रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 55

445 of 606 · 260 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ते निवृत्ता महाकायाः श्रुत्वाङ्गदवचस्तदा । (१।१)

te nivṛttā mahākāyāḥ śrutvāṅgadavacastadā |

1.2१.२

नैष्ठिकीं बुद्धिम् आस्थाय सर्वे संग्रामकाङ्क्षिणः ॥ (१।२)

naiṣṭhikīṃ buddhim āsthāya sarve saṃgrāmakāṅkṣiṇaḥ ||

2.1२.१

समुदीरितवीर्यास्ते समारोपितविक्रमाः । (२।१)

samudīritavīryāste samāropitavikramāḥ |

2.2२.२

पर्यवस्थापिता वाक्यैर् अङ्गदेन वलीमुखाः ॥ (२।२)

paryavasthāpitā vākyair aṅgadena valīmukhāḥ ||

3.1३.१

प्रयाताश्च गता हर्षं मरणे कृतनिश्चयाः । (३।१)

prayātāśca gatā harṣaṃ maraṇe kṛtaniścayāḥ |

3.2३.२

चक्रुः सुतुमुलं युद्धं वानरास्त्यक्तजीविताः ॥ (३।२)

cakruḥ sutumulaṃ yuddhaṃ vānarāstyaktajīvitāḥ ||

4.1४.१

अथ वृक्षान्महाकायाः सानूनि सुमहान्ति च । (४।१)

atha vṛkṣānmahākāyāḥ sānūni sumahānti ca |

4.2४.२

वानरास्तूर्णम् उद्यम्य कुम्भकर्णम् अभिद्रवन् ॥ (४।२)

vānarāstūrṇam udyamya kumbhakarṇam abhidravan ||

5.1५.१

स कुम्भकर्णः संक्रुद्धो गदाम् उद्यम्य वीर्यवान् । (५।१)

sa kumbhakarṇaḥ saṃkruddho gadām udyamya vīryavān |

5.2५.२

अर्दयन् सुमहाकायः समन्ताद् व्याक्षिपद् रिपून् ॥ (५।२)

ardayan sumahākāyaḥ samantād vyākṣipad ripūn ||

6.1६.१

शतानि सप्त चाष्टौ च सहस्राणि च वानराः । (६।१)

śatāni sapta cāṣṭau ca sahasrāṇi ca vānarāḥ |

6.2६.२

प्रकीर्णाः शेरते भूमौ कुम्भकर्णेन पोथिताः ॥ (६।२)

prakīrṇāḥ śerate bhūmau kumbhakarṇena pothitāḥ ||

7.1७.१

षोडशाष्टौ च दश च विंशत् त्रिंशत् तथैव च । (७।१)

ṣoḍaśāṣṭau ca daśa ca viṃśat triṃśat tathaiva ca |

7.2७.२

परिक्षिप्य च बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति । (७।२)

parikṣipya ca bāhubhyāṃ khādan viparidhāvati |

7.3७.३

भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो गरुडः पन्नगान् इव ॥ (७।३)

bhakṣayan bhṛśasaṃkruddho garuḍaḥ pannagān iva ||

8.1८.१

हनूमाञ् शैलशृङ्गाणि वृक्षांश्च विविधान् बहून् । (८।१)

hanūmāñ śailaśṛṅgāṇi vṛkṣāṃśca vividhān bahūn |

8.2८.२

ववर्ष कुम्भकर्णस्य शिरस्यम्बरम् आस्थितः ॥ (८।२)

vavarṣa kumbhakarṇasya śirasyambaram āsthitaḥ ||

9.1९.१

तानि पर्वतशृङ्गाणि शूलेन तु बिभेद ह । (९।१)

tāni parvataśṛṅgāṇi śūlena tu bibheda ha |

9.2९.२

बभञ्ज वृक्षवर्षं च कुम्भकर्णो महाबलः ॥ (९।२)

babhañja vṛkṣavarṣaṃ ca kumbhakarṇo mahābalaḥ ||

10.1१०.१

ततो हरीणां तद् अनीकम् उग्रं दुद्राव शूलं निशितं प्रगृह्य । (१०।१)

tato harīṇāṃ tad anīkam ugraṃ dudrāva śūlaṃ niśitaṃ pragṛhya |

10.2१०.२

तस्थौ ततो ऽस्यापततः पुरस्तान् महीधराग्रं हनुमान् प्रगृह्य ॥ (१०।२)

tasthau tato 'syāpatataḥ purastān mahīdharāgraṃ hanumān pragṛhya ||

11.1११.१

स कुम्भकर्णं कुपितो जघान वेगेन शैलोत्तमभीमकायम् । (११।१)

sa kumbhakarṇaṃ kupito jaghāna vegena śailottamabhīmakāyam |

11.2११.२

स चुक्षुभे तेन तदाभिभूतो मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः ॥ (११।२)

sa cukṣubhe tena tadābhibhūto medārdragātro rudhirāvasiktaḥ ||

12.1१२.१

स शूलम् आविध्य तडित्प्रकाशं गिरिं यथा प्रज्वलिताग्रशृङ्गम् । (१२।१)

sa śūlam āvidhya taḍitprakāśaṃ giriṃ yathā prajvalitāgraśṛṅgam |

12.2१२.२

बाह्वन्तरे मारुतिम् आजघान गुहो ऽचलं क्रौञ्चम् इवोग्रशक्त्या ॥ (१२।२)

bāhvantare mārutim ājaghāna guho 'calaṃ krauñcam ivograśaktyā ||

13.1१३.१

स शूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरः प्रविह्वलः शोणितम् उद्वमन्मुखात् । (१३।१)

sa śūlanirbhinnamahābhujāntaraḥ pravihvalaḥ śoṇitam udvamanmukhāt |

13.2१३.२

ननाद भीमं हनुमान्महाहवे युगान्तमेघस्तनितस्वनोपमम् ॥ (१३।२)

nanāda bhīmaṃ hanumānmahāhave yugāntameghastanitasvanopamam ||

14.1१४.१

ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टा रक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य । (१४।१)

tato vineduḥ sahasā prahṛṣṭā rakṣogaṇāstaṃ vyathitaṃ samīkṣya |

14.2१४.२

प्लवंगमास्तु व्यथिता भयार्ताः प्रदुद्रुवुः संयति कुम्भकर्णात् ॥ (१४।२)

plavaṃgamāstu vyathitā bhayārtāḥ pradudruvuḥ saṃyati kumbhakarṇāt ||

15.1१५.१

नीलश्चिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते । (१५।१)

nīlaścikṣepa śailāgraṃ kumbhakarṇāya dhīmate |

15.2१५.२

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य मुष्टिनाभिजघान ह ॥ (१५।२)

tam āpatantaṃ samprekṣya muṣṭinābhijaghāna ha ||

16.1१६.१

मुष्टिप्रहाराभिहतं तच्छैलाग्रं व्यशीर्यत । (१६।१)

muṣṭiprahārābhihataṃ tacchailāgraṃ vyaśīryata |

16.2१६.२

सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले ॥ (१६।२)

savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ nipapāta mahītale ||

17.1१७.१

ऋषभः शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः । (१७।१)

