मविधानतः । (१३।२)

rātrau na hi sudṛṣṭā me durgakarmavidhānataḥ |

13.3१३.३

अवश्यम् एव द्रष्टव्या मया लङ्का निशाक्षये ॥ (१३।३)

avaśyam eva draṣṭavyā mayā laṅkā niśākṣaye ||

14.1१४.१

कामं बन्धैश्च मे भूयः पुच्छस्योद्दीपनेन च । (१४।१)

kāmaṃ bandhaiśca me bhūyaḥ pucchasyoddīpanena ca |

14.2१४.२

पीडां कुर्वन्तु रक्षांसि न मे ऽस्ति मनसः श्रमः ॥ (१४।२)

pīḍāṃ kurvantu rakṣāṃsi na me 'sti manasaḥ śramaḥ ||

15.1१५.१

ततस्ते संवृताकारं सत्त्ववन्तं महाकपिम् । (१५।१)

tataste saṃvṛtākāraṃ sattvavantaṃ mahākapim |

15.2१५.२

परिगृह्य ययुर् हृष्टा राक्षसाः कपिकुञ्जरम् ॥ (१५।२)

parigṛhya yayur hṛṣṭā rākṣasāḥ kapikuñjaram ||

16.1१६.१

शङ्खभेरीनिनादैस्तैर् घोषयन्तः स्वकर्मभिः । (१६।१)

śaṅkhabherīninādaistair ghoṣayantaḥ svakarmabhiḥ |

16.2१६.२

राक्षसाः क्रूरकर्माणश्चारयन्ति स्म तां पुरीम् ॥ (१६।२)

rākṣasāḥ krūrakarmāṇaścārayanti sma tāṃ purīm ||

17.1१७.१

हनुमांश्चारयामास राक्षसानां महापुरीम् । (१७।१)

hanumāṃścārayāmāsa rākṣasānāṃ mahāpurīm |

17.2१७.२

अथापश्यद् विमानानि विचित्राणि महाकपिः ॥ (१७।२)

athāpaśyad vimānāni vicitrāṇi mahākapiḥ ||

18.1१८.१

संवृतान् भूमिभागांश्च सुविभक्तांश्च चत्वरान् । (१८।१)

saṃvṛtān bhūmibhāgāṃśca suvibhaktāṃśca catvarān |

18.2१८.२

रथ्याश्च गृहसंबाधाः कपिः शृङ्गाटकानि च ॥ (१८।२)

rathyāśca gṛhasaṃbādhāḥ kapiḥ śṛṅgāṭakāni ca ||

19.1१९.१

चत्वरेषु चतुष्केषु राजमार्गे तथैव च । (१९।१)

catvareṣu catuṣkeṣu rājamārge tathaiva ca |

19.2१९.२

घोषयन्ति कपिं सर्वे चारीक इति राक्षसाः ॥ (१९।२)

ghoṣayanti kapiṃ sarve cārīka iti rākṣasāḥ ||

20.1२०.१

दीप्यमाने ततस्तस्य लाङ्गूलाग्रे हनूमतः । (२०।१)

dīpyamāne tatastasya lāṅgūlāgre hanūmataḥ |

20.2२०.२

राक्षस्यस्ता विरूपाक्ष्यः शंसुर् देव्यास्तद् अप्रियम् ॥ (२०।२)

rākṣasyastā virūpākṣyaḥ śaṃsur devyāstad apriyam ||

21.1२१.१

यस्त्वया कृतसंवादः सीते ताम्रमुखः कपिः । (२१।१)

yastvayā kṛtasaṃvādaḥ sīte tāmramukhaḥ kapiḥ |

21.2२१.२

लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते ॥ (२१।२)

lāṅgūlena pradīptena sa eṣa pariṇīyate ||

22.1२२.१

श्रुत्वा तद् वचनं क्रूरम् आत्मापहरणोपमम् । (२२।१)

śrutvā tad vacanaṃ krūram ātmāpaharaṇopamam |

22.2२२.२

वैदेही शोकसंतप्ता हुताशनम् उपागमत् ॥ (२२।२)

vaidehī śokasaṃtaptā hutāśanam upāgamat ||

23.1२३.१

मङ्गलाभिमुखी तस्य सा तदासीन्महाकपेः । (२३।१)

maṅgalābhimukhī tasya sā tadāsīnmahākapeḥ |

23.2२३.२

उपतस्थे विशालाक्षी प्रयता हव्यवाहनम् ॥ (२३।२)

upatasthe viśālākṣī prayatā havyavāhanam ||

24.1२४.१

यद्यस्ति पतिशुश्रूषा यद्यस्ति चरितं तपः । (२४।१)

yadyasti patiśuśrūṣā yadyasti caritaṃ tapaḥ |

24.2२४.२

यदि चास्त्येकपत्नीत्वं शीतो भव हनूमतः ॥ (२४।२)

yadi cāstyekapatnītvaṃ śīto bhava hanūmataḥ ||

25.1२५.१

यदि कश्चिद् अनुक्रोशस्तस्य मय्यस्ति धीमतः । (२५।१)

yadi kaścid anukrośastasya mayyasti dhīmataḥ |

25.2२५.२

यदि वा भाग्यशेषं मे शीतो भव हनूमतः ॥ (२५।२)

yadi vā bhāgyaśeṣaṃ me śīto bhava hanūmataḥ ||

26.1२६.१

यदि मां वृत्तसम्पन्नां तत्समागमलालसाम् । (२६।१)

yadi māṃ vṛttasampannāṃ tatsamāgamalālasām |

26.2२६.२

स विजानाति धर्मात्मा शीतो भव हनूमतः ॥ (२६।२)

