Rām, 6, 82
Select a line for its word-by-word analysis.
रथानां चाग्निवर्णानां सध्वजानां सहस्रशः ॥ (१।२)
rathānāṃ cāgnivarṇānāṃ sadhvajānāṃ sahasraśaḥ ||
दृष्ट्वा श्रुत्वा च संभ्रान्ता हतशेषा निशाचराः । (४।१)
dṛṣṭvā śrutvā ca saṃbhrāntā hataśeṣā niśācarāḥ |
राक्षस्यश्च समागम्य दीनाश्चिन्तापरिप्लुताः ॥ (४।२)
rākṣasyaśca samāgamya dīnāścintāpariplutāḥ ||
विधवा हतपुत्राश्च क्रोशन्त्यो हतबान्धवाः । (५।१)
vidhavā hataputrāśca krośantyo hatabāndhavāḥ |
राक्षस्यः सह संगम्य दुःखार्ताः पर्यदेवयन् ॥ (५।२)
rākṣasyaḥ saha saṃgamya duḥkhārtāḥ paryadevayan ||
तं दृष्ट्वा लोकवध्या सा हीनरूपा प्रकामिता ॥ (७।२)
taṃ dṛṣṭvā lokavadhyā sā hīnarūpā prakāmitā ||
जनस्यास्याल्पभाग्यत्वात् पलिनी श्वेतमूर्धजा । (९।१)
janasyāsyālpabhāgyatvāt palinī śvetamūrdhajā |
तन्निमित्तम् इदं वैरं रावणेन कृतं महत् । (११।१)
tannimittam idaṃ vairaṃ rāvaṇena kṛtaṃ mahat |
न च सीतां दशग्रीवः प्राप्नोति जनकात्मजाम् । (१२।१)
na ca sītāṃ daśagrīvaḥ prāpnoti janakātmajām |
वैदेहीं प्रार्थयानं तं विराधं प्रेक्ष्य राक्षसं । (१३।१)
vaidehīṃ prārthayānaṃ taṃ virādhaṃ prekṣya rākṣasaṃ |
हतम् एकेन रामेण पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१३।२)
hatam ekena rāmeṇa paryāptaṃ tannidarśanam ||
खरश्च निहतः संख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा । (१५।१)
kharaśca nihataḥ saṃkhye dūṣaṇastriśirāstathā |
शरैर् आदित्यसंकाशैः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१५।२)
śarair ādityasaṃkāśaiḥ paryāptaṃ tannidarśanam ||
क्रोधार्तो विनदन् सो ऽथ पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१६।२)
krodhārto vinadan so 'tha paryāptaṃ tannidarśanam ||
वालिनं मेघसंकाशं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१७।२)
vālinaṃ meghasaṃkāśaṃ paryāptaṃ tannidarśanam ||
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१८।२)
sugrīvaḥ sthāpito rājye paryāptaṃ tannidarśanam ||
धर्मार्थसहितं वाक्यं सर्वेषां रक्षसां हितम् । (१९।१)
dharmārthasahitaṃ vākyaṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ hitam |
युक्तं विभीषणेनोक्तं मोहात् तस्य न रोचते ॥ (१९।२)
yuktaṃ vibhīṣaṇenoktaṃ mohāt tasya na rocate ||
श्मशानभूता दुःखार्ता नेयं लङ्का पुरी भवेत् ॥ (२०।२)
śmaśānabhūtā duḥkhārtā neyaṃ laṅkā purī bhavet ||
कुम्भकर्णं हतं श्रुत्वा राघवेण महाबलम् । (२१।१)
kumbhakarṇaṃ hataṃ śrutvā rāghaveṇa mahābalam |
प्रियं चेन्द्रजितं पुत्रं रावणो नावबुध्यते ॥ (२१।२)
priyaṃ cendrajitaṃ putraṃ rāvaṇo nāvabudhyate ||
मम पुत्रो मम भ्राता मम भर्ता रणे हतः । (२२।१)
mama putro mama bhrātā mama bhartā raṇe hataḥ |
इत्येवं श्रूयते शब्दो राक्षसानां कुले कुले ॥ (२२।२)
ityevaṃ śrūyate śabdo rākṣasānāṃ kule kule ||
रुद्रो वा यदि वा विष्णुर् महेन्द्रो वा शतक्रतुः । (२४।१)
rudro vā yadi vā viṣṇur mahendro vā śatakratuḥ |
हन्ति नो रामरूपेण यदि वा स्वयम् अन्तकः ॥ (२४।२)
hanti no rāmarūpeṇa yadi vā svayam antakaḥ ||
इदं भयं महाघोरम् उत्पन्नं नावबुध्यते ॥ (२६।२)
idaṃ bhayaṃ mahāghoram utpannaṃ nāvabudhyate ||
न देवा न च गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः । (२७।१)
na devā na ca gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ |
रावणस्याभयं दत्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ॥ (२९।२)
rāvaṇasyābhayaṃ dattaṃ mānuṣebhyo na yācitam ||
तद् इदं मानुषान्मन्ये प्राप्तं निःसंशयं भयम् । (३०।१)
tad idaṃ mānuṣānmanye prāptaṃ niḥsaṃśayaṃ bhayam |
दीप्तैस्तपोभिर् विबुधाः पितामहम् अपूजयन् ॥ (३१।२)
dīptaistapobhir vibudhāḥ pitāmaham apūjayan ||
अद्य प्रभृति लोकांस्त्रीन् सर्वे दानवराक्षसाः । (३३।१)
adya prabhṛti lokāṃstrīn sarve dānavarākṣasāḥ |
भयेन प्रावृता नित्यं विचरिष्यन्ति शाश्वतम् ॥ (३३।२)
bhayena prāvṛtā nityaṃ vicariṣyanti śāśvatam ||
दैवतैस्तु समागम्य सर्वैश्चेन्द्रपुरोगमैः । (३४।१)
daivataistu samāgamya sarvaiścendrapurogamaiḥ |
प्रसन्नस्तु महादेवो देवान् एतद् वचो ऽब्रवीत् । (३५।१)
prasannastu mahādevo devān etad vaco 'bravīt |
उत्पत्स्यति हितार्थं वो नारी रक्षःक्षयावहा ॥ (३५।२)
utpatsyati hitārthaṃ vo nārī rakṣaḥkṣayāvahā ||
एषा देवैः प्रयुक्ता तु क्षुद् यथा दानवान् पुरा । (३६।१)
eṣā devaiḥ prayuktā tu kṣud yathā dānavān purā |
भक्षयिष्यति नः सीता राक्षसघ्नी सरावणान् ॥ (३६।२)
bhakṣayiṣyati naḥ sītā rākṣasaghnī sarāvaṇān ||
इतीव सर्वा रजनीचरस्त्रियः परस्परं सम्परिरभ्य बाहुभिः । (३९।१)
itīva sarvā rajanīcarastriyaḥ parasparaṃ samparirabhya bāhubhiḥ |
विषेदुर् आर्तातिभयाभिपीडिता विनेदुर् उच्चैश्च तदा सुदारुणम् ॥ (३९।२)
viṣedur ārtātibhayābhipīḍitā vinedur uccaiśca tadā sudāruṇam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.