रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 44

434 of 606 · 76 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तद् दृष्ट्वा सुमहत् कर्म कृतं वानरसत्तमैः । (१।१)

tad dṛṣṭvā sumahat karma kṛtaṃ vānarasattamaiḥ |

1.2१.२

क्रोधम् आहारयामास युधि तीव्रम् अकम्पनः ॥ (१।२)

krodham āhārayāmāsa yudhi tīvram akampanaḥ ||

2.1२.१

क्रोधमूर्छितरूपस्तु धुन्वन् परमकार्मुकम् । (२।१)

krodhamūrchitarūpastu dhunvan paramakārmukam |

2.2२.२

दृष्ट्वा तु कर्म शत्रूणां सारथिं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

dṛṣṭvā tu karma śatrūṇāṃ sārathiṃ vākyam abravīt ||

3.1३.१

तत्रैव तावत् त्वरितं रथं प्रापय सारथे । (३।१)

tatraiva tāvat tvaritaṃ rathaṃ prāpaya sārathe |

3.2३.२

एते ऽत्र बहवो घ्नन्ति सुबहून् राक्षसान् रणे ॥ (३।२)

ete 'tra bahavo ghnanti subahūn rākṣasān raṇe ||

4.1४.१

एते ऽत्र बलवन्तो हि भीमकायाश्च वानराः । (४।१)

ete 'tra balavanto hi bhīmakāyāśca vānarāḥ |

4.2४.२

द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति प्रमुखे मम ॥ (४।२)

drumaśailapraharaṇāstiṣṭhanti pramukhe mama ||

5.1५.१

एतान्निहन्तुम् इच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम् । (५।१)

etānnihantum icchāmi samaraślāghino hyaham |

5.2५.२

एतैः प्रमथितं सर्वं दृश्यते राक्षसं बलम् ॥ (५।२)

etaiḥ pramathitaṃ sarvaṃ dṛśyate rākṣasaṃ balam ||

6.1६.१

ततः प्रजविताश्वेन रथेन रथिनां वरः । (६।१)

tataḥ prajavitāśvena rathena rathināṃ varaḥ |

6.2६.२

हरीन् अभ्यहनत् क्रोधाच्छरजालैर् अकम्पनः ॥ (६।२)

harīn abhyahanat krodhāccharajālair akampanaḥ ||

7.1७.१

न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर् योद्धुम् आहवे । (७।१)

na sthātuṃ vānarāḥ śekuḥ kiṃ punar yoddhum āhave |

7.2७.२

अकम्पनशरैर् भग्नाः सर्व एव प्रदुद्रुवुः ॥ (७।२)

akampanaśarair bhagnāḥ sarva eva pradudruvuḥ ||

8.1८.१

तान्मृत्युवशम् आपन्नान् अकम्पनवशं गतान् । (८।१)

tānmṛtyuvaśam āpannān akampanavaśaṃ gatān |

8.2८.२

समीक्ष्य हनुमाञ् ज्ञातीन् उपतस्थे महाबलः ॥ (८।२)

samīkṣya hanumāñ jñātīn upatasthe mahābalaḥ ||

9.1९.१

तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे प्लवगयूथपाः । (९।१)

taṃ mahāplavagaṃ dṛṣṭvā sarve plavagayūthapāḥ |

9.2९.२

समेत्य समरे वीराः सहिताः पर्यवारयन् ॥ (९।२)

sametya samare vīrāḥ sahitāḥ paryavārayan ||

10.1१०.१

व्यवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा हरियूथपाः । (१०।१)

vyavasthitaṃ hanūmantaṃ te dṛṣṭvā hariyūthapāḥ |

10.2१०.२

बभूवुर् बलवन्तो हि बलवन्तम् उपाश्रिताः ॥ (१०।२)

babhūvur balavanto hi balavantam upāśritāḥ ||

11.1११.१

अकम्पनस्तु शैलाभं हनूमन्तम् अवस्थितम् । (११।१)

akampanastu śailābhaṃ hanūmantam avasthitam |

11.2११.२

महेन्द्र इव धाराभिः शरैर् अभिववर्ष ह ॥ (११।२)

mahendra iva dhārābhiḥ śarair abhivavarṣa ha ||

12.1१२.१

अचिन्तयित्वा बाणौघाञ् शरीरे पतिताञ् शितान् । (१२।१)

acintayitvā bāṇaughāñ śarīre patitāñ śitān |

12.2१२.२

अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः ॥ (१२।२)

akampanavadhārthāya mano dadhre mahābalaḥ ||

13.1१३.१

स प्रहस्य महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः । (१३।१)

sa prahasya mahātejā hanūmānmārutātmajaḥ |

13.2१३.२

अभिदुद्राव तद् रक्षः कम्पयन्न् इव मेदिनीम् ॥ (१३।२)

abhidudrāva tad rakṣaḥ kampayann iva medinīm ||

14.1१४.१

तस्याभिनर्दमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा । (१४।१)

tasyābhinardamānasya dīpyamānasya tejasā |

14.2१४.२

बभूव रूपं दुर्धर्षं दीप्तस्येव विभावसोः ॥ (१४।२)

babhūva rūpaṃ durdharṣaṃ dīptasyeva vibhāvasoḥ ||

15.1१५.१

आत्मानं त्वप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः । (१५।१)

ātmānaṃ tvapraharaṇaṃ jñātvā krodhasamanvitaḥ |

15.2१५.२

शैलम् उत्पाटयामास वेगेन हरिपुंगवः ॥ (१५।२)

śailam utpāṭayāmāsa vegena haripuṃgavaḥ ||

16.1१६.१

तं गृहीत्वा महाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः । (१६।१)

taṃ gṛhītvā mahāśailaṃ pāṇinaikena mārutiḥ |

16.2१६.२

विनद्य सुमहानादं भ्रामयामास वीर्यवान् ॥ (१६।२)

vinadya sumahānādaṃ bhrāmayāmāsa vīryavān ||

17.1१७.१

ततस्तम् अभिदुद्राव राक्षसेन्द्रम् अकम्पनम् । (१७।१)

tatastam abhidudrāva rākṣasendram akampanam |

17.2१७.२

यथा हि नमुचिं संख्ये वज्रेणेव पुरंदरः ॥ (१७।२)

yathā hi namuciṃ saṃkhye vajreṇeva puraṃdaraḥ ||

18.1१८.१

अकम्पनस्तु तद् दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम् । (१८।१)

akampanastu tad dṛṣṭvā giriśṛṅgaṃ samudyatam |

18.2१८.२

दूराद् एव महाबाणैर् अर्धचन्द्रैर् व्यदारयत् ॥ (१८।२)

dūrād eva mahābāṇair ardhacandrair vyadārayat ||

19.1१९.१

तत् पर्वताग्रम् आकाशे रक्षोबाणविदारितम् । (१९।१)

tat parvatāgram ākāśe rakṣobāṇavidāritam |

19.2१९.२

विकीर्णं पतितं दृष्ट्वा हनूमान् क्रोधमूर्छितः ॥ (१९।२)

vikīrṇaṃ patitaṃ dṛṣṭvā hanūmān krodhamūrchitaḥ ||

20.1२०.१

सो ऽश्वकर्णं समासाद्य रोषदर्पान्वितो हरिः । (२०।१)

so 'śvakarṇaṃ samāsādya roṣadarpānvito hariḥ |

20.2२०.२

तूर्णम् उत्पाटयामास महागिरिम् इवोच्छ्रितम् ॥ (२०।२)

tūrṇam utpāṭayāmāsa mahāgirim ivocchritam ||

21.1२१.१

तं गृहीत्वा महास्कन्धं सो ऽश्वकर्णं महाद्युतिः । (२१।१)

taṃ gṛhītvā mahāskandhaṃ so 'śvakarṇaṃ mahādyutiḥ |

21.2२१.२

प्रहस्य परया प्रीत्या भ्रामयामास संयुगे ॥ (२१।२)

prahasya parayā prītyā bhrāmayāmāsa saṃyuge ||

22.1२२.१

प्रधावन्न् उरुवेगेन प्रभञ्जंस्तरसा द्रुमान् । (२२।१)

pradhāvann uruvegena prabhañjaṃstarasā drumān |

22.2२२.२

हनूमान् परमक्रुद्धश्चरणैर् दारयत् क्षितिम् ॥ (२२।२)

hanūmān paramakruddhaścaraṇair dārayat kṣitim ||

23.1२३.१

गजांश्च सगजारोहान् सरथान् रथिनस्तथा । (२३।१)

gajāṃśca sagajārohān sarathān rathinastathā |

23.2२३.२

जघान हनुमान् धीमान् राक्षसांश्च पदातिकान् ॥ (२३।२)

jaghāna hanumān dhīmān rākṣasāṃśca padātikān ||

24.1२४.१

तम् अन्तकम् इव क्रुद्धं समरे प्राणहारिणम् । (२४।१)

tam antakam iva kruddhaṃ samare prāṇahāriṇam |

24.2२४.२

हनूमन्तम् अभिप्रेक्ष्य राक्षसा विप्रदुद्रुवुः ॥ (२४।२)

hanūmantam abhiprekṣya rākṣasā vipradudruvuḥ ||

25.1२५.१

तम् आपतन्तं संक्रुद्धं राक्षसानां भयावहम् । (२५।१)

tam āpatantaṃ saṃkruddhaṃ rākṣasānāṃ bhayāvaham |

25.2२५.२

ददर्शाकम्पनो वीरश्चुक्रोध च ननाद च ॥ (२५।२)

dadarśākampano vīraścukrodha ca nanāda ca ||

26.1२६.१

स चतुर्दशभिर् बाणैः शितैर् देहविदारणैः । (२६।१)

sa caturdaśabhir bāṇaiḥ śitair dehavidāraṇaiḥ |

26.2२६.२

निर्बिभेद हनूमन्तं महावीर्यम् अकम्पनः ॥ (२६।२)

nirbibheda hanūmantaṃ mahāvīryam akampanaḥ ||

27.1२७.१

स तथा प्रतिविद्धस्तु बह्वीभिः शरवृष्टिभिः । (२७।१)

sa tathā pratividdhastu bahvībhiḥ śaravṛṣṭibhiḥ |

27.2२७.२

हनूमान् ददृशे वीरः प्ररूढ इव सानुमान् ॥ (२७।२)

hanūmān dadṛśe vīraḥ prarūḍha iva sānumān ||

28.1२८.१

ततो ऽन्यं वृक्षम् उत्पाट्य कृत्वा वेगम् अनुत्तमम् । (२८।१)

tato 'nyaṃ vṛkṣam utpāṭya kṛtvā vegam anuttamam |

28.2२८.२

शिरस्यभिजघानाशु राक्षसेन्द्रम् अकम्पनम् ॥ (२८।२)