sa vijānāti dharmātmā śīto bhava hanūmataḥ ||

27.1२७.१

यदि मां तारयत्यार्यः सुग्रीवः सत्यसंगरः । (२७।१)

yadi māṃ tārayatyāryaḥ sugrīvaḥ satyasaṃgaraḥ |

27.2२७.२

अस्माद् दुःखान्महाबाहुः शीतो भव हनूमतः ॥ (२७।२)

asmād duḥkhānmahābāhuḥ śīto bhava hanūmataḥ ||

28.1२८.१

ततस्तीक्ष्णार्चिर् अव्यग्रः प्रदक्षिणशिखो ऽनलः । (२८।१)

tatastīkṣṇārcir avyagraḥ pradakṣiṇaśikho 'nalaḥ |

28.2२८.२

जज्वाल मृगशावाक्ष्याः शंसन्न् इव शिवं कपेः ॥ (२८।२)

jajvāla mṛgaśāvākṣyāḥ śaṃsann iva śivaṃ kapeḥ ||

29.1२९.१

दह्यमाने च लाङ्गूले चिन्तयामास वानरः । (२९।१)

dahyamāne ca lāṅgūle cintayāmāsa vānaraḥ |

29.2२९.२

प्रदीप्तो ऽग्निर् अयं कस्मान्न मां दहति सर्वतः ॥ (२९।२)

pradīpto 'gnir ayaṃ kasmānna māṃ dahati sarvataḥ ||

30.1३०.१

दृश्यते च महाज्वालः करोति च न मे रुजम् । (३०।१)

dṛśyate ca mahājvālaḥ karoti ca na me rujam |

30.2३०.२

शिशिरस्येव संपातो लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितः ॥ (३०।२)

śiśirasyeva saṃpāto lāṅgūlāgre pratiṣṭhitaḥ ||

31.1३१.१

अथवा तद् इदं व्यक्तं यद् दृष्टं प्लवता मया । (३१।१)

athavā tad idaṃ vyaktaṃ yad dṛṣṭaṃ plavatā mayā |

31.2३१.२

रामप्रभावाद् आश्चर्यं पर्वतः सरितां पतौ ॥ (३१।२)

rāmaprabhāvād āścaryaṃ parvataḥ saritāṃ patau ||

32.1३२.१

यदि तावत् समुद्रस्य मैनाकस्य च धीमतः । (३२।१)

yadi tāvat samudrasya mainākasya ca dhīmataḥ |

32.2३२.२

रामार्थं संभ्रमस्तादृक् किम् अग्निर् न करिष्यति ॥ (३२।२)

rāmārthaṃ saṃbhramastādṛk kim agnir na kariṣyati ||

33.1३३.१

सीतायाश्चानृशंस्येन तेजसा राघवस्य च । (३३।१)

sītāyāścānṛśaṃsyena tejasā rāghavasya ca |

33.2३३.२

पितुश्च मम सख्येन न मां दहति पावकः ॥ (३३।२)

pituśca mama sakhyena na māṃ dahati pāvakaḥ ||

34.1३४.१

भूयः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः । (३४।१)

bhūyaḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |

34.2३४.२

उत्पपाताथ वेगेन ननाद च महाकपिः ॥ (३४।२)

utpapātātha vegena nanāda ca mahākapiḥ ||

35.1३५.१

पुरद्वारं ततः श्रीमाञ् शैलशृङ्गम् इवोन्नतम् । (३५।१)

puradvāraṃ tataḥ śrīmāñ śailaśṛṅgam ivonnatam |

35.2३५.२

विभक्तरक्षःसंबाधम् आससादानिलात्मजः ॥ (३५।२)

vibhaktarakṣaḥsaṃbādham āsasādānilātmajaḥ ||

36.1३६.१

स भूत्वा शैलसंकाशः क्षणेन पुनर् आत्मवान् । (३६।१)

sa bhūtvā śailasaṃkāśaḥ kṣaṇena punar ātmavān |

36.2३६.२

ह्रस्वतां परमां प्राप्तो बन्धनान्यवशातयत् ॥ (३६।२)

hrasvatāṃ paramāṃ prāpto bandhanānyavaśātayat ||

37.1३७.१

विमुक्तश्चाभवच्छ्रीमान् पुनः पर्वतसंनिभः । (३७।१)

vimuktaścābhavacchrīmān punaḥ parvatasaṃnibhaḥ |

37.2३७.२

वीक्षमाणश्च ददृशे परिघं तोरणाश्रितम् ॥ (३७।२)

vīkṣamāṇaśca dadṛśe parighaṃ toraṇāśritam ||

38.1३८.१

स तं गृह्य महाबाहुः कालायसपरिष्कृतम् । (३८।१)

sa taṃ gṛhya mahābāhuḥ kālāyasapariṣkṛtam |

38.2३८.२

रक्षिणस्तान् पुनः सर्वान् सूदयामास मारुतिः ॥ (३८।२)

rakṣiṇastān punaḥ sarvān sūdayāmāsa mārutiḥ ||

39.1३९.१

स तान्निहत्वा रणचण्डविक्रमः समीक्षमाणः पुनर् एव लङ्काम् । (३९।१)

sa tānnihatvā raṇacaṇḍavikramaḥ samīkṣamāṇaḥ punar eva laṅkām |

39.2३९.२

प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली प्रकाशतादित्य इवांशुमाली ॥ (३९।२)

pradīptalāṅgūlakṛtārcimālī prakāśatāditya ivāṃśumālī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 51

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit