रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 37

37 of 606 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तां कथां कौशिको रामे निवेद्य मधुराक्षरम् । (१।१)

tāṃ kathāṃ kauśiko rāme nivedya madhurākṣaram |

1.2१.२

पुनर् एवापरं वाक्यं काकुत्स्थम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

punar evāparaṃ vākyaṃ kākutstham idam abravīt ||

2.1२.१

अयोध्याधिपतिः शूरः पूर्वम् आसीन् नराधिपः । (२।१)

ayodhyādhipatiḥ śūraḥ pūrvam āsīn narādhipaḥ |

2.2२.२

सगरो नाम धर्मात्मा प्रजाकामः स चाप्रजः ॥ (२।२)

sagaro nāma dharmātmā prajākāmaḥ sa cāprajaḥ ||

3.1३.१

वैदर्भदुहिता राम केशिनी नाम नामतः । (३।१)

vaidarbhaduhitā rāma keśinī nāma nāmataḥ |

3.2३.२

ज्येष्ठा सगरपत्नी सा धर्मिष्ठा सत्यवादिनी ॥ (३।२)

jyeṣṭhā sagarapatnī sā dharmiṣṭhā satyavādinī ||

4.1४.१

अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि । (४।१)

ariṣṭanemiduhitā rūpeṇāpratimā bhuvi |

4.2४.२

द्वितीया सगरस्यासीत् पत्नी सुमतिसंज्ञिता ॥ (४।२)

dvitīyā sagarasyāsīt patnī sumatisaṃjñitā ||

5.1५.१

ताभ्यां सह तदा राजा पत्नीभ्यां तप्तवांस् तपः । (५।१)

tābhyāṃ saha tadā rājā patnībhyāṃ taptavāṃs tapaḥ |

5.2५.२

हिमवन्तं समासाद्य भृगुप्रस्रवणे गिरौ ॥ (५।२)

himavantaṃ samāsādya bhṛguprasravaṇe girau ||

6.1६.१

अथ वर्षशते पूर्णे तपसाराधितो मुनिः । (६।१)

atha varṣaśate pūrṇe tapasārādhito muniḥ |

6.2६.२

सगराय वरं प्रादाद् भृगुः सत्यवतां वरः ॥ (६।२)

sagarāya varaṃ prādād bhṛguḥ satyavatāṃ varaḥ ||

7.1७.१

अपत्यलाभः सुमहान् भविष्यति तवानघ । (७।१)

apatyalābhaḥ sumahān bhaviṣyati tavānagha |

7.2७.२

कीर्तिं चाप्रतिमां लोके प्राप्स्यसे पुरुषर्षभ ॥ (७।२)

kīrtiṃ cāpratimāṃ loke prāpsyase puruṣarṣabha ||

8.1८.१

एका जनयिता तात पुत्रं वंशकरं तव । (८।१)

ekā janayitā tāta putraṃ vaṃśakaraṃ tava |

8.2८.२

षष्टिं पुत्रसहस्राणि अपरा जनयिष्यति ॥ (८।२)

ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi aparā janayiṣyati ||

9.1९.१

भाषमाणं नरव्याघ्रं राजपत्न्यौ प्रसाद्य तम् । (९।१)

bhāṣamāṇaṃ naravyāghraṃ rājapatnyau prasādya tam |

9.2९.२

ऊचतुः परमप्रीते कृताञ्जलिपुटे तदा ॥ (९।२)

ūcatuḥ paramaprīte kṛtāñjalipuṭe tadā ||

10.1१०.१

एकः कस्याः सुतो ब्रह्मन् का बहूञ् जनयिष्यति । (१०।१)

ekaḥ kasyāḥ suto brahman kā bahūñ janayiṣyati |

10.2१०.२

श्रोतुम् इच्छावहे ब्रह्मन् सत्यम् अस्तु वचस् तव ॥ (१०।२)

śrotum icchāvahe brahman satyam astu vacas tava ||

11.1११.१

तयोस् तद् वचनं श्रुत्वा भृगुः परमधार्मिकः । (११।१)

tayos tad vacanaṃ śrutvā bhṛguḥ paramadhārmikaḥ |

11.2११.२

उवाच परमां वाणीं स्वच्छन्दो ऽत्र विधीयताम् ॥ (११।२)

uvāca paramāṃ vāṇīṃ svacchando 'tra vidhīyatām ||

12.1१२.१

एको वंशकरो वास्तु बहवो वा महाबलाः । (१२।१)

eko vaṃśakaro vāstu bahavo vā mahābalāḥ |

12.2१२.२

कीर्तिमन्तो महोत्साहाः का वा कं वरम् इच्छति ॥ (१२।२)

kīrtimanto mahotsāhāḥ kā vā kaṃ varam icchati ||

13.1१३.१

मुनेस् तु वचनं श्रुत्वा केशिनी रघुनन्दन । (१३।१)

munes tu vacanaṃ śrutvā keśinī raghunandana |

13.2१३.२

पुत्रं वंशकरं राम जग्राह नृपसंनिधौ ॥ (१३।२)

putraṃ vaṃśakaraṃ rāma jagrāha nṛpasaṃnidhau ||

14.1१४.१

षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तदा । (१४।१)

ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi suparṇabhaginī tadā |

14.2१४.२

महोत्साहान् कीर्तिमतो जग्राह सुमतिः सुतान् ॥ (१४।२)

mahotsāhān kīrtimato jagrāha sumatiḥ sutān ||

15.1१५.१

प्रदक्षिणम् ऋषिं कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य च । (१५।१)

pradakṣiṇam ṛṣiṃ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca |

15.2१५.२

जगाम स्वपुरं राजा सभार्यो रघुनन्दन ॥ (१५।२)

jagāma svapuraṃ rājā sabhāryo raghunandana ||

16.1१६.१

अथ काले गते तस्मिञ् ज्येष्ठा पुत्रं व्यजायत । (१६।१)

atha kāle gate tasmiñ jyeṣṭhā putraṃ vyajāyata |

16.2१६.२

असमञ्ज इति ख्यातं केशिनी सगरात्मजम् ॥ (१६।२)

asamañja iti khyātaṃ keśinī sagarātmajam ||

17.1१७.१

सुमतिस् तु नरव्याघ्र गर्भतुम्बं व्यजायत । (१७।१)

sumatis tu naravyāghra garbhatumbaṃ vyajāyata |

17.2१७.२

षष्टिः पुत्रसहस्राणि तुम्बभेदाद् विनिःसृताः ॥ (१७।२)

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tumbabhedād viniḥsṛtāḥ ||

18.1१८.१

घृतपूर्णेषु कुम्भेषु धात्र्यस् तान् समवर्धयन् । (१८।१)

ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu dhātryas tān samavardhayan |

18.2१८.२

कालेन महता सर्वे यौवनं प्रतिपेदिरे ॥ (१८।२)

kālena mahatā sarve yauvanaṃ pratipedire ||

19.1१९.१

अथ दीर्घेण कालेन रूपयौवनशालिनः । (१९।१)

atha dīrgheṇa kālena rūpayauvanaśālinaḥ |

19.2१९.२

षष्टिः पुत्रसहस्राणि सगरस्याभवंस् तदा ॥ (१९।२)

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi sagarasyābhavaṃs tadā ||

20.1२०.१

स च ज्येष्ठो नरश्रेष्ठ सगरस्यात्मसम्भवः । (२०।१)

sa ca jyeṣṭho naraśreṣṭha sagarasyātmasambhavaḥ |

20.2२०.२

बालान् गृहीत्वा तु जले सरय्वा रघुनन्दन । (२०।२)

bālān gṛhītvā tu jale sarayvā raghunandana |

20.3२०.३

प्रक्षिप्य प्रहसन् नित्यं मज्जतस् तान् निरीक्ष्य वै ॥ (२०।३)

prakṣipya prahasan nityaṃ majjatas tān nirīkṣya vai ||

21.1२१.१

एवं पापसमाचारः सज्जनप्रतिबाधकः । (२१।१)

evaṃ pāpasamācāraḥ sajjanapratibādhakaḥ |

21.2२१.२

पौराणाम् अहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् ॥ (२१।२)

paurāṇām ahite yuktaḥ pitrā nirvāsitaḥ purāt ||

22.1२२.१

तस्य पुत्रो ऽंशुमान् नाम असमञ्जस्य वीर्यवान् । (२२।१)

tasya putro 'ṃśumān nāma asamañjasya vīryavān |

22.2२२.२

संमतः सर्वलोकस्य सर्वस्यापि प्रियंवदः ॥ (२२।२)

saṃmataḥ sarvalokasya sarvasyāpi priyaṃvadaḥ ||

23.1२३.१

ततः कालेन महता मतिः समभिजायत । (२३।१)

tataḥ kālena mahatā matiḥ samabhijāyata |

23.2२३.२

सगरस्य नरश्रेष्ठ यजेयम् इति निश्चिता ॥ (२३।२)

sagarasya naraśreṣṭha yajeyam iti niścitā ||

24.1२४.१

स कृत्वा निश्चयं राजा सोपाध्यायगणस् तदा । (२४।१)

sa kṛtvā niścayaṃ rājā sopādhyāyagaṇas tadā |

24.2२४.२

यज्ञकर्मणि वेदज्ञो यष्टुं समुपचक्रमे ॥ (२४।२)

yajñakarmaṇi vedajño yaṣṭuṃ samupacakrame ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 37

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit