Rām, 4, 32
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रविवेश गुहां घोरां किष्किन्धां रामशासनात् ॥ (१।२)
praviveśa guhāṃ ghorāṃ kiṣkindhāṃ rāmaśāsanāt ||
बभूवुर् लक्ष्मणं दृष्ट्वा सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ (२।२)
babhūvur lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ ||
निःश्वसन्तं तु तं दृष्ट्वा क्रुद्धं दशरथात्मजम् । (३।१)
niḥśvasantaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kruddhaṃ daśarathātmajam |
बभूवुर् हरयस् त्रस्ता न चैनं पर्यवारयन् ॥ (३।२)
babhūvur harayas trastā na cainaṃ paryavārayan ||
स तां रत्नमयीं श्रीमान् दिव्यां पुष्पितकाननाम् । (४।१)
sa tāṃ ratnamayīṃ śrīmān divyāṃ puṣpitakānanām |
रम्यां रत्नसमाकीर्णां ददर्श महतीं गुहाम् ॥ (४।२)
ramyāṃ ratnasamākīrṇāṃ dadarśa mahatīṃ guhām ||
सर्वकामफलैर् वृक्षैः पुष्पितैर् उपशोभिताम् ॥ (५।२)
sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ puṣpitair upaśobhitām ||
दिव्यमाल्याम्बरधारैः शोभितां प्रियदर्शनैः ॥ (६।२)
divyamālyāmbaradhāraiḥ śobhitāṃ priyadarśanaiḥ ||
चन्दनागरुपद्मानां गन्धैः सुरभिगन्धिनाम् । (७।१)
candanāgarupadmānāṃ gandhaiḥ surabhigandhinām |
विन्ध्यमेरुगिरिप्रस्थैः प्रासादैर् नैकभूमिभिः । (८।१)
vindhyamerugiriprasthaiḥ prāsādair naikabhūmibhiḥ |
अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविदस्य च । (९।१)
aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividasya ca |
विद्युन्मालेश् च सम्पातेः सूर्याक्षस्य हनूमतः । (१०।१)
vidyunmāleś ca sampāteḥ sūryākṣasya hanūmataḥ |
एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम् । (१२।१)
eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām |
प्रभूतधनधान्यानि स्त्रीरत्नैः शोभितानि च ॥ (१३।२)
prabhūtadhanadhānyāni strīratnaiḥ śobhitāni ca ||
पाण्डुरेण तु शैलेन परिक्षिप्तं दुरासदम् । (१४।१)
pāṇḍureṇa tu śailena parikṣiptaṃ durāsadam |
शुल्कैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः । (१५।१)
śulkaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ |
सर्वकामफलैर् वृक्षैः पुष्पितैर् उपशोभितम् ॥ (१५।२)
sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ puṣpitair upaśobhitam ||
महेन्द्रदत्तैः श्रीमद्भिर् नीलजीमूतसंनिभैः । (१६।१)
mahendradattaiḥ śrīmadbhir nīlajīmūtasaṃnibhaiḥ |
दिव्यपुष्पफलैर् वृक्षैः शीतच्छायैर् मनोरमैः ॥ (१६।२)
divyapuṣpaphalair vṛkṣaiḥ śītacchāyair manoramaiḥ ||
हरिभिः संवृतद्वारं बलिभिः शस्त्रपाणिभिः । (१७।१)
haribhiḥ saṃvṛtadvāraṃ balibhiḥ śastrapāṇibhiḥ |
दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम् ॥ (१७।२)
divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam ||
अवार्यमाणः सौमित्रिर् महाभ्रम् इव भास्करः ॥ (१८।२)
avāryamāṇaḥ saumitrir mahābhram iva bhāskaraḥ ||
स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा यानासनसमावृताः । (१९।१)
sa sapta kakṣyā dharmātmā yānāsanasamāvṛtāḥ |
प्रविश्य सुमहद् गुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत् ॥ (१९।२)
praviśya sumahad guptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat ||
महार्हास्तरणोपेतैस् तत्र तत्रोपशोभितम् ॥ (२०।२)
mahārhāstaraṇopetais tatra tatropaśobhitam ||
दृष्ट्वाभिजनसम्पन्नाश् चित्रमाल्यकृतस्रजः । (२३।१)
dṛṣṭvābhijanasampannāś citramālyakṛtasrajaḥ |
नातृप्तान् नाति च व्यग्रान् नानुदात्तपरिच्छदान् । (२४।१)
nātṛptān nāti ca vyagrān nānudāttaparicchadān |
सुग्रीवानुचरांश् चापि लक्षयामास लक्ष्मणः ॥ (२४।२)
sugrīvānucarāṃś cāpi lakṣayāmāsa lakṣmaṇaḥ ||
दिव्याभरणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम् । (२६।१)
divyābharaṇacitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam |
दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रम् इव दुर्जयम् । (२६।२)
divyamālyāmbaradharaṃ mahendram iva durjayam |
दिव्याभरणमाल्याभिः प्रमदाभिः समावृतम् ॥ (२६।३)
divyābharaṇamālyābhiḥ pramadābhiḥ samāvṛtam ||
रुमां तु वीरः परिरभ्य गाढं वरासनस्थो वरहेमवर्णः । (२७।१)
rumāṃ tu vīraḥ parirabhya gāḍhaṃ varāsanastho varahemavarṇaḥ |
ददर्श सौमित्रिम् अदीनसत्त्वं विशालनेत्रः सुविशालनेत्रम् ॥ (२७।२)
dadarśa saumitrim adīnasattvaṃ viśālanetraḥ suviśālanetram ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.