रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 12

270 of 606 · 76 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

एतच् च वचनं श्रुत्वा सुग्रीवेण सुभाषितम् । (१।१)

etac ca vacanaṃ śrutvā sugrīveṇa subhāṣitam |

1.2१.२

प्रत्ययार्थं महातेजा रामो जग्राह कार्मुकम् ॥ (१।२)

pratyayārthaṃ mahātejā rāmo jagrāha kārmukam ||

2.1२.१

स गृहीत्वा धनुर् घोरं शरम् एकं च मानदः । (२।१)

sa gṛhītvā dhanur ghoraṃ śaram ekaṃ ca mānadaḥ |

2.2२.२

सालान् उद्दिश्य चिक्षेप ज्यास्वनैः पूरयन् दिशः ॥ (२।२)

sālān uddiśya cikṣepa jyāsvanaiḥ pūrayan diśaḥ ||

3.1३.१

स विसृष्टो बलवता बाणः स्वर्णपरिष्कृतः । (३।१)

sa visṛṣṭo balavatā bāṇaḥ svarṇapariṣkṛtaḥ |

3.2३.२

भित्त्वा सालान् गिरिप्रस्थे सप्त भूमिं विवेश ह ॥ (३।२)

bhittvā sālān giriprasthe sapta bhūmiṃ viveśa ha ||

4.1४.१

प्रविष्टस् तु मुहूर्तेन रसां भित्त्वा महाजवः । (४।१)

praviṣṭas tu muhūrtena rasāṃ bhittvā mahājavaḥ |

4.2४.२

निष्पत्य च पुनस् तूर्णं स्वतूणीं प्रविवेश ह ॥ (४।२)

niṣpatya ca punas tūrṇaṃ svatūṇīṃ praviveśa ha ||

5.1५.१

तान् दृष्ट्वा सप्त निर्भिन्नान् सालान् वानरपुंगवः । (५।१)

tān dṛṣṭvā sapta nirbhinnān sālān vānarapuṃgavaḥ |

5.2५.२

रामस्य शरवेगेन विस्मयं परमं गतः ॥ (५।२)

rāmasya śaravegena vismayaṃ paramaṃ gataḥ ||

6.1६.१

स मूर्ध्ना न्यपतद् भूमौ प्रलम्बीकृतभूषणः । (६।१)

sa mūrdhnā nyapatad bhūmau pralambīkṛtabhūṣaṇaḥ |

6.2६.२

सुग्रीवः परमप्रीतो राघवाय कृताञ्जलिः ॥ (६।२)

sugrīvaḥ paramaprīto rāghavāya kṛtāñjaliḥ ||

7.1७.१

इदं चोवाच धर्मज्ञं कर्मणा तेन हर्षितः । (७।१)

idaṃ covāca dharmajñaṃ karmaṇā tena harṣitaḥ |

7.2७.२

रामं सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठं शूरम् अवस्थितम् ॥ (७।२)

rāmaṃ sarvāstraviduṣāṃ śreṣṭhaṃ śūram avasthitam ||

8.1८.१

सेन्द्रान् अपि सुरान् सर्वांस् त्वं बाणैः पुरुषर्षभ । (८।१)

sendrān api surān sarvāṃs tvaṃ bāṇaiḥ puruṣarṣabha |

8.2८.२

समर्थः समरे हन्तुं किं पुनर् वालिनं प्रभो ॥ (८।२)

samarthaḥ samare hantuṃ kiṃ punar vālinaṃ prabho ||

9.1९.१

येन सप्त महासाला गिरिर् भूमिश् च दारिताः । (९।१)

yena sapta mahāsālā girir bhūmiś ca dāritāḥ |

9.2९.२

बाणेनैकेन काकुत्स्थ स्थाता ते को रणाग्रतः ॥ (९।२)

bāṇenaikena kākutstha sthātā te ko raṇāgrataḥ ||

10.1१०.१

अद्य मे विगतः शोकः प्रीतिर् अद्य परा मम । (१०।१)

adya me vigataḥ śokaḥ prītir adya parā mama |

10.2१०.२

सुहृदं त्वां समासाद्य महेन्द्रवरुणोपमम् ॥ (१०।२)

suhṛdaṃ tvāṃ samāsādya mahendravaruṇopamam ||

11.1११.१

तम् अद्यैव प्रियार्थं मे वैरिणं भ्रातृरूपिणम् । (११।१)

tam adyaiva priyārthaṃ me vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |

