रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 47

47 of 606 · 67 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पृष्ट्वा तु कुशलं तत्र परस्परसमागमे । (१।१)

pṛṣṭvā tu kuśalaṃ tatra parasparasamāgame |

1.2१.२

कथान्ते सुमतिर् वाक्यं व्याजहार महामुनिम् ॥ (१।२)

kathānte sumatir vākyaṃ vyājahāra mahāmunim ||

2.1२.१

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ । (२।१)

imau kumārau bhadraṃ te devatulyaparākramau |

2.2२.२

गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ ॥ (२।२)

gajasiṃhagatī vīrau śārdūlavṛṣabhopamau ||

3.1३.१

पद्मपत्त्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ । (३।१)

padmapattraviśālākṣau khaḍgatūṇīdhanurdharau |

3.2३.२

अश्विनाव् इव रूपेण समुपस्थितयौवनौ ॥ (३।२)

aśvināv iva rūpeṇa samupasthitayauvanau ||

4.1४.१

यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकाद् इवामरौ । (४।१)

yadṛcchayaiva gāṃ prāptau devalokād ivāmarau |

4.2४.२

कथं पद्भ्याम् इह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने ॥ (४।२)

kathaṃ padbhyām iha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune ||

5.1५.१

भूषयन्ताव् इमं देशं चन्द्रसूर्याव् इवाम्बरम् । (५।१)

bhūṣayantāv imaṃ deśaṃ candrasūryāv ivāmbaram |

5.2५.२

परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः ॥ (५।२)

parasparasya sadṛśau pramāṇeṅgitaceṣṭitaiḥ ||

6.1६.१

किमर्थं च नरश्रेष्ठौ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि । (६।१)

kimarthaṃ ca naraśreṣṭhau samprāptau durgame pathi |

6.2६.२

वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ (६।२)

varāyudhadharau vīrau śrotum icchāmi tattvataḥ ||

7.1७.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं न्यवेदयत् । (७।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā yathāvṛttaṃ nyavedayat |

7.2७.२

सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा ॥ (७।२)

siddhāśramanivāsaṃ ca rākṣasānāṃ vadhaṃ tathā ||

8.1८.१

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राजा परमहर्षितः । (८।१)

viśvāmitravacaḥ śrutvā rājā paramaharṣitaḥ |

8.2८.२

अतिथी परमौ प्राप्तौ पुत्रौ दशरथस्य तौ । (८।२)

atithī paramau prāptau putrau daśarathasya tau |

8.3८.३

पूजयामास विधिवत् सत्कारार्हौ महाबलौ ॥ (८।३)

pūjayāmāsa vidhivat satkārārhau mahābalau ||

9.1९.१

ततः परमसत्कारं सुमतेः प्राप्य राघवौ । (९।१)

tataḥ paramasatkāraṃ sumateḥ prāpya rāghavau |

9.2९.२

उष्य तत्र निशाम् एकां जग्मतुर् मिथिलां ततः ॥ (९।२)

uṣya tatra niśām ekāṃ jagmatur mithilāṃ tataḥ ||

10.1१०.१

तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे जनकस्य पुरीं शुभाम् । (१०।१)

tāṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve janakasya purīṃ śubhām |

10.2१०.२

साधु साध्व् इति शंसन्तो मिथिलां समपूजयन् ॥ (१०।२)

sādhu sādhv iti śaṃsanto mithilāṃ samapūjayan ||

11.1११.१

मिथिलोपवने तत्र आश्रमं दृश्य राघवः । (११।१)

mithilopavane tatra āśramaṃ dṛśya rāghavaḥ |

11.2११.२

पुराणं निर्जनं रम्यं पप्रच्छ मुनिपुंगवम् ॥ (११।२)

purāṇaṃ nirjanaṃ ramyaṃ papraccha munipuṃgavam ||

12.1१२.१

श्रीमदाश्रमसंकाशं किं न्व् इदं मुनिवर्जितम् । (१२।१)

śrīmadāśramasaṃkāśaṃ kiṃ nv idaṃ munivarjitam |

12.2१२.२

श्रोतुम् इच्छामि भगवन् कस्यायं पूर्व आश्रमः ॥ (१२।२)

