Rām, 1, 47
Select a line for its word-by-word analysis.
कथान्ते सुमतिर् वाक्यं व्याजहार महामुनिम् ॥ (१।२)
kathānte sumatir vākyaṃ vyājahāra mahāmunim ||
कथं पद्भ्याम् इह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने ॥ (४।२)
kathaṃ padbhyām iha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune ||
भूषयन्ताव् इमं देशं चन्द्रसूर्याव् इवाम्बरम् । (५।१)
bhūṣayantāv imaṃ deśaṃ candrasūryāv ivāmbaram |
किमर्थं च नरश्रेष्ठौ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि । (६।१)
kimarthaṃ ca naraśreṣṭhau samprāptau durgame pathi |
वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ (६।२)
varāyudhadharau vīrau śrotum icchāmi tattvataḥ ||
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं न्यवेदयत् । (७।१)
tasya tad vacanaṃ śrutvā yathāvṛttaṃ nyavedayat |
उष्य तत्र निशाम् एकां जग्मतुर् मिथिलां ततः ॥ (९।२)
uṣya tatra niśām ekāṃ jagmatur mithilāṃ tataḥ ||
तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे जनकस्य पुरीं शुभाम् । (१०।१)
tāṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve janakasya purīṃ śubhām |
साधु साध्व् इति शंसन्तो मिथिलां समपूजयन् ॥ (१०।२)
sādhu sādhv iti śaṃsanto mithilāṃ samapūjayan ||
पुराणं निर्जनं रम्यं पप्रच्छ मुनिपुंगवम् ॥ (११।२)
purāṇaṃ nirjanaṃ ramyaṃ papraccha munipuṃgavam ||
श्रीमदाश्रमसंकाशं किं न्व् इदं मुनिवर्जितम् । (१२।१)
śrīmadāśramasaṃkāśaṃ kiṃ nv idaṃ munivarjitam |
श्रोतुम् इच्छामि भगवन् कस्यायं पूर्व आश्रमः ॥ (१२।२)
śrotum icchāmi bhagavan kasyāyaṃ pūrva āśramaḥ ||
तच् छ्रुत्वा राघवेणोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः । (१३।१)
tac chrutvā rāghaveṇoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ |
प्रत्युवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ (१३।२)
pratyuvāca mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ ||
यस्यैतद् आश्रमपदं शप्तं कोपान् महात्मना ॥ (१४।२)
yasyaitad āśramapadaṃ śaptaṃ kopān mahātmanā ||
गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वम् आसीन् महात्मनः । (१५।१)
gautamasya naraśreṣṭha pūrvam āsīn mahātmanaḥ |
तस्यान्तरं विदित्वा तु सहस्राक्षः शचीपतिः । (१७।१)
tasyāntaraṃ viditvā tu sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ |
मुनिवेषधरो ऽहल्याम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)
muniveṣadharo 'halyām idaṃ vacanam abravīt ||
संगमं त्व् अहम् इच्छामि त्वया सह सुमध्यमे ॥ (१८।२)
saṃgamaṃ tv aham icchāmi tvayā saha sumadhyame ||
अथाब्रवीत् सुरश्रेष्ठं कृतार्थेनान्तरात्मना । (२०।१)
athābravīt suraśreṣṭhaṃ kṛtārthenāntarātmanā |
कृतार्थो ऽसि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रम् इतः प्रभो । (२०।२)
kṛtārtho 'si suraśreṣṭha gaccha śīghram itaḥ prabho |
आत्मानं मां च देवेश सर्वदा रक्ष मानदः ॥ (२०।३)
ātmānaṃ māṃ ca deveśa sarvadā rakṣa mānadaḥ ||
इन्द्रस् तु प्रहसन् वाक्यम् अहल्याम् इदम् अब्रवीत् । (२१।१)
indras tu prahasan vākyam ahalyām idam abravīt |
सुश्रोणि परितुष्टो ऽस्मि गमिष्यामि यथागतम् ॥ (२१।२)
suśroṇi parituṣṭo 'smi gamiṣyāmi yathāgatam ||
एवं संगम्य तु तया निश्चक्रामोटजात् ततः । (२२।१)
evaṃ saṃgamya tu tayā niścakrāmoṭajāt tataḥ |
स सम्भ्रमात् त्वरन् राम शङ्कितो गौतमं प्रति ॥ (२२।२)
sa sambhramāt tvaran rāma śaṅkito gautamaṃ prati ||
दृष्ट्वा सुरपतिस् त्रस्तो विषण्णवदनो ऽभवत् ॥ (२४।१)
dṛṣṭvā surapatis trasto viṣaṇṇavadano 'bhavat ||
अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनिः । (२५।१)
atha dṛṣṭvā sahasrākṣaṃ muniveṣadharaṃ muniḥ |
दुर्वृत्तं वृत्तसम्पन्नो रोषाद् वचनम् अब्रवीत् ॥ (२५।२)
durvṛttaṃ vṛttasampanno roṣād vacanam abravīt ||
अकर्तव्यम् इदं यस्माद् विफलस् त्वं भविष्यति ॥ (२६।२)
akartavyam idaṃ yasmād viphalas tvaṃ bhaviṣyati ||
पेततुर् वृषणौ भूमौ सहस्राक्षस्य तत्क्षणात् ॥ (२७।२)
petatur vṛṣaṇau bhūmau sahasrākṣasya tatkṣaṇāt ||
तथा शप्त्वा स वै शक्रं भार्याम् अपि च शप्तवान् । (२८।१)
tathā śaptvā sa vai śakraṃ bhāryām api ca śaptavān |
अदृश्या सर्वभूतानाम् आश्रमे ऽस्मिन् निवत्स्यसि ॥ (२९।२)
adṛśyā sarvabhūtānām āśrame 'smin nivatsyasi ||
आगमिष्यति दुर्धर्षस् तदा पूता भविष्यसि ॥ (३०।२)
āgamiṣyati durdharṣas tadā pūtā bhaviṣyasi ||
मत्सकाशे मुदा युक्ता स्वं वपुर् धारयिष्यसि ॥ (३१।२)
matsakāśe mudā yuktā svaṃ vapur dhārayiṣyasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.