11.2११.२

वालिनं जहि काकुत्स्थ मया बद्धो ऽयम् अञ्जलिः ॥ (११।२)

vālinaṃ jahi kākutstha mayā baddho 'yam añjaliḥ ||

12.1१२.१

ततो रामः परिष्वज्य सुग्रीवं प्रियदर्शनम् । (१२।१)

tato rāmaḥ pariṣvajya sugrīvaṃ priyadarśanam |

12.2१२.२

प्रत्युवाच महाप्राज्ञो लक्ष्मणानुमतं वचः ॥ (१२।२)

pratyuvāca mahāprājño lakṣmaṇānumataṃ vacaḥ ||

13.1१३.१

अस्माद् गच्छाम किष्किन्धां क्षिप्रं गच्छ त्वम् अग्रतः । (१३।१)

asmād gacchāma kiṣkindhāṃ kṣipraṃ gaccha tvam agrataḥ |

13.2१३.२

गत्वा चाह्वय सुग्रीव वालिनं भ्रातृगन्धिनम् ॥ (१३।२)

gatvā cāhvaya sugrīva vālinaṃ bhrātṛgandhinam ||

14.1१४.१

सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम् । (१४।१)

sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm |

14.2१४.२

वृक्षैर् आत्मानम् आवृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने ॥ (१४।२)

vṛkṣair ātmānam āvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane ||

15.1१५.१

सुग्रीवो व्यनदद् घोरं वालिनो ह्वानकारणात् । (१५।१)

sugrīvo vyanadad ghoraṃ vālino hvānakāraṇāt |

15.2१५.२

गाढं परिहितो वेगान् नादैर् भिन्दन्न् इवाम्बरम् ॥ (१५।२)

gāḍhaṃ parihito vegān nādair bhindann ivāmbaram ||

16.1१६.१

तं श्रुत्वा निनदं भ्रातुः क्रुद्धो वाली महाबलः । (१६।१)

taṃ śrutvā ninadaṃ bhrātuḥ kruddho vālī mahābalaḥ |

16.2१६.२

निष्पपात सुसंरब्धो भास्करो ऽस्ततटाद् इव ॥ (१६।२)

niṣpapāta susaṃrabdho bhāskaro 'stataṭād iva ||

17.1१७.१

ततः सुतुमुलं युद्धं वालिसुग्रीवयोर् अभूत् । (१७।१)

tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ vālisugrīvayor abhūt |

17.2१७.२

गगने ग्रहयोर् घोरं बुधाङ्गारकयोर् इव ॥ (१७।२)

gagane grahayor ghoraṃ budhāṅgārakayor iva ||

18.1१८.१

तलैर् अशनिकल्पैश् च वज्रकल्पैश् च मुष्टिभिः । (१८।१)

talair aśanikalpaiś ca vajrakalpaiś ca muṣṭibhiḥ |

18.2१८.२

जघ्नतुः समरे ऽन्योन्यं भ्रातरौ क्रोधमूर्छितौ ॥ (१८।२)

jaghnatuḥ samare 'nyonyaṃ bhrātarau krodhamūrchitau ||

19.1१९.१

ततो रामो धनुष्पाणिस् ताव् उभौ समुदीक्ष्य तु । (१९।१)

tato rāmo dhanuṣpāṇis tāv ubhau samudīkṣya tu |

19.2१९.२

अन्योन्यसदृशौ वीराव् उभौ देवाव् इवाश्विनौ ॥ (१९।२)

anyonyasadṛśau vīrāv ubhau devāv ivāśvinau ||

20.1२०.१

यन् नावगच्छत् सुग्रीवं वालिनं वापि राघवः । (२०।१)

yan nāvagacchat sugrīvaṃ vālinaṃ vāpi rāghavaḥ |

20.2२०.२

ततो न कृतवान् बुद्धिं मोक्तुम् अन्तकरं शरम् ॥ (२०।२)

tato na kṛtavān buddhiṃ moktum antakaraṃ śaram ||

21.1२१.१

एतस्मिन्न् अन्तरे भग्नः सुग्रीवस् तेन वालिना । (२१।१)

etasminn antare bhagnaḥ sugrīvas tena vālinā |

21.2२१.२

अपश्यन् राघवं नाथम् ऋश्यमूकं प्रदुद्रुवे ॥ (२१।२)

apaśyan rāghavaṃ nātham ṛśyamūkaṃ pradudruve ||

22.1२२.१

क्लान्तो रुधिरसिक्ताङ्गः प्रहारैर् जर्जरीकृतः । (२२।१)

klānto rudhirasiktāṅgaḥ prahārair jarjarīkṛtaḥ |

22.2२२.२

वालिनाभिद्रुतः क्रोधात् प्रविवेश महावनम् ॥ (२२।२)

vālinābhidrutaḥ krodhāt praviveśa mahāvanam ||

23.1२३.१

तं प्रविष्टं वनं दृष्ट्वा वाली शापभयात् ततः । (२३।१)

taṃ praviṣṭaṃ vanaṃ dṛṣṭvā vālī śāpabhayāt tataḥ |

23.2२३.२

मुक्तो ह्य् असि त्वम् इत्य् उक्त्वा स निवृत्तो महाबलः ॥ (२३।२)

mukto hy asi tvam ity uktvā sa nivṛtto mahābalaḥ ||

24.1२४.१

राघवो ऽपि सह भ्रात्रा सह चैव हनूमता । (२४।१)

rāghavo 'pi saha bhrātrā saha caiva hanūmatā |

24.2२४.२

तद् एव वनम् आगच्छत् सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ (२४।२)

tad eva vanam āgacchat sugrīvo yatra vānaraḥ ||

25.1२५.१

तं समीक्ष्यागतं रामं सुग्रीवः सहलक्ष्मणम् । (२५।१)

taṃ samīkṣyāgataṃ rāmaṃ sugrīvaḥ sahalakṣmaṇam |

25.2२५.२

ह्रीमान् दीनम् उवाचेदं वसुधाम् अवलोकयन् ॥ (२५।२)

hrīmān dīnam uvācedaṃ vasudhām avalokayan ||

26.1२६.१

आह्वयस्वेति माम् उक्त्वा दर्शयित्वा च विक्रमम् । (२६।१)

āhvayasveti mām uktvā darśayitvā ca vikramam |

26.2२६.२

वैरिणा घातयित्वा च किम् इदानीं त्वया कृतम् ॥ (२६।२)

vairiṇā ghātayitvā ca kim idānīṃ tvayā kṛtam ||

27.1२७.१

ताम् एव वेलां वक्तव्यं त्वया राघव तत्त्वतः । (२७।१)

tām eva velāṃ vaktavyaṃ tvayā rāghava tattvataḥ |

27.2२७.२

वालिनं न निहन्मीति ततो नाहम् इतो व्रजे ॥ (२७।२)

vālinaṃ na nihanmīti tato nāham ito vraje ||

28.1२८.१

तस्य चैवं ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः । (२८।१)

tasya caivaṃ bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ |

28.2२८.२

करुणं दीनया वाचा राघवः पुनर् अब्रवीत् ॥ (२८।२)

karuṇaṃ dīnayā vācā rāghavaḥ punar abravīt ||

29.1२९.१

सुग्रीव श्रूयतां तात क्रोधश् च व्यपनीयताम् । (२९।१)

sugrīva śrūyatāṃ tāta krodhaś ca vyapanīyatām |

29.2२९.२

कारणं येन बाणो ऽयं न मया स विसर्जितः ॥ (२९।२)

kāraṇaṃ yena bāṇo 'yaṃ na mayā sa visarjitaḥ ||

30.1३०.१

अलंकारेण वेषेण प्रमाणेन गतेन च । (३०।१)

alaṃkāreṇa veṣeṇa pramāṇena gatena ca |

30.2३०.२

त्वं च सुग्रीव वाली च सदृशौ स्थः परस्परम् ॥ (३०।२)

tvaṃ ca sugrīva vālī ca sadṛśau sthaḥ parasparam ||

31.1३१.१

स्वरेण वर्चसा चैव प्रेक्षितेन च वानर । (३१।१)

svareṇa varcasā caiva prekṣitena ca vānara |

31.2३१.२

विक्रमेण च वाक्यैश् च व्यक्तिं वां नोपलक्षये ॥ (३१।२)

vikrameṇa ca vākyaiś ca vyaktiṃ vāṃ nopalakṣaye ||

32.1३२.१

ततो ऽहं रूपसादृश्यान् मोहितो वानरोत्तम । (३२।१)

tato 'haṃ rūpasādṛśyān mohito vānarottama |

32.2३२.२

नोत्सृजामि महावेगं शरं शत्रुनिबर्हणम् ॥ (३२।२)

notsṛjāmi mahāvegaṃ śaraṃ śatrunibarhaṇam ||

33.1३३.१

एतन्मुहूर्ते तु मया पश्य वालिनम् आहवे । (३३।१)

etanmuhūrte tu mayā paśya vālinam āhave |

33.2३३.२

निरस्तम् इषुणैकेन वेष्टमानं महीतले ॥ (३३।२)

nirastam iṣuṇaikena veṣṭamānaṃ mahītale ||

34.1३४.१

अभिज्ञानं कुरुष्व त्वम् आत्मनो वानरेश्वर । (३४।१)

abhijñānaṃ kuruṣva tvam ātmano vānareśvara |

34.2३४.२

येन त्वाम् अभिजानीयां द्वंद्वयुद्धम् उपागतम् ॥ (३४।२)

yena tvām abhijānīyāṃ dvaṃdvayuddham upāgatam ||

35.1३५.१

गजपुष्पीम् इमां फुल्लाम् उत्पाट्य शुभलक्षणाम् । (३५।१)

gajapuṣpīm imāṃ phullām utpāṭya śubhalakṣaṇām |

35.2३५.२

कुरु लक्ष्मण कण्ठे ऽस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥ (३५।२)

kuru lakṣmaṇa kaṇṭhe 'sya sugrīvasya mahātmanaḥ ||

36.1३६.१

ततो गिरितटे जाताम् उत्पाट्य कुसुमायुताम् । (३६।१)

tato giritaṭe jātām utpāṭya kusumāyutām |

36.2३६.२

लक्ष्मणो गजपुष्पीं तां तस्य कण्ठे व्यसर्जयत् ॥ (३६।२)

lakṣmaṇo gajapuṣpīṃ tāṃ tasya kaṇṭhe vyasarjayat ||

37.1३७.१

स तथा शुशुभे श्रीमांल् लतया कण्ठसक्तया । (३७।१)

sa tathā śuśubhe śrīmāṃl latayā kaṇṭhasaktayā |

37.2३७.२

मालयेव बलाकानां ससंध्य इव तोयदः ॥ (३७।२)

mālayeva balākānāṃ sasaṃdhya iva toyadaḥ ||

38.1३८.१

विभ्राजमानो वपुषा रामवाक्यसमाहितः । (३८।१)

vibhrājamāno vapuṣā rāmavākyasamāhitaḥ |

38.2३८.२

जगाम सह रामेण किष्किन्धां वालिपालिताम् ॥ (३८।२)

jagāma saha rāmeṇa kiṣkindhāṃ vālipālitām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 12

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit