Rām, 7, 44
Select a line for its word-by-word analysis.
सर्वे शृणुत भद्रं वो मा कुरुध्वं मनो ऽन्यथा । (२।१)
sarve śṛṇuta bhadraṃ vo mā kurudhvaṃ mano 'nyathā |
वर्तते मयि बीभत्सः स मे मर्माणि कृन्तति ॥ (३।२)
vartate mayi bībhatsaḥ sa me marmāṇi kṛntati ||
प्रत्यक्षं तव सौमित्रे देवानां हव्यवाहनः । (६।१)
pratyakṣaṃ tava saumitre devānāṃ havyavāhanaḥ |
चन्द्रादित्यौ च शंसेते सुराणां संनिधौ पुरा । (७।१)
candrādityau ca śaṃsete surāṇāṃ saṃnidhau purā |
अन्तरात्मा च मे वेत्ति सीतां शुद्धां यशस्विनीम् । (९।१)
antarātmā ca me vetti sītāṃ śuddhāṃ yaśasvinīm |
ततो गृहीत्वा वैदेहीम् अयोध्याम् अहम् आगतः ॥ (९।२)
tato gṛhītvā vaidehīm ayodhyām aham āgataḥ ||
अयं तु मे महान् वादः शोकश्च हृदि वर्तते । (१०।१)
ayaṃ tu me mahān vādaḥ śokaśca hṛdi vartate |
अकीर्तिर् यस्य गीयेत लोके भूतस्य कस्यचित् । (११।१)
akīrtir yasya gīyeta loke bhūtasya kasyacit |
पतत्येवाधमांल्लोकान् यावच्छब्दः स कीर्त्यते ॥ (११।२)
patatyevādhamāṃllokān yāvacchabdaḥ sa kīrtyate ||
अकीर्तिर् निन्द्यते दैवैः कीर्तिर् देवेषु पूज्यते । (१२।१)
akīrtir nindyate daivaiḥ kīrtir deveṣu pūjyate |
कीर्त्यर्थं च समारम्भः सर्व एव महात्मनाम् ॥ (१२।२)
kīrtyarthaṃ ca samārambhaḥ sarva eva mahātmanām ||
अप्यहं जीवितं जह्यां युष्मान् वा पुरुषर्षभाः । (१३।१)
apyahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ yuṣmān vā puruṣarṣabhāḥ |
अपवादभयाद् भीताः किं पुनर् जनकात्मजाम् ॥ (१३।२)
apavādabhayād bhītāḥ kiṃ punar janakātmajām ||
तस्माद् भवन्तः पश्यन्तु पतितं शोकसागरे । (१४।१)
tasmād bhavantaḥ paśyantu patitaṃ śokasāgare |
न हि पश्याम्यहं भूयः किंचिद् दुःखम् अतो ऽधिकम् ॥ (१४।२)
na hi paśyāmyahaṃ bhūyaḥ kiṃcid duḥkham ato 'dhikam ||
श्वस्त्वं प्रभाते सौमित्रे सुमन्त्राधिष्ठितं रथम् । (१५।१)
śvastvaṃ prabhāte saumitre sumantrādhiṣṭhitaṃ ratham |
गङ्गायास्तु परे पारे वाल्मीकेः सुमहात्मनः । (१६।१)
gaṅgāyāstu pare pāre vālmīkeḥ sumahātmanaḥ |
शीघ्रम् आगच्छ सौमित्रे कुरुष्व वचनं मम ॥ (१७।२)
śīghram āgaccha saumitre kuruṣva vacanaṃ mama ||
न चास्मि प्रतिवक्तव्यः सीतां प्रति कथंचन । (१८।१)
na cāsmi prativaktavyaḥ sītāṃ prati kathaṃcana |
अप्रीतिः परमा मह्यं भवेत् तु प्रतिवारिते ॥ (१८।२)
aprītiḥ paramā mahyaṃ bhavet tu prativārite ||
शापिताश्च मया यूयं भुजाभ्यां जीवितेन च । (१९।१)
śāpitāśca mayā yūyaṃ bhujābhyāṃ jīvitena ca |
ये मां वाक्यान्तरे ब्रूयुर् अनुनेतुं कथंचन ॥ (१९।२)
ye māṃ vākyāntare brūyur anunetuṃ kathaṃcana ||
मानयन्तु भवन्तो मां यदि मच्छासने स्थिताः । (२०।१)
mānayantu bhavanto māṃ yadi macchāsane sthitāḥ |
पूर्वम् उक्तो ऽहम् अनया गङ्गातीरे महाश्रमान् । (२१।१)
pūrvam ukto 'ham anayā gaṅgātīre mahāśramān |
पश्येयम् इति तस्याश्च कामः संवर्त्यताम् अयम् ॥ (२१।२)
paśyeyam iti tasyāśca kāmaḥ saṃvartyatām ayam ||
एवम् उक्त्वा तु काकुत्स्थो बाष्पेण पिहितेक्षणः । (२२।१)
evam uktvā tu kākutstho bāṣpeṇa pihitekṣaṇaḥ |
प्रविवेश स धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः ॥ (२२।२)
praviveśa sa dharmātmā bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.