śirasyabhijaghānāśu rākṣasendram akampanam ||

29.1२९.१

स वृक्षेण हतस्तेन सक्रोधेन महात्मना । (२९।१)

sa vṛkṣeṇa hatastena sakrodhena mahātmanā |

29.2२९.२

राक्षसो वानरेन्द्रेण पपात स ममार च ॥ (२९।२)

rākṣaso vānarendreṇa papāta sa mamāra ca ||

30.1३०.१

तं दृष्ट्वा निहतं भूमौ राक्षसेन्द्रम् अकम्पनम् । (३०।१)

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ bhūmau rākṣasendram akampanam |

30.2३०.२

व्यथिता राक्षसाः सर्वे क्षितिकम्प इव द्रुमाः ॥ (३०।२)

vyathitā rākṣasāḥ sarve kṣitikampa iva drumāḥ ||

31.1३१.१

त्यक्तप्रहरणाः सर्वे राक्षसास्ते पराजिताः । (३१।१)

tyaktapraharaṇāḥ sarve rākṣasāste parājitāḥ |

31.2३१.२

लङ्काम् अभिययुस्त्रस्ता वानरैस्तैर् अभिद्रुताः ॥ (३१।२)

laṅkām abhiyayustrastā vānaraistair abhidrutāḥ ||

32.1३२.१

ते मुक्तकेशाः संभ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः । (३२।१)

te muktakeśāḥ saṃbhrāntā bhagnamānāḥ parājitāḥ |

32.2३२.२

स्रवच्छ्रमजलैर् अङ्गैः श्वसन्तो विप्रदुद्रुवुः ॥ (३२।२)

sravacchramajalair aṅgaiḥ śvasanto vipradudruvuḥ ||

33.1३३.१

अन्योन्यं प्रममन्थुस्ते विविशुर् नगरं भयात् । (३३।१)

anyonyaṃ pramamanthuste viviśur nagaraṃ bhayāt |

33.2३३.२

पृष्ठतस्ते सुसंमूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर् मुहुः ॥ (३३।२)

pṛṣṭhataste susaṃmūḍhāḥ prekṣamāṇā muhur muhuḥ ||

34.1३४.१

तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः । (३४।१)

teṣu laṅkāṃ praviṣṭeṣu rākṣaseṣu mahābalāḥ |

34.2३४.२

समेत्य हरयः सर्वे हनूमन्तम् अपूजयन् ॥ (३४।२)

sametya harayaḥ sarve hanūmantam apūjayan ||

35.1३५.१

सो ऽपि प्रहृष्टस्तान् सर्वान् हरीन् सम्प्रत्यपूजयत् । (३५।१)

so 'pi prahṛṣṭastān sarvān harīn sampratyapūjayat |

35.2३५.२

हनूमान् सत्त्वसम्पन्नो यथार्हम् अनुकूलतः ॥ (३५।२)

hanūmān sattvasampanno yathārham anukūlataḥ ||

36.1३६.१

विनेदुश्च यथा प्राणं हरयो जितकाशिनः । (३६।१)

vineduśca yathā prāṇaṃ harayo jitakāśinaḥ |

36.2३६.२

चकर्षुश्च पुनस्तत्र सप्राणान् एव राक्षसान् ॥ (३६।२)

cakarṣuśca punastatra saprāṇān eva rākṣasān ||

37.1३७.१

स वीरशोभाम् अभजन्महाकपिः समेत्य रक्षांसि निहत्य मारुतिः । (३७।१)

sa vīraśobhām abhajanmahākapiḥ sametya rakṣāṃsi nihatya mārutiḥ |

37.2३७.२

महासुरं भीमम् अमित्रनाशनं यथैव विष्णुर् बलिनं चमूमुखे ॥ (३७।२)

mahāsuraṃ bhīmam amitranāśanaṃ yathaiva viṣṇur balinaṃ camūmukhe ||

38.1३८.१

अपूजयन् देवगणास्तदा कपिं स्वयं च रामो ऽतिबलश्च लक्ष्मणः । (३८।१)

apūjayan devagaṇāstadā kapiṃ svayaṃ ca rāmo 'tibalaśca lakṣmaṇaḥ |

38.2३८.२

तथैव सुग्रीवमुखाः प्लवंगमा विभीषणश्चैव महाबलस्तदा ॥ (३८।२)

tathaiva sugrīvamukhāḥ plavaṃgamā vibhīṣaṇaścaiva mahābalastadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 44

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit