Rām, 6, 32
Select a line for its word-by-word analysis.
न्यवेदयन् पुरीं रुद्धां रामेण सह वानरैः ॥ (१।२)
nyavedayan purīṃ ruddhāṃ rāmeṇa saha vānaraiḥ ||
रुद्धां तु नगरीं श्रुत्वा जातक्रोधो निशाचरः । (२।१)
ruddhāṃ tu nagarīṃ śrutvā jātakrodho niśācaraḥ |
विधानं द्विगुणं श्रुत्वा प्रासादं सो ऽध्यरोहत ॥ (२।२)
vidhānaṃ dviguṇaṃ śrutvā prāsādaṃ so 'dhyarohata ||
असंख्येयैर् हरिगणैः सर्वतो युद्धकाङ्क्षिभिः ॥ (३।२)
asaṃkhyeyair harigaṇaiḥ sarvato yuddhakāṅkṣibhiḥ ||
स दृष्ट्वा वानरैः सर्वां वसुधां कवलीकृताम् । (४।१)
sa dṛṣṭvā vānaraiḥ sarvāṃ vasudhāṃ kavalīkṛtām |
कथं क्षपयितव्याः स्युर् इति चिन्तापरो ऽभवत् ॥ (४।२)
kathaṃ kṣapayitavyāḥ syur iti cintāparo 'bhavat ||
स चिन्तयित्वा सुचिरं धैर्यम् आलम्ब्य रावणः । (५।१)
sa cintayitvā suciraṃ dhairyam ālambya rāvaṇaḥ |
प्रेक्षतो राक्षसेन्द्रस्य तान्यनीकानि भागशः । (६।१)
prekṣato rākṣasendrasya tānyanīkāni bhāgaśaḥ |
ते ताम्रवक्त्रा हेमाभा रामार्थे त्यक्तजीविताः । (७।१)
te tāmravaktrā hemābhā rāmārthe tyaktajīvitāḥ |
ते द्रुमैः पर्वताग्रैश्च मुष्टिभिश्च प्लवंगमाः । (८।१)
te drumaiḥ parvatāgraiśca muṣṭibhiśca plavaṃgamāḥ |
पांसुभिः पर्वताग्रैश्च तृणैः काष्ठैश्च वानराः ॥ (९।२)
pāṃsubhiḥ parvatāgraiśca tṛṇaiḥ kāṣṭhaiśca vānarāḥ ||
काञ्चनानि प्रमृद्नन्तस्तोरणानि प्लवंगमाः । (११।१)
kāñcanāni pramṛdnantastoraṇāni plavaṃgamāḥ |
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः । (१२।१)
āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ |
लङ्कां ताम् अभ्यवर्तन्त महावारणसंनिभाः ॥ (१२।२)
laṅkāṃ tām abhyavartanta mahāvāraṇasaṃnibhāḥ ||
इत्येवं घोषयन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः । (१४।१)
ityevaṃ ghoṣayantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ |
अभ्यधावन्त लङ्कायाः प्राकारं कामरूपिणः ॥ (१४।२)
abhyadhāvanta laṅkāyāḥ prākāraṃ kāmarūpiṇaḥ ||
निपीड्योपनिविष्टास्ते प्राकारं हरियूथपाः ॥ (१५।२)
nipīḍyopaniviṣṭāste prākāraṃ hariyūthapāḥ ||
एतस्मिन्न् अन्तरे चक्रुः स्कन्धावारनिवेशनम् ॥ (१६।१)
etasminn antare cakruḥ skandhāvāraniveśanam ||
पूर्वद्वारं तु कुमुदः कोटिभिर् दशभिर् वृतः । (१७।१)
pūrvadvāraṃ tu kumudaḥ koṭibhir daśabhir vṛtaḥ |
आवृत्य बलवांस्तस्थौ हरिभिर् जितकाशिभिः ॥ (१७।२)
āvṛtya balavāṃstasthau haribhir jitakāśibhiḥ ||
आवृत्य बलवांस्तस्थौ विंशत्या कोटिभिर् वृतः ॥ (१८।२)
āvṛtya balavāṃstasthau viṃśatyā koṭibhir vṛtaḥ ||
आवृत्य बलवांस्तस्थौ षष्टिकोटिभिर् आवृतः ॥ (१९।२)
āvṛtya balavāṃstasthau ṣaṣṭikoṭibhir āvṛtaḥ ||
आवृत्य बलवांस्तस्थौ सुग्रीवश्च हरीश्वरः ॥ (२०।२)
āvṛtya balavāṃstasthau sugrīvaśca harīśvaraḥ ||
वृतः कोट्या महावीर्यस्तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ (२१।२)
vṛtaḥ koṭyā mahāvīryastasthau rāmasya pārśvataḥ ||
ऋक्षाणां भीमवेगानां धूम्रः शत्रुनिबर्हणः । (२२।१)
ṛkṣāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraḥ śatrunibarhaṇaḥ |
वृतः कोट्या महावीर्यस्तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ (२२।२)
vṛtaḥ koṭyā mahāvīryastasthau rāmasya pārśvataḥ ||
संनद्धस्तु महावीर्यो गदापाणिर् विभीषणः । (२३।१)
saṃnaddhastu mahāvīryo gadāpāṇir vibhīṣaṇaḥ |
वृतो यस्तैस्तु सचिवैस्तस्थौ तत्र महाबलः ॥ (२३।२)
vṛto yastaistu sacivaistasthau tatra mahābalaḥ ||
समन्तात् परिधावन्तो ररक्षुर् हरिवाहिनीम् ॥ (२४।२)
samantāt paridhāvanto rarakṣur harivāhinīm ||
निर्याणं सर्वसैन्यानां द्रुतम् आज्ञापयत् तदा ॥ (२५।२)
niryāṇaṃ sarvasainyānāṃ drutam ājñāpayat tadā ||
निष्पतन्ति ततः सैन्या हृष्टा रावणचोदिताः । (२६।१)
niṣpatanti tataḥ sainyā hṛṣṭā rāvaṇacoditāḥ |
एतस्मिन्न् अन्तरे घोरः संग्रामः समपद्यत । (२७।१)
etasminn antare ghoraḥ saṃgrāmaḥ samapadyata |
ते गदाभिः प्रदीप्ताभिः शक्तिशूलपरश्वधैः । (२८।१)
te gadābhiḥ pradīptābhiḥ śaktiśūlaparaśvadhaiḥ |
निजघ्नुर् वानरान् घोराः कथयन्तः स्वविक्रमान् ॥ (२८।२)
nijaghnur vānarān ghorāḥ kathayantaḥ svavikramān ||
तथा वृक्षैर् महाकायाः पर्वताग्रैश्च वानराः । (२९।१)
tathā vṛkṣair mahākāyāḥ parvatāgraiśca vānarāḥ |
निजघ्नुस्तानि रक्षांसि नखैर् दन्तैश्च वेगिताः ॥ (२९।२)
nijaghnustāni rakṣāṃsi nakhair dantaiśca vegitāḥ ||
राक्षसास्त्वपरे भीमाः प्राकारस्था महीगतान् । (३०।१)
rākṣasāstvapare bhīmāḥ prākārasthā mahīgatān |
भिण्डिपालैश्च खड्गैश्च शूलैश्चैव व्यदारयन् ॥ (३०।२)
bhiṇḍipālaiśca khaḍgaiśca śūlaiścaiva vyadārayan ||
वानराश्चापि संक्रुद्धाः प्राकारस्थान्महीगताः । (३१।१)
vānarāścāpi saṃkruddhāḥ prākārasthānmahīgatāḥ |
राक्षसान् पातयामासुः समाप्लुत्य प्लवंगमाः ॥ (३१।२)
rākṣasān pātayāmāsuḥ samāplutya plavaṃgamāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.