रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 82

472 of 606 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तानि नागसहस्राणि सारोहाणां च वाजिनाम् । (१।१)

tāni nāgasahasrāṇi sārohāṇāṃ ca vājinām |

1.2१.२

रथानां चाग्निवर्णानां सध्वजानां सहस्रशः ॥ (१।२)

rathānāṃ cāgnivarṇānāṃ sadhvajānāṃ sahasraśaḥ ||

2.1२.१

राक्षसानां सहस्राणि गदापरिघयोधिनाम् । (२।१)

rākṣasānāṃ sahasrāṇi gadāparighayodhinām |

2.2२.२

काञ्चनध्वजचित्राणां शूराणां कामरूपिणाम् ॥ (२।२)

kāñcanadhvajacitrāṇāṃ śūrāṇāṃ kāmarūpiṇām ||

3.1३.१

निहतानि शरैस्तीक्ष्णैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः । (३।१)

nihatāni śaraistīkṣṇaistaptakāñcanabhūṣaṇaiḥ |

3.2३.२

रावणेन प्रयुक्तानि रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ (३।२)

rāvaṇena prayuktāni rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||

4.1४.१

दृष्ट्वा श्रुत्वा च संभ्रान्ता हतशेषा निशाचराः । (४।१)

dṛṣṭvā śrutvā ca saṃbhrāntā hataśeṣā niśācarāḥ |

4.2४.२

राक्षस्यश्च समागम्य दीनाश्चिन्तापरिप्लुताः ॥ (४।२)

rākṣasyaśca samāgamya dīnāścintāpariplutāḥ ||

5.1५.१

विधवा हतपुत्राश्च क्रोशन्त्यो हतबान्धवाः । (५।१)

vidhavā hataputrāśca krośantyo hatabāndhavāḥ |

5.2५.२

राक्षस्यः सह संगम्य दुःखार्ताः पर्यदेवयन् ॥ (५।२)

rākṣasyaḥ saha saṃgamya duḥkhārtāḥ paryadevayan ||

6.1६.१

कथं शूर्पणखा वृद्धा कराला निर्णतोदरी । (६।१)

kathaṃ śūrpaṇakhā vṛddhā karālā nirṇatodarī |

6.2६.२

आससाद वने रामं कन्दर्पम् इव रूपिणम् ॥ (६।२)

āsasāda vane rāmaṃ kandarpam iva rūpiṇam ||

7.1७.१

सुकुमारं महासत्त्वं सर्वभूतहिते रतम् । (७।१)

sukumāraṃ mahāsattvaṃ sarvabhūtahite ratam |

7.2७.२

तं दृष्ट्वा लोकवध्या सा हीनरूपा प्रकामिता ॥ (७।२)

taṃ dṛṣṭvā lokavadhyā sā hīnarūpā prakāmitā ||

8.1८.१

कथं सर्वगुणैर् हीना गुणवन्तं महौजसं । (८।१)

kathaṃ sarvaguṇair hīnā guṇavantaṃ mahaujasaṃ |

8.2८.२

सुमुखं दुर्मुखी रामं कामयामास राक्षसी ॥ (८।२)

sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ kāmayāmāsa rākṣasī ||

9.1९.१

जनस्यास्याल्पभाग्यत्वात् पलिनी श्वेतमूर्धजा । (९।१)

janasyāsyālpabhāgyatvāt palinī śvetamūrdhajā |

9.2९.२

अकार्यम् अपहास्यं च सर्वलोकविगर्हितम् ॥ (९।२)

akāryam apahāsyaṃ ca sarvalokavigarhitam ||

10.1१०.१

राक्षसानां विनाशाय दूषणस्य खरस्य च । (१०।१)

rākṣasānāṃ vināśāya dūṣaṇasya kharasya ca |

10.2१०.२

चकाराप्रतिरूपा सा राघवस्य प्रधर्षणम् ॥ (१०।२)

cakārāpratirūpā sā rāghavasya pradharṣaṇam ||

11.1११.१

तन्निमित्तम् इदं वैरं रावणेन कृतं महत् । (११।१)

tannimittam idaṃ vairaṃ rāvaṇena kṛtaṃ mahat |

11.2११.२

वधाय नीता सा सीता दशग्रीवेण रक्षसा ॥ (११।२)

vadhāya nītā sā sītā daśagrīveṇa rakṣasā ||

12.1१२.१

न च सीतां दशग्रीवः प्राप्नोति जनकात्मजाम् । (१२।१)

na ca sītāṃ daśagrīvaḥ prāpnoti janakātmajām |

12.2१२.२

बद्धं बलवता वैरम् अक्षयं राघवेण ह ॥ (१२।२)

baddhaṃ balavatā vairam akṣayaṃ rāghaveṇa ha ||

13.1१३.१

वैदेहीं प्रार्थयानं तं विराधं प्रेक्ष्य राक्षसं । (१३।१)

vaidehīṃ prārthayānaṃ taṃ virādhaṃ prekṣya rākṣasaṃ |

13.2१३.२

हतम् एकेन रामेण पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१३।२)

hatam ekena rāmeṇa paryāptaṃ tannidarśanam ||

14.1१४.१

चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् । (१४।१)

caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |

14.2१४.२

निहतानि जनस्थाने शरैर् अग्निशिखोपमैः ॥ (१४।२)

nihatāni janasthāne śarair agniśikhopamaiḥ ||

15.1१५.१

खरश्च निहतः संख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा । (१५।१)

kharaśca nihataḥ saṃkhye dūṣaṇastriśirāstathā |

15.2१५.२

शरैर् आदित्यसंकाशैः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१५।२)

śarair ādityasaṃkāśaiḥ paryāptaṃ tannidarśanam ||

16.1१६.१

हतो योजनबाहुश्च कबन्धो रुधिराशनः । (१६।१)

hato yojanabāhuśca kabandho rudhirāśanaḥ |

16.2१६.२

क्रोधार्तो विनदन् सो ऽथ पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१६।२)

krodhārto vinadan so 'tha paryāptaṃ tannidarśanam ||

17.1१७.१

जघान बलिनं रामः सहस्रनयनात्मजम् । (१७।१)

jaghāna balinaṃ rāmaḥ sahasranayanātmajam |

17.2१७.२

वालिनं मेघसंकाशं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१७।२)

vālinaṃ meghasaṃkāśaṃ paryāptaṃ tannidarśanam ||

18.1१८.१

ऋश्यमूके वसञ् शैले दीनो भग्नमनोरथः । (१८।१)

ṛśyamūke vasañ śaile dīno bhagnamanorathaḥ |

18.2१८.२

सुग्रीवः स्थापितो राज्ये पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (१८।२)

sugrīvaḥ sthāpito rājye paryāptaṃ tannidarśanam ||

19.1१९.१

धर्मार्थसहितं वाक्यं सर्वेषां रक्षसां हितम् । (१९।१)

dharmārthasahitaṃ vākyaṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ hitam |

19.2१९.२

युक्तं विभीषणेनोक्तं मोहात् तस्य न रोचते ॥ (१९।२)

yuktaṃ vibhīṣaṇenoktaṃ mohāt tasya na rocate ||

20.1२०.१

विभीषणवचः कुर्याद् यदि स्म धनदानुजः । (२०।१)

vibhīṣaṇavacaḥ kuryād yadi sma dhanadānujaḥ |

20.2२०.२

श्मशानभूता दुःखार्ता नेयं लङ्का पुरी भवेत् ॥ (२०।२)

śmaśānabhūtā duḥkhārtā neyaṃ laṅkā purī bhavet ||

21.1२१.१

कुम्भकर्णं हतं श्रुत्वा राघवेण महाबलम् । (२१।१)

kumbhakarṇaṃ hataṃ śrutvā rāghaveṇa mahābalam |

21.2२१.२

प्रियं चेन्द्रजितं पुत्रं रावणो नावबुध्यते ॥ (२१।२)

priyaṃ cendrajitaṃ putraṃ rāvaṇo nāvabudhyate ||

22.1२२.१

मम पुत्रो मम भ्राता मम भर्ता रणे हतः । (२२।१)

mama putro mama bhrātā mama bhartā raṇe hataḥ |

22.2२२.२

इत्येवं श्रूयते शब्दो राक्षसानां कुले कुले ॥ (२२।२)

ityevaṃ śrūyate śabdo rākṣasānāṃ kule kule ||

23.1२३.१

रथाश्चाश्वाश्च नागाश्च हताः शतसहस्रशः । (२३।१)

rathāścāśvāśca nāgāśca hatāḥ śatasahasraśaḥ |

23.2२३.२

रणे रामेण शूरेण राक्षसाश्च पदातयः ॥ (२३।२)

raṇe rāmeṇa śūreṇa rākṣasāśca padātayaḥ ||

24.1२४.१

रुद्रो वा यदि वा विष्णुर् महेन्द्रो वा शतक्रतुः । (२४।१)

rudro vā yadi vā viṣṇur mahendro vā śatakratuḥ |

24.2२४.२

हन्ति नो रामरूपेण यदि वा स्वयम् अन्तकः ॥ (२४।२)

hanti no rāmarūpeṇa yadi vā svayam antakaḥ ||

25.1२५.१

हतप्रवीरा रामेण निराशा जीविते वयम् । (२५।१)

hatapravīrā rāmeṇa nirāśā jīvite vayam |

25.2२५.२

अपश्यन्त्यो भयस्यान्तम् अनाथा विलपामहे ॥ (२५।२)

apaśyantyo bhayasyāntam anāthā vilapāmahe ||

26.1२६.१

रामहस्ताद् दशग्रीवः शूरो दत्तवरो युधि । (२६।१)

rāmahastād daśagrīvaḥ śūro dattavaro yudhi |

26.2२६.२

इदं भयं महाघोरम् उत्पन्नं नावबुध्यते ॥ (२६।२)

idaṃ bhayaṃ mahāghoram utpannaṃ nāvabudhyate ||

27.1२७.१

न देवा न च गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः । (२७।१)

na devā na ca gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ |

27.2२७.२

उपसृष्टं परित्रातुं शक्ता रामेण संयुगे ॥ (२७।२)

upasṛṣṭaṃ paritrātuṃ śaktā rāmeṇa saṃyuge ||

28.1२८.१

उत्पाताश्चापि दृश्यन्ते रावणस्य रणे रणे । (२८।१)

utpātāścāpi dṛśyante rāvaṇasya raṇe raṇe |

28.2२८.२

कथयिष्यन्ति रामेण रावणस्य निबर्हणम् ॥ (२८।२)

kathayiṣyanti rāmeṇa rāvaṇasya nibarhaṇam ||

29.1२९.१

पितामहेन प्रीतेन देवदानवराक्षसैः । (२९।१)

pitāmahena prītena devadānavarākṣasaiḥ |

29.2२९.२

रावणस्याभयं दत्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ॥ (२९।२)

rāvaṇasyābhayaṃ dattaṃ mānuṣebhyo na yācitam ||

30.1३०.१

तद् इदं मानुषान्मन्ये प्राप्तं निःसंशयं भयम् । (३०।१)

tad idaṃ mānuṣānmanye prāptaṃ niḥsaṃśayaṃ bhayam |

30.2३०.२

जीवितान्तकरं घोरं रक्षसां रावणस्य च ॥ (३०।२)

jīvitāntakaraṃ ghoraṃ rakṣasāṃ rāvaṇasya ca ||

31.1३१.१

पीड्यमानास्तु बलिना वरदानेन रक्षसा । (३१।१)

pīḍyamānāstu balinā varadānena rakṣasā |

31.2३१.२

दीप्तैस्तपोभिर् विबुधाः पितामहम् अपूजयन् ॥ (३१।२)

dīptaistapobhir vibudhāḥ pitāmaham apūjayan ||

32.1३२.१

देवतानां हितार्थाय महात्मा वै पितामहः । (३२।१)

devatānāṃ hitārthāya mahātmā vai pitāmahaḥ |

32.2३२.२

उवाच देवताः सर्वा इदं तुष्टो महद् वचः ॥ (३२।२)

uvāca devatāḥ sarvā idaṃ tuṣṭo mahad vacaḥ ||

33.1३३.१

अद्य प्रभृति लोकांस्त्रीन् सर्वे दानवराक्षसाः । (३३।१)

adya prabhṛti lokāṃstrīn sarve dānavarākṣasāḥ |

33.2३३.२

भयेन प्रावृता नित्यं विचरिष्यन्ति शाश्वतम् ॥ (३३।२)

bhayena prāvṛtā nityaṃ vicariṣyanti śāśvatam ||

34.1३४.१

दैवतैस्तु समागम्य सर्वैश्चेन्द्रपुरोगमैः । (३४।१)

daivataistu samāgamya sarvaiścendrapurogamaiḥ |

34.2३४.२

वृषध्वजस्त्रिपुरहा महादेवः प्रसादितः ॥ (३४।२)

vṛṣadhvajastripurahā mahādevaḥ prasāditaḥ ||

35.1३५.१

प्रसन्नस्तु महादेवो देवान् एतद् वचो ऽब्रवीत् । (३५।१)

prasannastu mahādevo devān etad vaco 'bravīt |

35.2३५.२

उत्पत्स्यति हितार्थं वो नारी रक्षःक्षयावहा ॥ (३५।२)

utpatsyati hitārthaṃ vo nārī rakṣaḥkṣayāvahā ||

36.1३६.१

एषा देवैः प्रयुक्ता तु क्षुद् यथा दानवान् पुरा । (३६।१)

eṣā devaiḥ prayuktā tu kṣud yathā dānavān purā |

36.2३६.२

भक्षयिष्यति नः सीता राक्षसघ्नी सरावणान् ॥ (३६।२)

bhakṣayiṣyati naḥ sītā rākṣasaghnī sarāvaṇān ||

37.1३७.१

रावणस्यापनीतेन दुर्विनीतस्य दुर्मतेः । (३७।१)

rāvaṇasyāpanītena durvinītasya durmateḥ |

37.2३७.२

अयं निष्टानको घोरः शोकेन समभिप्लुतः ॥ (३७।२)

ayaṃ niṣṭānako ghoraḥ śokena samabhiplutaḥ ||

38.1३८.१

तं न पश्यामहे लोके यो नः शरणदो भवेत् । (३८।१)

taṃ na paśyāmahe loke yo naḥ śaraṇado bhavet |

38.2३८.२

राघवेणोपसृष्टानां कालेनेव युगक्षये ॥ (३८।२)

rāghaveṇopasṛṣṭānāṃ kāleneva yugakṣaye ||

39.1३९.१

इतीव सर्वा रजनीचरस्त्रियः परस्परं सम्परिरभ्य बाहुभिः । (३९।१)

itīva sarvā rajanīcarastriyaḥ parasparaṃ samparirabhya bāhubhiḥ |

39.2३९.२

विषेदुर् आर्तातिभयाभिपीडिता विनेदुर् उच्चैश्च तदा सुदारुणम् ॥ (३९।२)

viṣedur ārtātibhayābhipīḍitā vinedur uccaiśca tadā sudāruṇam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 82

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit