रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 47

553 of 606 · 37 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दारुणं जनकात्मजा । (१।१)

lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā dāruṇaṃ janakātmajā |

1.2१.२

परं विषादम् आगम्य वैदेही निपपात ह ॥ (१।२)

paraṃ viṣādam āgamya vaidehī nipapāta ha ||

2.1२.१

सा मुहूर्तम् इवासंज्ञा बाष्पव्याकुलितेक्षणा । (२।१)

sā muhūrtam ivāsaṃjñā bāṣpavyākulitekṣaṇā |

2.2२.२

लक्ष्मणं दीनया वाचा उवाच जनकात्मजा ॥ (२।२)

lakṣmaṇaṃ dīnayā vācā uvāca janakātmajā ||

3.1३.१

मामिकेयं तनुर् नूनं सृष्टा दुःखाय लक्ष्मण । (३।१)

māmikeyaṃ tanur nūnaṃ sṛṣṭā duḥkhāya lakṣmaṇa |

3.2३.२

धात्रा यस्यास्तथा मे ऽद्य दुःखमूर्तिः प्रदृश्यते ॥ (३।२)

dhātrā yasyāstathā me 'dya duḥkhamūrtiḥ pradṛśyate ||

4.1४.१

किं नु पापं कृतं पूर्वं को वा दारैर् वियोजितः । (४।१)

kiṃ nu pāpaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ ko vā dārair viyojitaḥ |

4.2४.२

याहं शुद्धसमाचारा त्यक्ता नृपतिना सती ॥ (४।२)

yāhaṃ śuddhasamācārā tyaktā nṛpatinā satī ||

5.1५.१

पुराहम् आश्रमे वासं रामपादानुवर्तिनी । (५।१)

purāham āśrame vāsaṃ rāmapādānuvartinī |

5.2५.२

अनुरुध्यापि सौमित्रे दुःखे विपरिवर्तिनी ॥ (५।२)

anurudhyāpi saumitre duḥkhe viparivartinī ||

6.1६.१

सा कथं ह्याश्रमे सौम्य वत्स्यामि विजनीकृता । (६।१)

sā kathaṃ hyāśrame saumya vatsyāmi vijanīkṛtā |

6.2६.२

आख्यास्यामि च कस्याहं दुःखं दुःखपरायणा ॥ (६।२)

ākhyāsyāmi ca kasyāhaṃ duḥkhaṃ duḥkhaparāyaṇā ||

7.1७.१

किं च वक्ष्यामि मुनिषु किं मयापकृतं नृपे । (७।१)

kiṃ ca vakṣyāmi muniṣu kiṃ mayāpakṛtaṃ nṛpe |

7.2७.२

कस्मिन् वा कारणे त्यक्ता राघवेण महात्मना ॥ (७।२)

kasmin vā kāraṇe tyaktā rāghaveṇa mahātmanā ||

8.1८.१

न खल्वद्यैव सौमित्रे जीवितं जाह्नवीजले । (८।१)

na khalvadyaiva saumitre jīvitaṃ jāhnavījale |

8.2८.२

त्यजेयं राजवंशस्तु भर्तुर् मे परिहास्यते ॥ (८।२)

tyajeyaṃ rājavaṃśastu bhartur me parihāsyate ||

9.1९.१

यथाज्ञां कुरु सौमित्रे त्यज मां दुःखभागिनीम् । (९।१)

yathājñāṃ kuru saumitre tyaja māṃ duḥkhabhāginīm |

9.2९.२

निदेशे स्थीयतां राज्ञः शृणु चेदं वचो मम ॥ (९।२)

nideśe sthīyatāṃ rājñaḥ śṛṇu cedaṃ vaco mama ||

10.1१०.१

श्वश्रूणाम् अविशेषेण प्राञ्जलिः प्रग्रहेण च । (१०।१)

śvaśrūṇām aviśeṣeṇa prāñjaliḥ pragraheṇa ca |

10.2१०.२

शिरसा वन्द्य चरणौ कुशलं ब्रूहि पार्थिवम् ॥ (१०।२)

śirasā vandya caraṇau kuśalaṃ brūhi pārthivam ||

11.1११.१

यथा भ्रातृषु वर्तेथास्तथा पौरेषु नित्यदा । (११।१)

yathā bhrātṛṣu vartethāstathā paureṣu nityadā |

11.2११.२

परमो ह्येष धर्मः स्याद् एषा कीर्तिर् अनुत्तमा ॥ (११।२)

paramo hyeṣa dharmaḥ syād eṣā kīrtir anuttamā ||

12.1१२.१

यत् त्वं पौरजनं राजन् धर्मेण समवाप्नुयाः । (१२।१)

yat tvaṃ paurajanaṃ rājan dharmeṇa samavāpnuyāḥ |

12.2१२.२

अहं तु नानुशोचामि स्वशरीरं नरर्षभ । (१२।२)

ahaṃ tu nānuśocāmi svaśarīraṃ nararṣabha |

12.3१२.३

यथापवादं पौराणां तथैव रघुनन्दन ॥ (१२।३)

yathāpavādaṃ paurāṇāṃ tathaiva raghunandana ||

13.1१३.१

एवं ब्रुवन्त्यां सीतायां लक्ष्मणो दीनचेतनः । (१३।१)

evaṃ bruvantyāṃ sītāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ |

13.2१३.२

शिरसा धरणीं गत्वा व्याहर्तुं न शशाक ह ॥ (१३।२)

śirasā dharaṇīṃ gatvā vyāhartuṃ na śaśāka ha ||

14.1१४.१

प्रदक्षिणं च कृत्वा स रुदन्न् एव महास्वनम् । (१४।१)

pradakṣiṇaṃ ca kṛtvā sa rudann eva mahāsvanam |

14.2१४.२

आरुरोह पुनर् नावं नाविकं चाभ्यचोदयत् ॥ (१४।२)

āruroha punar nāvaṃ nāvikaṃ cābhyacodayat ||

15.1१५.१

स गत्वा चोत्तरं कूलं शोकभारसमन्वितः । (१५।१)

sa gatvā cottaraṃ kūlaṃ śokabhārasamanvitaḥ |

15.2१५.२

संमूढ इव दुःखेन रथम् अध्यारुहद् द्रुतम् ॥ (१५।२)

saṃmūḍha iva duḥkhena ratham adhyāruhad drutam ||

16.1१६.१

मुहुर् मुहुर् अपावृत्य दृष्ट्वा सीताम् अनाथवत् । (१६।१)

muhur muhur apāvṛtya dṛṣṭvā sītām anāthavat |

16.2१६.२

वेष्टन्तीं परतीरस्थां लक्ष्मणः प्रययावथ ॥ (१६।२)

veṣṭantīṃ paratīrasthāṃ lakṣmaṇaḥ prayayāvatha ||

17.1१७.१

दूरस्थं रथम् आलोक्य लक्ष्मणं च मुहुर् मुहुः । (१७।१)

dūrasthaṃ ratham ālokya lakṣmaṇaṃ ca muhur muhuḥ |

17.2१७.२

निरीक्षमाणाम् उद्विग्नां सीतां शोकः समाविशत् ॥ (१७।२)

nirīkṣamāṇām udvignāṃ sītāṃ śokaḥ samāviśat ||

18.1१८.१

सा दुःखभारावनता तपस्विनी यशोधरा नाथम् अपश्यती सती । (१८।१)

sā duḥkhabhārāvanatā tapasvinī yaśodharā nātham apaśyatī satī |

18.2१८.२

रुरोद सा बर्हिणनादिते वने महास्वनं दुःखपरायणा सती ॥ (१८।२)

ruroda sā barhiṇanādite vane mahāsvanaṃ duḥkhaparāyaṇā satī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 47

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit