Rām, 4, 55
Select a line for its word-by-word analysis.
उपविष्टास् तु ते सर्वे यस्मिन् प्रायं गिरिस्थले । (१।१)
upaviṣṭās tu te sarve yasmin prāyaṃ giristhale |
भ्राता जटायुषः श्रीमान् प्रख्यातबलपौरुषः ॥ (२।२)
bhrātā jaṭāyuṣaḥ śrīmān prakhyātabalapauruṣaḥ ||
कन्दराद् अभिनिष्क्रम्य स विन्ध्यस्य महागिरेः । (३।१)
kandarād abhiniṣkramya sa vindhyasya mahāgireḥ |
उपविष्टान् हरीन् दृष्ट्वा हृष्टात्मा गिरम् अब्रवीत् ॥ (३।२)
upaviṣṭān harīn dṛṣṭvā hṛṣṭātmā giram abravīt ||
यथायं विहितो भक्ष्यश् चिरान् मह्यम् उपागतः ॥ (४।२)
yathāyaṃ vihito bhakṣyaś cirān mahyam upāgataḥ ||
परम्पराणां भक्षिष्ये वानराणां मृतं मृतम् । (५।१)
paramparāṇāṃ bhakṣiṣye vānarāṇāṃ mṛtaṃ mṛtam |
उवाचैवं वचः पक्षी तान् निरीक्ष्य प्लवंगमान् ॥ (५।२)
uvācaivaṃ vacaḥ pakṣī tān nirīkṣya plavaṃgamān ||
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भक्षलुब्धस्य पक्षिणः । (६।१)
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhakṣalubdhasya pakṣiṇaḥ |
रामस्य न कृतं कार्यं राज्ञो न च वचः कृतम् । (८।१)
rāmasya na kṛtaṃ kāryaṃ rājño na ca vacaḥ kṛtam |
गृध्रराजेन यत् तत्र श्रुतं वस् तद् अशेषतः ॥ (९।२)
gṛdhrarājena yat tatra śrutaṃ vas tad aśeṣataḥ ||
तथा सर्वाणि भूतानि तिर्यग्योनिगतान्य् अपि । (१०।१)
tathā sarvāṇi bhūtāni tiryagyonigatāny api |
प्रियं कुर्वन्ति रामस्य त्यक्त्वा प्राणान् यथा वयम् ॥ (१०।२)
priyaṃ kurvanti rāmasya tyaktvā prāṇān yathā vayam ||
राघवार्थे परिश्रान्ता वयं संत्यक्तजीविताः । (११।१)
rāghavārthe pariśrāntā vayaṃ saṃtyaktajīvitāḥ |
कान्ताराणि प्रपन्नाः स्म न च पश्याम मैथिलीम् ॥ (११।२)
kāntārāṇi prapannāḥ sma na ca paśyāma maithilīm ||
मुक्तश् च सुग्रीवभयाद् गतश् च परमां गतिम् ॥ (१२।२)
muktaś ca sugrīvabhayād gataś ca paramāṃ gatim ||
तत् तु श्रुत्वा तदा वाक्यम् अङ्गदस्य मुखोद्गतम् । (१६।१)
tat tu śrutvā tadā vākyam aṅgadasya mukhodgatam |
अब्रवीद् वचनं गृध्रस् तीक्ष्णतुण्डो महास्वनः ॥ (१६।२)
abravīd vacanaṃ gṛdhras tīkṣṇatuṇḍo mahāsvanaḥ ||
को ऽयं गिरा घोषयति प्राणैः प्रियतरस्य मे । (१७।१)
ko 'yaṃ girā ghoṣayati prāṇaiḥ priyatarasya me |
जटायुषो वधं भ्रातुः कम्पयन्न् इव मे मनः ॥ (१७।२)
jaṭāyuṣo vadhaṃ bhrātuḥ kampayann iva me manaḥ ||
कथम् आसीज् जनस्थाने युद्धं राक्षसगृध्रयोः । (१८।१)
katham āsīj janasthāne yuddhaṃ rākṣasagṛdhrayoḥ |
नामधेयम् इदं भ्रातुश् चिरस्याद्य मया श्रुतम् ॥ (१८।२)
nāmadheyam idaṃ bhrātuś cirasyādya mayā śrutam ||
तद् इच्छेयम् अहं श्रोतुं विनाशं वानरर्षभाः ॥ (१९।२)
tad iccheyam ahaṃ śrotuṃ vināśaṃ vānararṣabhāḥ ||
भ्रातुर् जटायुषस् तस्य जनस्थाननिवासिनः । (२०।१)
bhrātur jaṭāyuṣas tasya janasthānanivāsinaḥ |
तस्यैव च मम भ्रातुः सखा दशरथः कथम् । (२०।२)
tasyaiva ca mama bhrātuḥ sakhā daśarathaḥ katham |
यस्य रामः प्रियः पुत्रो ज्येष्ठो गुरुजनप्रियः ॥ (२०।३)
yasya rāmaḥ priyaḥ putro jyeṣṭho gurujanapriyaḥ ||
सूर्यांशुदग्धपक्षत्वान् न शक्नोमि विसर्पितुम् । (२१।१)
sūryāṃśudagdhapakṣatvān na śaknomi visarpitum |
इच्छेयं पर्वताद् अस्माद् अवतर्तुम् अरिंदमाः ॥ (२१।२)
iccheyaṃ parvatād asmād avatartum ariṃdamāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.