ṛṣabhaḥ śarabho nīlo gavākṣo gandhamādanaḥ |

17.2१७.२

पञ्च वानरशार्दूलाः कुम्भकर्णम् उपाद्रवन् ॥ (१७।२)

pañca vānaraśārdūlāḥ kumbhakarṇam upādravan ||

18.1१८.१

शैलैर् वृक्षैस्तलैः पादैर् मुष्टिभिश्च महाबलाः । (१८।१)

śailair vṛkṣaistalaiḥ pādair muṣṭibhiśca mahābalāḥ |

18.2१८.२

कुम्भकर्णं महाकायं सर्वतो ऽभिनिजघ्निरे ॥ (१८।२)

kumbhakarṇaṃ mahākāyaṃ sarvato 'bhinijaghnire ||

19.1१९.१

स्पर्शान् इव प्रहारांस्तान् वेदयानो न विव्यथे । (१९।१)

sparśān iva prahārāṃstān vedayāno na vivyathe |

19.2१९.२

ऋषभं तु महावेगं बाहुभ्यां परिषस्वजे ॥ (१९।२)

ṛṣabhaṃ tu mahāvegaṃ bāhubhyāṃ pariṣasvaje ||

20.1२०.१

कुम्भकर्णभुजाभ्यां तु पीडितो वानरर्षभः । (२०।१)

kumbhakarṇabhujābhyāṃ tu pīḍito vānararṣabhaḥ |

20.2२०.२

निपपातर्षभो भीमः प्रमुखागतशोणितः ॥ (२०।२)

nipapātarṣabho bhīmaḥ pramukhāgataśoṇitaḥ ||

21.1२१.१

मुष्टिना शरभं हत्वा जानुना नीलम् आहवे । (२१।१)

muṣṭinā śarabhaṃ hatvā jānunā nīlam āhave |

21.2२१.२

आजघान गवाक्षं च तलेनेन्द्ररिपुस्तदा ॥ (२१।२)

ājaghāna gavākṣaṃ ca talenendraripustadā ||

22.1२२.१

दत्तप्रहरव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः । (२२।१)

dattapraharavyathitā mumuhuḥ śoṇitokṣitāḥ |

22.2२२.२

निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः ॥ (२२।२)

nipetuste tu medinyāṃ nikṛttā iva kiṃśukāḥ ||

23.1२३.१

तेषु वानरमुख्येषु पतितेषु महात्मसु । (२३।१)

teṣu vānaramukhyeṣu patiteṣu mahātmasu |

23.2२३.२

वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः ॥ (२३।२)

vānarāṇāṃ sahasrāṇi kumbhakarṇaṃ pradudruvuḥ ||

24.1२४.१

तं शैलम् इव शैलाभाः सर्वे तु प्लवगर्षभाः । (२४।१)

taṃ śailam iva śailābhāḥ sarve tu plavagarṣabhāḥ |

24.2२४.२

समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः ॥ (२४।२)

samāruhya samutpatya dadaṃśuśca mahābalāḥ ||

25.1२५.१

तं नखैर् दशनैश्चापि मुष्टिभिर् जानुभिस्तथा । (२५।१)

taṃ nakhair daśanaiścāpi muṣṭibhir jānubhistathā |

25.2२५.२

कुम्भकर्णं महाकायं ते जघ्नुः प्लवगर्षभाः ॥ (२५।२)

kumbhakarṇaṃ mahākāyaṃ te jaghnuḥ plavagarṣabhāḥ ||

26.1२६.१

स वानरसहस्रैस्तैर् आचितः पर्वतोपमः । (२६।१)

sa vānarasahasraistair ācitaḥ parvatopamaḥ |

26.2२६.२

रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिर् आत्मरुहैर् इव ॥ (२६।२)

rarāja rākṣasavyāghro girir ātmaruhair iva ||

27.1२७.१

बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य स महाबलः । (२७।१)

bāhubhyāṃ vānarān sarvān pragṛhya sa mahābalaḥ |

27.2२७.२

भक्षयामास संक्रुद्धो गरुडः पन्नगान् इव ॥ (२७।२)

bhakṣayāmāsa saṃkruddho garuḍaḥ pannagān iva ||

28.1२८.१

प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसंनिभे । (२८।१)

prakṣiptāḥ kumbhakarṇena vaktre pātālasaṃnibhe |

28.2२८.२

नासापुटाभ्यां निर्जग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः ॥ (२८।२)

nāsāpuṭābhyāṃ nirjagmuḥ karṇābhyāṃ caiva vānarāḥ ||

29.1२९.१

भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो हरीन् पर्वतसंनिभः । (२९।१)

bhakṣayan bhṛśasaṃkruddho harīn parvatasaṃnibhaḥ |

29.2२९.२

बभञ्ज वानरान् सर्वान् संक्रुद्धो राक्षसोत्तमः ॥ (२९।२)

babhañja vānarān sarvān saṃkruddho rākṣasottamaḥ ||

30.1३०.१

मांसशोणितसंक्लेदां भूमिं कुर्वन् स राक्षसः । (३०।१)

māṃsaśoṇitasaṃkledāṃ bhūmiṃ kurvan sa rākṣasaḥ |

30.2३०.२

चचार हरिसैन्येषु कालाग्निर् इव मूर्छितः ॥ (३०।२)

cacāra harisainyeṣu kālāgnir iva mūrchitaḥ ||

31.1३१.१

वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः । (३१।१)

vajrahasto yathā śakraḥ pāśahasta ivāntakaḥ |

31.2३१.२

शूलहस्तो बभौ तस्मिन् कुम्भकर्णो महाबलः ॥ (३१।२)

śūlahasto babhau tasmin kumbhakarṇo mahābalaḥ ||

32.1३२.१

यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः । (३२।१)

yathā śuṣkāṇyaraṇyāni grīṣme dahati pāvakaḥ |

32.2३२.२

तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो विनिर्दहत् ॥ (३२।२)

tathā vānarasainyāni kumbhakarṇo vinirdahat ||

33.1३३.१

ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथा विनायकाः । (३३।१)

tataste vadhyamānāstu hatayūthā vināyakāḥ |

33.2३३.२

वानरा भयसंविग्ना विनेदुर् विस्वरं भृशम् ॥ (३३।२)

vānarā bhayasaṃvignā vinedur visvaraṃ bhṛśam ||

34.1३४.१

अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः । (३४।१)

anekaśo vadhyamānāḥ kumbhakarṇena vānarāḥ |

34.2३४.२

राघवं शरणं जग्मुर् व्यथिताः खिन्नचेतसः ॥ (३४।२)

rāghavaṃ śaraṇaṃ jagmur vyathitāḥ khinnacetasaḥ ||

35.1३५.१

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम् । (३५।१)

tam āpatantaṃ samprekṣya kumbhakarṇaṃ mahābalam |

35.2३५.२

उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः ॥ (३५।२)

utpapāta tadā vīraḥ sugrīvo vānarādhipaḥ ||

36.1३६.१

स पर्वताग्रम् उत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः । (३६।१)

sa parvatāgram utkṣipya samāvidhya mahākapiḥ |

36.2३६.२

अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ (३६।२)

abhidudrāva vegena kumbhakarṇaṃ mahābalam ||

37.1३७.१

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवंगमम् । (३७।१)

tam āpatantaṃ samprekṣya kumbhakarṇaḥ plavaṃgamam |

37.2३७.२

तस्थौ विवृतसर्वाङ्गो वानरेन्द्रस्य संमुखः ॥ (३७।२)

tasthau vivṛtasarvāṅgo vānarendrasya saṃmukhaḥ ||

38.1३८.१

कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं महाकपीन् । (३८।१)

kapiśoṇitadigdhāṅgaṃ bhakṣayantaṃ mahākapīn |

38.2३८.२

कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (३८।२)

kumbhakarṇaṃ sthitaṃ dṛṣṭvā sugrīvo vākyam abravīt ||

39.1३९.१

पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम् । (३९।१)

pātitāśca tvayā vīrāḥ kṛtaṃ karma suduṣkaram |

39.2३९.२

भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः ॥ (३९।२)

bhakṣitāni ca sainyāni prāptaṃ te paramaṃ yaśaḥ ||

40.1४०.१

त्यज तद् वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि । (४०।१)

tyaja tad vānarānīkaṃ prākṛtaiḥ kiṃ kariṣyasi |

40.2४०.२

सहस्वैकं निपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस ॥ (४०।२)

sahasvaikaṃ nipātaṃ me parvatasyāsya rākṣasa ||

41.1४१.१

तद् वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम् । (४१।१)

tad vākyaṃ harirājasya sattvadhairyasamanvitam |

41.2४१.२

श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णो ऽब्रवीद् वचः ॥ (४१।२)

śrutvā rākṣasaśārdūlaḥ kumbhakarṇo 'bravīd vacaḥ ||

42.1४२.१

प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः । (४२।१)

prajāpatestu pautrastvaṃ tathaivarkṣarajaḥsutaḥ |

42.2४२.२

श्रुतपौरुषसम्पन्नस्तस्माद् गर्जसि वानर ॥ (४२।२)

śrutapauruṣasampannastasmād garjasi vānara ||

43.1४३.१

स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच । (४३।१)

sa kumbhakarṇasya vaco niśamya vyāvidhya śailaṃ sahasā mumoca |

43.2४३.२

तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं शैलेन वज्राशनिसंनिभेन ॥ (४३।२)

tenājaghānorasi kumbhakarṇaṃ śailena vajrāśanisaṃnibhena ||

44.1४४.१

तच्छैलशृङ्गं सहसा विकीर्णं भुजान्तरे तस्य तदा विशाले । (४४।१)

tacchailaśṛṅgaṃ sahasā vikīrṇaṃ bhujāntare tasya tadā viśāle |

44.2४४.२

ततो विषेदुः सहसा प्लवंगमा रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः ॥ (४४।२)

tato viṣeduḥ sahasā plavaṃgamā rakṣogaṇāścāpi mudā vineduḥ ||

45.1४५.१

स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप ननाद कोपाच्च विवृत्य वक्त्रम् । (४५।१)

sa śailaśṛṅgābhihataścukopa nanāda kopācca vivṛtya vaktram |

45.2४५.२

व्याविध्य शूलं च तडित्प्रकाशं चिक्षेप हर्यृक्षपतेर् वधाय ॥ (४५।२)

vyāvidhya śūlaṃ ca taḍitprakāśaṃ cikṣepa haryṛkṣapater vadhāya ||

46.1४६.१

तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रविद्धं शूलं शितं काञ्चनदामजुष्टम् । (४६।१)

tat kumbhakarṇasya bhujapraviddhaṃ śūlaṃ śitaṃ kāñcanadāmajuṣṭam |

46.2४६.२

क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां बभञ्ज वेगेन सुतो ऽनिलस्य ॥ (४६।२)

kṣipraṃ samutpatya nigṛhya dorbhyāṃ babhañja vegena suto 'nilasya ||

47.1४७.१

कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत् । (४७।१)

kṛtaṃ bhārasahasrasya śūlaṃ kālāyasaṃ mahat |

47.2४७.२

बभञ्ज जानुम् आरोप्य प्रहृष्टः प्लवगर्षभः ॥ (४७।२)

babhañja jānum āropya prahṛṣṭaḥ plavagarṣabhaḥ ||

48.1४८.१

स तत् तदा भग्नम् अवेक्ष्य शूलं चुकोप रक्षोऽधिपतिर् महात्मा । (४८।१)

sa tat tadā bhagnam avekṣya śūlaṃ cukopa rakṣo'dhipatir mahātmā |

48.2४८.२

उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं जघान सुग्रीवम् उपेत्य तेन ॥ (४८।२)

utpāṭya laṅkāmalayāt sa śṛṅgaṃ jaghāna sugrīvam upetya tena ||

49.1४९.१

स शैलशृङ्गाभिहतो विसंज्ञः पपात भूमौ युधि वानरेन्द्रः । (४९।१)

sa śailaśṛṅgābhihato visaṃjñaḥ papāta bhūmau yudhi vānarendraḥ |

49.2४९.२

तं प्रेक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ (४९।२)

taṃ prekṣya bhūmau patitaṃ visaṃjñaṃ neduḥ prahṛṣṭā yudhi yātudhānāḥ ||

50.1५०.१

तम् अभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम् । (५०।१)

tam abhyupetyādbhutaghoravīryaṃ sa kumbhakarṇo yudhi vānarendram |

50.2५०.२

जहार सुग्रीवम् अभिप्रगृह्य यथानिलो मेघम् अतिप्रचण्डः ॥ (५०।२)

jahāra sugrīvam abhipragṛhya yathānilo megham atipracaṇḍaḥ ||

51.1५१.१

स तं महामेघनिकाशरूपम् उत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः । (५१।१)

sa taṃ mahāmeghanikāśarūpam utpāṭya gacchan yudhi kumbhakarṇaḥ |

51.2५१.२

रराज मेरुप्रतिमानरूपो मेरुर् यथात्युच्छ्रितघोरशृङ्गः ॥ (५१।२)

rarāja merupratimānarūpo merur yathātyucchritaghoraśṛṅgaḥ ||

52.1५२.१

ततः समुत्पाट्य जगाम वीरः संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रैः । (५२।१)

tataḥ samutpāṭya jagāma vīraḥ saṃstūyamāno yudhi rākṣasendraiḥ |

52.2५२.२

शृण्वन्निनादं त्रिदशालयानां प्लवंगराजग्रहविस्मितानाम् ॥ (५२।२)

śṛṇvanninādaṃ tridaśālayānāṃ plavaṃgarājagrahavismitānām ||

53.1५३.१

ततस्तम् आदाय तदा स मेने हरीन्द्रम् इन्द्रोपमम् इन्द्रवीर्यः । (५३।१)

tatastam ādāya tadā sa mene harīndram indropamam indravīryaḥ |

53.2५३.२

अस्मिन् हृते सर्वम् इदं हृतं स्यात् सराघवं सैन्यम् इतीन्द्रशत्रुः ॥ (५३।२)

asmin hṛte sarvam idaṃ hṛtaṃ syāt sarāghavaṃ sainyam itīndraśatruḥ ||

54.1५४.१

विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणां ततस्ततः । (५४।१)

vidrutāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā vānarāṇāṃ tatastataḥ |

54.2५४.२

कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम् ॥ (५४।२)

kumbhakarṇena sugrīvaṃ gṛhītaṃ cāpi vānaram ||

55.1५५.१

हनूमांश्चिन्तयामास मतिमान्मारुतात्मजः । (५५।१)

hanūmāṃścintayāmāsa matimānmārutātmajaḥ |

55.2५५.२

एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत् ॥ (५५।२)

evaṃ gṛhīte sugrīve kiṃ kartavyaṃ mayā bhavet ||

56.1५६.१

यद् वै न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्यामि सर्वथा । (५६।१)

yad vai nyāyyaṃ mayā kartuṃ tat kariṣyāmi sarvathā |

56.2५६.२

भूत्वा पर्वतसंकाशो नाशयिष्यामि राक्षसम् ॥ (५६।२)

bhūtvā parvatasaṃkāśo nāśayiṣyāmi rākṣasam ||

57.1५७.१

मया हते संयति कुम्भकर्णे महाबले मुष्टिविशीर्णदेहे । (५७।१)

mayā hate saṃyati kumbhakarṇe mahābale muṣṭiviśīrṇadehe |

57.2५७.२

विमोचिते वानरपार्थिवे च भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समग्राः ॥ (५७।२)

vimocite vānarapārthive ca bhavantu hṛṣṭāḥ plavagāḥ samagrāḥ ||

58.1५८.१

अथवा स्वयम् अप्येष मोक्षं प्राप्स्यति पार्थिवः । (५८।१)

athavā svayam apyeṣa mokṣaṃ prāpsyati pārthivaḥ |

58.2५८.२

गृहीतो ऽयं यदि भवेत् त्रिदशैः सासुरोरगैः ॥ (५८।२)

gṛhīto 'yaṃ yadi bhavet tridaśaiḥ sāsuroragaiḥ ||

59.1५९.१

मन्ये न तावद् आत्मानं बुध्यते वानराधिपः । (५९।१)

manye na tāvad ātmānaṃ budhyate vānarādhipaḥ |

59.2५९.२

शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे ॥ (५९।२)

śailaprahārābhihataḥ kumbhakarṇena saṃyuge ||

60.1६०.१

अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसंज्ञो महाहवे । (६०।१)

ayaṃ muhūrtāt sugrīvo labdhasaṃjño mahāhave |

60.2६०.२

आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति ॥ (६०।२)

ātmano vānarāṇāṃ ca yat pathyaṃ tat kariṣyati ||

61.1६१.१

मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः । (६१।१)

mayā tu mokṣitasyāsya sugrīvasya mahātmanaḥ |

61.2६१.२

अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः ॥ (६१।२)

aprītiśca bhavet kaṣṭā kīrtināśaśca śāśvataḥ ||

62.1६२.१

तस्मान्मुहूर्तं काङ्क्षिष्ये विक्रमं पार्थिवस्य नः । (६२।१)

tasmānmuhūrtaṃ kāṅkṣiṣye vikramaṃ pārthivasya naḥ |

62.2६२.२

भिन्नं च वानरानीकं तावद् आश्वासयाम्यहम् ॥ (६२।२)

bhinnaṃ ca vānarānīkaṃ tāvad āśvāsayāmyaham ||

63.1६३.१

इत्येवं चिन्तयित्वा तु हनूमान्मारुतात्मजः । (६३।१)

ityevaṃ cintayitvā tu hanūmānmārutātmajaḥ |

63.2६३.२

भूयः संस्तम्भयामास वानराणां महाचमूम् ॥ (६३।२)

bhūyaḥ saṃstambhayāmāsa vānarāṇāṃ mahācamūm ||

64.1६४.१

स कुम्भकर्णो ऽथ विवेश लङ्कां स्फुरन्तम् आदाय महाहरिं तम् । (६४।१)

sa kumbhakarṇo 'tha viveśa laṅkāṃ sphurantam ādāya mahāhariṃ tam |

64.2६४.२

विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः पुष्पाग्र्यवर्षैर् अवकीर्यमाणः ॥ (६४।२)

vimānacaryāgṛhagopurasthaiḥ puṣpāgryavarṣair avakīryamāṇaḥ ||

65.1६५.१

ततः स संज्ञाम् उपलभ्य कृच्छ्राद् बलीयसस्तस्य भुजान्तरस्थः । (६५।१)

tataḥ sa saṃjñām upalabhya kṛcchrād balīyasastasya bhujāntarasthaḥ |

65.2६५.२

अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं विचिन्तयामास मुहुर् महात्मा ॥ (६५।२)

avekṣamāṇaḥ purarājamārgaṃ vicintayāmāsa muhur mahātmā ||

66.1६६.१

एवं गृहीतेन कथं नु नाम शक्यं मया संप्रति कर्तुम् अद्य । (६६।१)

evaṃ gṛhītena kathaṃ nu nāma śakyaṃ mayā saṃprati kartum adya |

66.2६६.२

तथा करिष्यामि यथा हरीणां भविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम् ॥ (६६।२)

tathā kariṣyāmi yathā harīṇāṃ bhaviṣyatīṣṭaṃ ca hitaṃ ca kāryam ||

67.1६७.१

ततः कराग्रैः सहसा समेत्य राजा हरीणाम् अमरेन्द्रशत्रोः । (६७।१)

tataḥ karāgraiḥ sahasā sametya rājā harīṇām amarendraśatroḥ |

67.2६७.२

नखैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां ददंश पार्श्वेषु च कुम्भकर्णम् ॥ (६७।२)

nakhaiśca karṇau daśanaiśca nāsāṃ dadaṃśa pārśveṣu ca kumbhakarṇam ||

68.1६८.१

स कुम्भकर्णो हृतकर्णनासो विदारितस्तेन विमर्दितश्च । (६८।१)

sa kumbhakarṇo hṛtakarṇanāso vidāritastena vimarditaśca |

68.2६८.२

रोषाभिभूतः क्षतजार्द्रगात्रः सुग्रीवम् आविध्य पिपेष भूमौ ॥ (६८।२)

roṣābhibhūtaḥ kṣatajārdragātraḥ sugrīvam āvidhya pipeṣa bhūmau ||

69.1६९.१

स भूतले भीमबलाभिपिष्टः सुरारिभिस्तैर् अभिहन्यमानः । (६९।१)

sa bhūtale bhīmabalābhipiṣṭaḥ surāribhistair abhihanyamānaḥ |

69.2६९.२

जगाम खं वेगवद् अभ्युपेत्य पुनश्च रामेण समाजगाम ॥ (६९।२)

jagāma khaṃ vegavad abhyupetya punaśca rāmeṇa samājagāma ||

70.1७०.१

कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः । (७०।१)

karṇanāsāvihīnastu kumbhakarṇo mahābalaḥ |

70.2७०.२

रराज शोणितोत्सिक्तो गिरिः प्रस्रवणैर् इव ॥ (७०।२)

rarāja śoṇitotsikto giriḥ prasravaṇair iva ||

71.1७१.१

ततः स पुर्याः सहसा महात्मा निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यम् उग्रम् । (७१।१)

tataḥ sa puryāḥ sahasā mahātmā niṣkramya tad vānarasainyam ugram |

71.2७१.२

बभक्ष रक्षो युधि कुम्भकर्णः प्रजा युगान्ताग्निर् इव प्रदीप्तः ॥ (७१।२)

babhakṣa rakṣo yudhi kumbhakarṇaḥ prajā yugāntāgnir iva pradīptaḥ ||

72.1७२.१

बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः प्रविश्य तद् वानरसैन्यम् उग्रम् । (७२।१)

bubhukṣitaḥ śoṇitamāṃsagṛdhnuḥ praviśya tad vānarasainyam ugram |

72.2७२.२

चखाद रक्षांसि हरीन् पिशाचान् ऋक्षांश्च मोहाद् युधि कुम्भकर्णः ॥ (७२।२)

cakhāda rakṣāṃsi harīn piśācān ṛkṣāṃśca mohād yudhi kumbhakarṇaḥ ||

73.1७३.१

एकं द्वौ त्रीन् बहून् क्रुद्धो वानरान् सह राक्षसैः । (७३।१)

ekaṃ dvau trīn bahūn kruddho vānarān saha rākṣasaiḥ |

73.2७३.२

समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वरन्मुखे ॥ (७३।२)

samādāyaikahastena pracikṣepa tvaranmukhe ||

74.1७४.१

सम्प्रस्रवंस्तदा मेदः शोणितं च महाबलः । (७४।१)

samprasravaṃstadā medaḥ śoṇitaṃ ca mahābalaḥ |

74.2७४.२

वध्यमानो नगेन्द्राग्रैर् भक्षयामास वानरान् । (७४।२)

vadhyamāno nagendrāgrair bhakṣayāmāsa vānarān |

74.3७४.३

ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा गतिम् ॥ (७४।३)

te bhakṣyamāṇā harayo rāmaṃ jagmustadā gatim ||

75.1७५.१

तस्मिन् काले सुमित्रायाः पुत्रः परबलार्दनः । (७५।१)

tasmin kāle sumitrāyāḥ putraḥ parabalārdanaḥ |

75.2७५.२

चकार लक्ष्मणः क्रुद्धो युद्धं परपुरंजयः ॥ (७५।२)

cakāra lakṣmaṇaḥ kruddho yuddhaṃ parapuraṃjayaḥ ||

76.1७६.१

स कुम्भकर्णस्य शराञ् शरीरे सप्त वीर्यवान् । (७६।१)

sa kumbhakarṇasya śarāñ śarīre sapta vīryavān |

76.2७६.२

निचखानाददे चान्यान् विससर्ज च लक्ष्मणः ॥ (७६।२)

nicakhānādade cānyān visasarja ca lakṣmaṇaḥ ||

77.1७७.१

अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः । (७७।१)

atikramya ca saumitriṃ kumbhakarṇo mahābalaḥ |

77.2७७.२

रामम् एवाभिदुद्राव दारयन्न् इव मेदिनीम् ॥ (७७।२)

rāmam evābhidudrāva dārayann iva medinīm ||

78.1७८.१

अथ दाशरथी रामो रौद्रम् अस्त्रं प्रयोजयन् । (७८।१)

atha dāśarathī rāmo raudram astraṃ prayojayan |

78.2७८.२

कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशिताञ् शरान् ॥ (७८।२)

kumbhakarṇasya hṛdaye sasarja niśitāñ śarān ||

79.1७९.१

तस्य रामेण विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः । (७९।१)

tasya rāmeṇa viddhasya sahasābhipradhāvataḥ |

79.2७९.२

अङ्गारमिश्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुर् अर्चिषः ॥ (७९।२)

aṅgāramiśrāḥ kruddhasya mukhānniścerur arciṣaḥ ||

80.1८०.१

तस्योरसि निमग्नाश्च शरा बर्हिणवाससः । (८०।१)

tasyorasi nimagnāśca śarā barhiṇavāsasaḥ |

80.2८०.२

हस्ताच्चास्य परिभ्रष्टा पपातोर्व्यां महागदा ॥ (८०।२)

hastāccāsya paribhraṣṭā papātorvyāṃ mahāgadā ||

81.1८१.१

स निरायुधम् आत्मानं यदा मेने महाबलः । (८१।१)

sa nirāyudham ātmānaṃ yadā mene mahābalaḥ |

81.2८१.२

मुष्टिभ्यां चारणाभ्यां च चकार कदनं महत् ॥ (८१।२)

muṣṭibhyāṃ cāraṇābhyāṃ ca cakāra kadanaṃ mahat ||

82.1८२.१

स बाणैर् अतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः । (८२।१)

sa bāṇair atividdhāṅgaḥ kṣatajena samukṣitaḥ |

82.2८२.२

रुधिरं परिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणान् इव ॥ (८२।२)

rudhiraṃ parisusrāva giriḥ prasravaṇān iva ||

83.1८३.१

स तीव्रेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्छितः । (८३।१)

sa tīvreṇa ca kopena rudhireṇa ca mūrchitaḥ |

83.2८३.२

वानरान् राक्षसान् ऋक्षान् खादन् विपरिधावति ॥ (८३।२)

vānarān rākṣasān ṛkṣān khādan viparidhāvati ||

84.1८४.१

तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो रामम् अब्रवीत् । (८४।१)

tasmin kāle sa dharmātmā lakṣmaṇo rāmam abravīt |

84.2८४.२

कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून् ॥ (८४।२)

kumbhakarṇavadhe yukto yogān parimṛśan bahūn ||

85.1८५.१

नैवायं वानरान् राजन्न विजानाति राक्षसान् । (८५।१)

naivāyaṃ vānarān rājanna vijānāti rākṣasān |

85.2८५.२

मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति ॥ (८५।२)

mattaḥ śoṇitagandhena svān parāṃścaiva khādati ||

86.1८६.१

साध्वेनम् अधिरोहन्तु सर्वतो वानरर्षभाः । (८६।१)

sādhvenam adhirohantu sarvato vānararṣabhāḥ |

86.2८६.२

यूथपाश्च यथामुख्यास्तिष्ठन्त्वस्य समन्ततः ॥ (८६।२)

yūthapāśca yathāmukhyāstiṣṭhantvasya samantataḥ ||

87.1८७.१

अप्ययं दुर्मतिः काले गुरुभारप्रपीडितः । (८७।१)

apyayaṃ durmatiḥ kāle gurubhāraprapīḍitaḥ |

87.2८७.२

प्रपतन् राक्षसो भूमौ नान्यान् हन्यात् प्लवंगमान् ॥ (८७।२)

prapatan rākṣaso bhūmau nānyān hanyāt plavaṃgamān ||

88.1८८.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः । (८८।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |

88.2८८.२

ते समारुरुहुर् हृष्टाः कुम्भकर्णं प्लवंगमाः ॥ (८८।२)

te samāruruhur hṛṣṭāḥ kumbhakarṇaṃ plavaṃgamāḥ ||

89.1८९.१

कुम्भकर्णस्तु संक्रुद्धः समारूढः प्लवंगमैः । (८९।१)

kumbhakarṇastu saṃkruddhaḥ samārūḍhaḥ plavaṃgamaiḥ |

89.2८९.२

व्यधूनयत् तान् वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ॥ (८९।२)

vyadhūnayat tān vegena duṣṭahastīva hastipān ||

90.1९०.१

तान् दृष्ट्वा निर्धूतान् रामो रुष्टो ऽयम् इति राक्षसः । (९०।१)

tān dṛṣṭvā nirdhūtān rāmo ruṣṭo 'yam iti rākṣasaḥ |

90.2९०.२

समुत्पपात वेगेन धनुर् उत्तमम् आददे ॥ (९०।२)

samutpapāta vegena dhanur uttamam ādade ||

91.1९१.१

स चापम् आदाय भुजंगकल्पं दृढज्यम् उग्रं तपनीयचित्रम् । (९१।१)

sa cāpam ādāya bhujaṃgakalpaṃ dṛḍhajyam ugraṃ tapanīyacitram |

91.2९१.२

हरीन् समाश्वास्य समुत्पपात रामो निबद्धोत्तमतूणबाणः ॥ (९१।२)

harīn samāśvāsya samutpapāta rāmo nibaddhottamatūṇabāṇaḥ ||

92.1९२.१

स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयः । (९२।१)

sa vānaragaṇaistaistu vṛtaḥ paramadurjayaḥ |

92.2९२.२

लक्ष्मणानुचरो रामः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ (९२।२)

lakṣmaṇānucaro rāmaḥ sampratasthe mahābalaḥ ||

93.1९३.१

स ददर्श महात्मानं किरीटिनम् अरिंदमम् । (९३।१)

sa dadarśa mahātmānaṃ kirīṭinam ariṃdamam |

93.2९३.२

शोणिताप्लुतसर्वाङ्गं कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ (९३।२)

śoṇitāplutasarvāṅgaṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam ||

94.1९४.१

सर्वान् समभिधावन्तं यथा रुष्टं दिशागजम् । (९४।१)

sarvān samabhidhāvantaṃ yathā ruṣṭaṃ diśāgajam |

94.2९४.२

मार्गमाणं हरीन् क्रुद्धं राक्षसैः परिवारितम् ॥ (९४।२)

mārgamāṇaṃ harīn kruddhaṃ rākṣasaiḥ parivāritam ||

95.1९५.१

विन्ध्यमन्दरसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम् । (९५।१)

vindhyamandarasaṃkāśaṃ kāñcanāṅgadabhūṣaṇam |

95.2९५.२

स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद् वर्षमेघम् इवोत्थितम् ॥ (९५।२)

sravantaṃ rudhiraṃ vaktrād varṣamegham ivotthitam ||

96.1९६.१

जिह्वया परिलिह्यन्तं शोणितं शोणितोक्षितम् । (९६।१)

jihvayā parilihyantaṃ śoṇitaṃ śoṇitokṣitam |

96.2९६.२

मृद्नन्तं वानरानीकं कालान्तकयमोपमम् ॥ (९६।२)

mṛdnantaṃ vānarānīkaṃ kālāntakayamopamam ||

97.1९७.१

तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम् । (९७।१)

taṃ dṛṣṭvā rākṣasaśreṣṭhaṃ pradīptānalavarcasam |

97.2९७.२

विस्फारयामास तदा कार्मुकं पुरुषर्षभः ॥ (९७।२)

visphārayāmāsa tadā kārmukaṃ puruṣarṣabhaḥ ||

98.1९८.१

स तस्य चापनिर्घोषात् कुपितो नैरृतर्षभः । (९८।१)

sa tasya cāpanirghoṣāt kupito nairṛtarṣabhaḥ |

98.2९८.२

अमृष्यमाणस्तं घोषम् अभिदुद्राव राघवम् ॥ (९८।२)

amṛṣyamāṇastaṃ ghoṣam abhidudrāva rāghavam ||

99.1९९.१

ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं भुजंगराजोत्तमभोगबाहुम् । (९९।१)

tatastu vātoddhatameghakalpaṃ bhujaṃgarājottamabhogabāhum |

99.2९९.२

तम् आपतन्तं धरणीधराभम् उवाच रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ (९९।२)

tam āpatantaṃ dharaṇīdharābham uvāca rāmo yudhi kumbhakarṇam ||

100.1१००.१

आगच्छ रक्षोऽधिप मा विषादम् अवस्थितो ऽहं प्रगृहीतचापः । (१००।१)

āgaccha rakṣo'dhipa mā viṣādam avasthito 'haṃ pragṛhītacāpaḥ |

100.2१००.२

अवेहि मां शक्रसपत्न रामम् अयं मुहूर्ताद् भविता विचेताः ॥ (१००।२)

avehi māṃ śakrasapatna rāmam ayaṃ muhūrtād bhavitā vicetāḥ ||

101.1१०१.१

रामो ऽयम् इति विज्ञाय जहास विकृतस्वनम् । (१०१।१)

rāmo 'yam iti vijñāya jahāsa vikṛtasvanam |

101.2१०१.२

पातयन्न् इव सर्वेषां हृदयानि वनौकसाम् ॥ (१०१।२)

pātayann iva sarveṣāṃ hṛdayāni vanaukasām ||

102.1१०२.१

प्रहस्य विकृतं भीमं स मेघस्वनितोपमम् । (१०२।१)

prahasya vikṛtaṃ bhīmaṃ sa meghasvanitopamam |

102.2१०२.२

कुम्भकर्णो महातेजा राघवं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१०२।२)

kumbhakarṇo mahātejā rāghavaṃ vākyam abravīt ||

103.1१०३.१

नाहं विराधो विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च । (१०३।१)

nāhaṃ virādho vijñeyo na kabandhaḥ kharo na ca |

103.2१०३.२

न वाली न च मारीचः कुम्भकर्णो ऽहम् आगतः ॥ (१०३।२)

na vālī na ca mārīcaḥ kumbhakarṇo 'ham āgataḥ ||

104.1१०४.१

पश्य मे मुद्गरं घोरं सर्वकालायसं महत् । (१०४।१)

paśya me mudgaraṃ ghoraṃ sarvakālāyasaṃ mahat |

104.2१०४.२

अनेन निर्जिता देवा दानवाश्च मया पुरा ॥ (१०४।२)

anena nirjitā devā dānavāśca mayā purā ||

105.1१०५.१

विकर्णनास इति मां नावज्ञातुं त्वम् अर्हसि । (१०५।१)

vikarṇanāsa iti māṃ nāvajñātuṃ tvam arhasi |

105.2१०५.२

स्वल्पापि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात् ॥ (१०५।२)

svalpāpi hi na me pīḍā karṇanāsāvināśanāt ||

106.1१०६.१

दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूल वीर्यं गात्रेषु मे लघु । (१०६।१)

darśayekṣvākuśārdūla vīryaṃ gātreṣu me laghu |

106.2१०६.२

ततस्त्वां भक्षयिष्यामि दृष्टपौरुषविक्रमम् ॥ (१०६।२)

tatastvāṃ bhakṣayiṣyāmi dṛṣṭapauruṣavikramam ||

107.1१०७.१

स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य रामः सुपुङ्खान् विससर्ज बाणान् । (१०७।१)

sa kumbhakarṇasya vaco niśamya rāmaḥ supuṅkhān visasarja bāṇān |

107.2१०७.२

तैर् आहतो वज्रसमप्रवेगैर् न चुक्षुभे न व्यथते सुरारिः ॥ (१०७।२)

tair āhato vajrasamapravegair na cukṣubhe na vyathate surāriḥ ||

108.1१०८.१

यैः सायकैः सालवरा निकृत्ता वाली हतो वानरपुंगवश्च । (१०८।१)

yaiḥ sāyakaiḥ sālavarā nikṛttā vālī hato vānarapuṃgavaśca |

108.2१०८.२

ते कुम्भकर्णस्य तदा शरीरं वज्रोपमा न व्यथयांप्रचक्रुः ॥ (१०८।२)

te kumbhakarṇasya tadā śarīraṃ vajropamā na vyathayāṃpracakruḥ ||

109.1१०९.१

स वारिधारा इव सायकांस्तान् पिबञ् शरीरेण महेन्द्रशत्रुः । (१०९।१)

sa vāridhārā iva sāyakāṃstān pibañ śarīreṇa mahendraśatruḥ |

109.2१०९.२

जघान रामस्य शरप्रवेगं व्याविध्य तं मुद्गरम् उग्रवेगम् ॥ (१०९।२)

jaghāna rāmasya śarapravegaṃ vyāvidhya taṃ mudgaram ugravegam ||

110.1११०.१

ततस्तु रक्षः क्षतजानुलिप्तं वित्रासनं देवमहाचमूनाम् । (११०।१)

tatastu rakṣaḥ kṣatajānuliptaṃ vitrāsanaṃ devamahācamūnām |

110.2११०.२

व्याविध्य तं मुद्गरम् उग्रवेगं विद्रावयामास चमूं हरीणाम् ॥ (११०।२)

vyāvidhya taṃ mudgaram ugravegaṃ vidrāvayāmāsa camūṃ harīṇām ||

111.1१११.१

वायव्यम् आदाय ततो वरास्त्रं रामः प्रचिक्षेप निशाचराय । (१११।१)

vāyavyam ādāya tato varāstraṃ rāmaḥ pracikṣepa niśācarāya |

111.2१११.२

समुद्गरं तेन जहार बाहुं स कृत्तबाहुस्तुमुलं ननाद ॥ (१११।२)

samudgaraṃ tena jahāra bāhuṃ sa kṛttabāhustumulaṃ nanāda ||

112.1११२.१

स तस्य बाहुर् गिरिशृङ्गकल्पः समुद्गरो राघवबाणकृत्तः । (११२।१)

sa tasya bāhur giriśṛṅgakalpaḥ samudgaro rāghavabāṇakṛttaḥ |

112.2११२.२

पपात तस्मिन् हरिराजसैन्ये जघान तां वानरवाहिनीं च ॥ (११२।२)

papāta tasmin harirājasainye jaghāna tāṃ vānaravāhinīṃ ca ||

113.1११३.१

ते वानरा भग्नहतावशेषाः पर्यन्तम् आश्रित्य तदा विषण्णाः । (११३।१)

te vānarā bhagnahatāvaśeṣāḥ paryantam āśritya tadā viṣaṇṇāḥ |

113.2११३.२

प्रवेपिताङ्गा ददृशुः सुघोरं नरेन्द्ररक्षोऽधिपसंनिपातम् ॥ (११३।२)

pravepitāṅgā dadṛśuḥ sughoraṃ narendrarakṣo'dhipasaṃnipātam ||

114.1११४.१

स कुम्भकर्णो ऽस्त्रनिकृत्तबाहुर् महान्निकृत्ताग्र इवाचलेन्द्रः । (११४।१)

sa kumbhakarṇo 'stranikṛttabāhur mahānnikṛttāgra ivācalendraḥ |

114.2११४.२

उत्पाटयामास करेण वृक्षं ततो ऽभिदुद्राव रणे नरेन्द्रम् ॥ (११४।२)

utpāṭayāmāsa kareṇa vṛkṣaṃ tato 'bhidudrāva raṇe narendram ||

115.1११५.१

तं तस्य बाहुं सह सालवृक्षं समुद्यतं पन्नगभोगकल्पम् । (११५।१)

taṃ tasya bāhuṃ saha sālavṛkṣaṃ samudyataṃ pannagabhogakalpam |

115.2११५.२

ऐन्द्रास्त्रयुक्तेन जहार रामो बाणेन जाम्बूनदचित्रितेन ॥ (११५।२)

aindrāstrayuktena jahāra rāmo bāṇena jāmbūnadacitritena ||

116.1११६.१

स कुम्भकर्णस्य भुजो निकृत्तः पपात भूमौ गिरिसंनिकाशः । (११६।१)

sa kumbhakarṇasya bhujo nikṛttaḥ papāta bhūmau girisaṃnikāśaḥ |

116.2११६.२

विवेष्टमानो निजघान वृक्षाञ् शैलाञ् शिला वानरराक्षसांश्च ॥ (११६।२)

viveṣṭamāno nijaghāna vṛkṣāñ śailāñ śilā vānararākṣasāṃśca ||

117.1११७.१

तं छिन्नबाहुं समवेक्ष्य रामः समापतन्तं सहसा नदन्तम् । (११७।१)

taṃ chinnabāhuṃ samavekṣya rāmaḥ samāpatantaṃ sahasā nadantam |

117.2११७.२

द्वावर्धचन्द्रौ निशितौ प्रगृह्य चिछेद पादौ युधि राक्षसस्य ॥ (११७।२)

dvāvardhacandrau niśitau pragṛhya cicheda pādau yudhi rākṣasasya ||

118.1११८.१

निकृत्तबाहुर् विनिकृत्तपादो विदार्य वक्त्रं वडवामुखाभम् । (११८।१)

nikṛttabāhur vinikṛttapādo vidārya vaktraṃ vaḍavāmukhābham |

118.2११८.२

दुद्राव रामं सहसाभिगर्जन् राहुर् यथा चन्द्रम् इवान्तरिक्षे ॥ (११८।२)

dudrāva rāmaṃ sahasābhigarjan rāhur yathā candram ivāntarikṣe ||

119.1११९.१

अपूरयत् तस्य मुखं शिताग्रै रामः शरैर् हेमपिनद्धपुङ्खैः । (११९।१)

apūrayat tasya mukhaṃ śitāgrai rāmaḥ śarair hemapinaddhapuṅkhaiḥ |

119.2११९.२

स पूर्णवक्त्रो न शशाक वक्तुं चुकूज कृच्छ्रेण मुमोह चापि ॥ (११९।२)

sa pūrṇavaktro na śaśāka vaktuṃ cukūja kṛcchreṇa mumoha cāpi ||

120.1१२०.१

अथाददे सूर्यमरीचिकल्पं स ब्रह्मदण्डान्तककालकल्पम् । (१२०।१)

athādade sūryamarīcikalpaṃ sa brahmadaṇḍāntakakālakalpam |

120.2१२०.२

अरिष्टम् ऐन्द्रं निशितं सुपुङ्खं रामः शरं मारुततुल्यवेगम् ॥ (१२०।२)

ariṣṭam aindraṃ niśitaṃ supuṅkhaṃ rāmaḥ śaraṃ mārutatulyavegam ||

121.1१२१.१

तं वज्रजाम्बूनदचारुपुङ्खं प्रदीप्तसूर्यज्वलनप्रकाशम् । (१२१।१)

taṃ vajrajāmbūnadacārupuṅkhaṃ pradīptasūryajvalanaprakāśam |

121.2१२१.२

महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगं रामः प्रचिक्षेप निशाचराय ॥ (१२१।२)

mahendravajrāśanitulyavegaṃ rāmaḥ pracikṣepa niśācarāya ||

122.1१२२.१

स सायको राघवबाहुचोदितो दिशः स्वभासा दश संप्रकाशयन् । (१२२।१)

sa sāyako rāghavabāhucodito diśaḥ svabhāsā daśa saṃprakāśayan |

122.2१२२.२

विधूमवैश्वानरदीप्तदर्शनो जगाम शक्राशनितुल्यविक्रमः ॥ (१२२।२)

vidhūmavaiśvānaradīptadarśano jagāma śakrāśanitulyavikramaḥ ||

123.1१२३.१

स तन्महापर्वतकूटसंनिभं विवृत्तदंष्ट्रं चलचारुकुण्डलम् । (१२३।१)

sa tanmahāparvatakūṭasaṃnibhaṃ vivṛttadaṃṣṭraṃ calacārukuṇḍalam |

123.2१२३.२

चकर्त रक्षोऽधिपतेः शिरस्तदा यथैव वृत्रस्य पुरा पुरंदरः ॥ (१२३।२)

cakarta rakṣo'dhipateḥ śirastadā yathaiva vṛtrasya purā puraṃdaraḥ ||

124.1१२४.१

तद् रामबाणाभिहतं पपात रक्षःशिरः पर्वतसंनिकाशम् । (१२४।१)

tad rāmabāṇābhihataṃ papāta rakṣaḥśiraḥ parvatasaṃnikāśam |

124.2१२४.२

बभञ्ज चर्यागृहगोपुराणि प्राकारम् उच्चं तम् अपातयच्च ॥ (१२४।२)

babhañja caryāgṛhagopurāṇi prākāram uccaṃ tam apātayacca ||

125.1१२५.१

तच्चातिकायं हिमवत्प्रकाशं रक्षस्तदा तोयनिधौ पपात । (१२५।१)

taccātikāyaṃ himavatprakāśaṃ rakṣastadā toyanidhau papāta |

125.2१२५.२

ग्राहान्महामीनचयान् भुजंगमान् ममर्द भूमिं च तथा विवेश ॥ (१२५।२)

grāhānmahāmīnacayān bhujaṃgamān mamarda bhūmiṃ ca tathā viveśa ||

126.1१२६.१

तस्मिन् हते ब्राह्मणदेवशत्रौ महाबले संयति कुम्भकर्णे । (१२६।१)

tasmin hate brāhmaṇadevaśatrau mahābale saṃyati kumbhakarṇe |

126.2१२६.२

चचाल भूर् भूमिधराश्च सर्वे हर्षाच्च देवास्तुमुलं प्रणेदुः ॥ (१२६।२)

cacāla bhūr bhūmidharāśca sarve harṣācca devāstumulaṃ praṇeduḥ ||

127.1१२७.१

ततस्तु देवर्षिमहर्षिपन्नगाः सुराश्च भूतानि सुपर्णगुह्यकाः । (१२७।१)

tatastu devarṣimaharṣipannagāḥ surāśca bhūtāni suparṇaguhyakāḥ |

127.2१२७.२

सयक्षगन्धर्वगणा नभोगताः प्रहर्षिता रामपराक्रमेण ॥ (१२७।२)

sayakṣagandharvagaṇā nabhogatāḥ praharṣitā rāmaparākrameṇa ||

128.1१२८.१

प्रहर्षम् ईयुर् बहवस्तु वानराः प्रबुद्धपद्मप्रतिमैर् इवाननैः । (१२८।१)

praharṣam īyur bahavastu vānarāḥ prabuddhapadmapratimair ivānanaiḥ |

128.2१२८.२

अपूजयन् राघवम् इष्टभागिनं हते रिपौ भीमबले दुरासदे ॥ (१२८।२)

apūjayan rāghavam iṣṭabhāginaṃ hate ripau bhīmabale durāsade ||

129.1१२९.१

स कुम्भकर्णं सुरसैन्यमर्दनं महत्सु युद्धेष्वपराजितश्रमम् । (१२९।१)

sa kumbhakarṇaṃ surasainyamardanaṃ mahatsu yuddheṣvaparājitaśramam |

129.2१२९.२

ननन्द हत्वा भरताग्रजो रणे महासुरं वृत्रम् इवामराधिपः ॥ (१२९।२)

nananda hatvā bharatāgrajo raṇe mahāsuraṃ vṛtram ivāmarādhipaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 55

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit