Rām, 5, 58
Select a line for its word-by-word analysis.
जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वान् अनुज्ञाप्य महाकपीन् ॥ (१।२)
jāmbavatpramukhān sarvān anujñāpya mahākapīn ||
न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ ॥ (२।२)
nyāyyaṃ sma saha vaidehyā draṣṭuṃ tau pārthivātmajau ||
अहम् एको ऽपि पर्याप्तः सराक्षसगणां पुरीम् । (३।१)
aham eko 'pi paryāptaḥ sarākṣasagaṇāṃ purīm |
तां लङ्कां तरसा हन्तुं रावणं च महाबलम् ॥ (३।२)
tāṃ laṅkāṃ tarasā hantuṃ rāvaṇaṃ ca mahābalam ||
किं पुनः सहितो वीरैर् बलवद्भिः कृतात्मभिः । (४।१)
kiṃ punaḥ sahito vīrair balavadbhiḥ kṛtātmabhiḥ |
कृतास्त्रैः प्लवगैः शक्तैर् भवद्भिर् विजयैषिभिः ॥ (४।२)
kṛtāstraiḥ plavagaiḥ śaktair bhavadbhir vijayaiṣibhiḥ ||
ब्राह्मम् ऐन्द्रं च रौद्रं च वायव्यं वारुणं तथा । (६।१)
brāhmam aindraṃ ca raudraṃ ca vāyavyaṃ vāruṇaṃ tathā |
यदि शक्रजितो ऽस्त्राणि दुर्निरीक्ष्याणि संयुगे । (६।२)
yadi śakrajito 'strāṇi durnirīkṣyāṇi saṃyuge |
तान्यहं विधमिष्यामि निहनिष्यामि राक्षसान् ॥ (६।३)
tānyahaṃ vidhamiṣyāmi nihaniṣyāmi rākṣasān ||
भवताम् अभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि तम् ॥ (७।१)
bhavatām abhyanujñāto vikramo me ruṇaddhi tam ||
देवान् अपि रणे हन्यात् किं पुनस्तान्निशाचरान् ॥ (८।२)
devān api raṇe hanyāt kiṃ punastānniśācarān ||
सागरो ऽप्यतियाद् वेलां मन्दरः प्रचलेद् अपि । (९।१)
sāgaro 'pyatiyād velāṃ mandaraḥ pracaled api |
सर्वराक्षससंघानां राक्षसा ये च पूर्वकाः । (१०।१)
sarvarākṣasasaṃghānāṃ rākṣasā ye ca pūrvakāḥ |
मन्दरो ऽप्यवशीर्येत किं पुनर् युधि राक्षसाः ॥ (११।२)
mandaro 'pyavaśīryeta kiṃ punar yudhi rākṣasāḥ ||
मैन्दस्य प्रतियोद्धारं शंसत द्विविदस्य वा ॥ (१२।२)
maindasya pratiyoddhāraṃ śaṃsata dvividasya vā ||
सर्वावध्यत्वम् अतुलम् अनयोर् दत्तवान् पुरा ॥ (१४।२)
sarvāvadhyatvam atulam anayor dattavān purā ||
वरोत्सेकेन मत्तौ च प्रमथ्य महतीं चमूम् । (१५।१)
varotsekena mattau ca pramathya mahatīṃ camūm |
सुराणाम् अमृतं वीरौ पीतवन्तौ प्लवंगमौ ॥ (१५।२)
surāṇām amṛtaṃ vīrau pītavantau plavaṃgamau ||
लङ्कां नाशयितुं शक्तौ सर्वे तिष्ठन्तु वानराः ॥ (१६।२)
laṅkāṃ nāśayituṃ śaktau sarve tiṣṭhantu vānarāḥ ||
अयुक्तं तु विना देवीं दृष्टवद्भिः प्लवंगमाः । (१७।१)
ayuktaṃ tu vinā devīṃ dṛṣṭavadbhiḥ plavaṃgamāḥ |
समीपं गन्तुम् अस्माभी राघवस्य महात्मनः ॥ (१७।२)
samīpaṃ gantum asmābhī rāghavasya mahātmanaḥ ||
अयुक्तम् इव पश्यामि भवद्भिः ख्यातविक्रमैः ॥ (१८।२)
ayuktam iva paśyāmi bhavadbhiḥ khyātavikramaiḥ ||
न हि वः प्लवने कश्चिन् नापि कश्चित् पराक्रमे । (१९।१)
na hi vaḥ plavane kaścin nāpi kaścit parākrame |
किम् अन्यद् अत्र कर्तव्यं गृहीत्वा याम जानकीम् ॥ (२०।२)
kim anyad atra kartavyaṃ gṛhītvā yāma jānakīm ||
तम् एवं कृतसंकल्पं जाम्बवान् हरिसत्तमः । (२१।१)
tam evaṃ kṛtasaṃkalpaṃ jāmbavān harisattamaḥ |
उवाच परमप्रीतो वाक्यम् अर्थवद् अर्थवित् ॥ (२१।२)
uvāca paramaprīto vākyam arthavad arthavit ||
न तावद् एषा मतिर् अक्षमा नो यथा भवान् पश्यति राजपुत्र । (२२।१)
na tāvad eṣā matir akṣamā no yathā bhavān paśyati rājaputra |
यथा तु रामस्य मतिर् निविष्टा तथा भवान् पश्यतु कार्यसिद्धिम् ॥ (२२।२)
yathā tu rāmasya matir niviṣṭā tathā bhavān paśyatu kāryasiddhim ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.