śrotum icchāmi bhagavan kasyāyaṃ pūrva āśramaḥ ||

13.1१३.१

तच् छ्रुत्वा राघवेणोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः । (१३।१)

tac chrutvā rāghaveṇoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ |

13.2१३.२

प्रत्युवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ (१३।२)

pratyuvāca mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ ||

14.1१४.१

हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्त्वेन राघव । (१४।१)

hanta te kathayiṣyāmi śṛṇu tattvena rāghava |

14.2१४.२

यस्यैतद् आश्रमपदं शप्तं कोपान् महात्मना ॥ (१४।२)

yasyaitad āśramapadaṃ śaptaṃ kopān mahātmanā ||

15.1१५.१

गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वम् आसीन् महात्मनः । (१५।१)

gautamasya naraśreṣṭha pūrvam āsīn mahātmanaḥ |

15.2१५.२

आश्रमो दिव्यसंकाशः सुरैर् अपि सुपूजितः ॥ (१५।२)

āśramo divyasaṃkāśaḥ surair api supūjitaḥ ||

16.1१६.१

स चेह तप आतिष्ठद् अहल्यासहितः पुरा । (१६।१)

sa ceha tapa ātiṣṭhad ahalyāsahitaḥ purā |

16.2१६.२

वर्षपूगान्य् अनेकानि राजपुत्र महायशः ॥ (१६।२)

varṣapūgāny anekāni rājaputra mahāyaśaḥ ||

17.1१७.१

तस्यान्तरं विदित्वा तु सहस्राक्षः शचीपतिः । (१७।१)

tasyāntaraṃ viditvā tu sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ |

17.2१७.२

मुनिवेषधरो ऽहल्याम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

muniveṣadharo 'halyām idaṃ vacanam abravīt ||

18.1१८.१

ऋतुकालं प्रतीक्षन्ते नार्थिनः सुसमाहिते । (१८।१)

ṛtukālaṃ pratīkṣante nārthinaḥ susamāhite |

18.2१८.२

संगमं त्व् अहम् इच्छामि त्वया सह सुमध्यमे ॥ (१८।२)

saṃgamaṃ tv aham icchāmi tvayā saha sumadhyame ||

19.1१९.१

मुनिवेषं सहस्राक्षं विज्ञाय रघुनन्दन । (१९।१)

muniveṣaṃ sahasrākṣaṃ vijñāya raghunandana |

19.2१९.२

मतिं चकार दुर्मेधा देवराजकुतूहलात् ॥ (१९।२)

matiṃ cakāra durmedhā devarājakutūhalāt ||

20.1२०.१

अथाब्रवीत् सुरश्रेष्ठं कृतार्थेनान्तरात्मना । (२०।१)

athābravīt suraśreṣṭhaṃ kṛtārthenāntarātmanā |

20.2२०.२

कृतार्थो ऽसि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रम् इतः प्रभो । (२०।२)

kṛtārtho 'si suraśreṣṭha gaccha śīghram itaḥ prabho |

20.3२०.३

आत्मानं मां च देवेश सर्वदा रक्ष मानदः ॥ (२०।३)

ātmānaṃ māṃ ca deveśa sarvadā rakṣa mānadaḥ ||

21.1२१.१

इन्द्रस् तु प्रहसन् वाक्यम् अहल्याम् इदम् अब्रवीत् । (२१।१)

indras tu prahasan vākyam ahalyām idam abravīt |

21.2२१.२

सुश्रोणि परितुष्टो ऽस्मि गमिष्यामि यथागतम् ॥ (२१।२)

suśroṇi parituṣṭo 'smi gamiṣyāmi yathāgatam ||

22.1२२.१

एवं संगम्य तु तया निश्चक्रामोटजात् ततः । (२२।१)

evaṃ saṃgamya tu tayā niścakrāmoṭajāt tataḥ |

22.2२२.२

स सम्भ्रमात् त्वरन् राम शङ्कितो गौतमं प्रति ॥ (२२।२)

sa sambhramāt tvaran rāma śaṅkito gautamaṃ prati ||

23.1२३.१

गौतमं स ददर्शाथ प्रविशन्ति महामुनिम् । (२३।१)

gautamaṃ sa dadarśātha praviśanti mahāmunim |

23.2२३.२

देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम् । (२३।२)

devadānavadurdharṣaṃ tapobalasamanvitam |

23.3२३.३

तीर्थोदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानम् इवानलम् ॥ (२३।३)

tīrthodakapariklinnaṃ dīpyamānam ivānalam ||

24.1२४.१

दृष्ट्वा सुरपतिस् त्रस्तो विषण्णवदनो ऽभवत् ॥ (२४।१)

dṛṣṭvā surapatis trasto viṣaṇṇavadano 'bhavat ||

25.1२५.१

अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनिः । (२५।१)

atha dṛṣṭvā sahasrākṣaṃ muniveṣadharaṃ muniḥ |

25.2२५.२

दुर्वृत्तं वृत्तसम्पन्नो रोषाद् वचनम् अब्रवीत् ॥ (२५।२)

durvṛttaṃ vṛttasampanno roṣād vacanam abravīt ||

26.1२६.१

मम रूपं समास्थाय कृतवान् असि दुर्मते । (२६।१)

mama rūpaṃ samāsthāya kṛtavān asi durmate |

26.2२६.२

अकर्तव्यम् इदं यस्माद् विफलस् त्वं भविष्यति ॥ (२६।२)

akartavyam idaṃ yasmād viphalas tvaṃ bhaviṣyati ||

27.1२७.१

गौतमेनैवम् उक्तस्य सरोषेण महात्मना । (२७।१)

gautamenaivam uktasya saroṣeṇa mahātmanā |

27.2२७.२

पेततुर् वृषणौ भूमौ सहस्राक्षस्य तत्क्षणात् ॥ (२७।२)

petatur vṛṣaṇau bhūmau sahasrākṣasya tatkṣaṇāt ||

28.1२८.१

तथा शप्त्वा स वै शक्रं भार्याम् अपि च शप्तवान् । (२८।१)

tathā śaptvā sa vai śakraṃ bhāryām api ca śaptavān |

28.2२८.२

इह वर्षसहस्राणि बहूनि त्वं निवत्स्यसि ॥ (२८।२)

iha varṣasahasrāṇi bahūni tvaṃ nivatsyasi ||

29.1२९.१

वायुभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी । (२९।१)

vāyubhakṣā nirāhārā tapyantī bhasmaśāyinī |

29.2२९.२

अदृश्या सर्वभूतानाम् आश्रमे ऽस्मिन् निवत्स्यसि ॥ (२९।२)

adṛśyā sarvabhūtānām āśrame 'smin nivatsyasi ||

30.1३०.१

यदा चैतद् वनं घोरं रामो दशरथात्मजः । (३०।१)

yadā caitad vanaṃ ghoraṃ rāmo daśarathātmajaḥ |

30.2३०.२

आगमिष्यति दुर्धर्षस् तदा पूता भविष्यसि ॥ (३०।२)

āgamiṣyati durdharṣas tadā pūtā bhaviṣyasi ||

31.1३१.१

तस्यातिथ्येन दुर्वृत्ते लोभमोहविवर्जिता । (३१।१)

tasyātithyena durvṛtte lobhamohavivarjitā |

31.2३१.२

मत्सकाशे मुदा युक्ता स्वं वपुर् धारयिष्यसि ॥ (३१।२)

matsakāśe mudā yuktā svaṃ vapur dhārayiṣyasi ||

32.1३२.१

एवम् उक्त्वा महातेजा गौतमो दुष्टचारिणीम् । (३२।१)

evam uktvā mahātejā gautamo duṣṭacāriṇīm |

32.2३२.२

इमम् आश्रमम् उत्सृज्य सिद्धचारणसेविते । (३२।२)

imam āśramam utsṛjya siddhacāraṇasevite |

32.3३२.३

हिमवच्छिखरे रम्ये तपस् तेपे महातपाः ॥ (३२।३)

himavacchikhare ramye tapas tepe mahātapāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 47

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit