Rām, 7, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
माल्यवान् संनिवृत्तो ऽथ वेलातिग इवार्णवः ॥ (१।२)
mālyavān saṃnivṛtto 'tha velātiga ivārṇavaḥ ||
अयुद्धमनसो भग्नान् यो ऽस्मान् हंसि यथेतरः ॥ (३।२)
ayuddhamanaso bhagnān yo 'smān haṃsi yathetaraḥ ||
स हन्ता न गतः स्वर्गं लभते पुण्यकर्मणाम् ॥ (४।२)
sa hantā na gataḥ svargaṃ labhate puṇyakarmaṇām ||
युद्धश्रद्धाथ वा ते ऽस्ति शङ्खचक्रगदाधर । (५।१)
yuddhaśraddhātha vā te 'sti śaṅkhacakragadādhara |
अहं स्थितो ऽस्मि पश्यामि बलं दर्शय यत् तव ॥ (५।२)
ahaṃ sthito 'smi paśyāmi balaṃ darśaya yat tava ||
प्राणैर् अपि प्रियं कार्यं देवानां हि सदा मया । (७।१)
prāṇair api priyaṃ kāryaṃ devānāṃ hi sadā mayā |
शक्त्या बिभेद संक्रुद्धो राक्षसेन्द्रो ररास च ॥ (८।२)
śaktyā bibheda saṃkruddho rākṣasendro rarāsa ca ||
माल्यवद्भुजनिर्मुक्ता शक्तिर् घण्टाकृतस्वना । (९।१)
mālyavadbhujanirmuktā śaktir ghaṇṭākṛtasvanā |
ततस्ताम् एव चोत्कृष्य शक्तिं शक्तिधरप्रियः । (१०।१)
tatastām eva cotkṛṣya śaktiṃ śaktidharapriyaḥ |
माल्यवन्तं समुद्दिश्य चिक्षेपाम्बुरुहेक्षणः ॥ (१०।२)
mālyavantaṃ samuddiśya cikṣepāmburuhekṣaṇaḥ ||
स्कन्दोत्सृष्टेव सा शक्तिर् गोविन्दकरनिःसृता । (११।१)
skandotsṛṣṭeva sā śaktir govindakaraniḥsṛtā |
काङ्क्षन्ती राक्षसं प्रायान्महोल्केवाञ्जनाचलम् ॥ (११।२)
kāṅkṣantī rākṣasaṃ prāyānmaholkevāñjanācalam ||
तया भिन्नतनुत्राणाः प्राविशद् विपुलं तमः । (१३।१)
tayā bhinnatanutrāṇāḥ prāviśad vipulaṃ tamaḥ |
माल्यवान् पुनर् आश्वस्तस्तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥ (१३।२)
mālyavān punar āśvastastasthau girir ivācalaḥ ||
ततः कार्ष्णायसं शूलं कण्टकैर् बहुभिश्चितम् । (१४।१)
tataḥ kārṣṇāyasaṃ śūlaṃ kaṇṭakair bahubhiścitam |
प्रगृह्याभ्यहनद् देवं स्तनयोर् अन्तरे दृढम् ॥ (१४।२)
pragṛhyābhyahanad devaṃ stanayor antare dṛḍham ||
ताडयित्वा धनुर्मात्रम् अपक्रान्तो निशाचरः ॥ (१५।२)
tāḍayitvā dhanurmātram apakrānto niśācaraḥ ||
ततो ऽम्बरे महाञ् शब्दः साधु साध्विति चोत्थितः । (१६।१)
tato 'mbare mahāñ śabdaḥ sādhu sādhviti cotthitaḥ |
आहत्य राक्षसो विष्णुं गरुडं चाप्यताडयत् ॥ (१६।२)
āhatya rākṣaso viṣṇuṃ garuḍaṃ cāpyatāḍayat ||
वैनतेयस्ततः क्रुद्धः पक्षवातेन राक्षसं । (१७।१)
vainateyastataḥ kruddhaḥ pakṣavātena rākṣasaṃ |
व्यपोहद्बलवान् वायुः शुष्कपर्णचयं यथा ॥ (१७।२)
vyapohadbalavān vāyuḥ śuṣkaparṇacayaṃ yathā ||
द्विजेन्द्रपक्षवातेन द्रावितं दृश्य पूर्वजम् । (१८।१)
dvijendrapakṣavātena drāvitaṃ dṛśya pūrvajam |
सुमाली स्वबलैः सार्धं लङ्काम् अभिमुखो ययौ ॥ (१८।२)
sumālī svabalaiḥ sārdhaṃ laṅkām abhimukho yayau ||
स्वबलेन समागम्य ययौ लङ्कां ह्रिया वृतः ॥ (१९।२)
svabalena samāgamya yayau laṅkāṃ hriyā vṛtaḥ ||
अशक्नुवन्तस्ते विष्णुं प्रतियोद्धुं भयार्दिताः । (२१।१)
aśaknuvantaste viṣṇuṃ pratiyoddhuṃ bhayārditāḥ |
त्यक्त्वा लङ्कां गता वस्तुं पातालं सहपत्नयः ॥ (२१।२)
tyaktvā laṅkāṃ gatā vastuṃ pātālaṃ sahapatnayaḥ ||
स्थिताः प्रख्यातवीर्यास्ते वंशे सालकटंकटे ॥ (२२।२)
sthitāḥ prakhyātavīryāste vaṃśe sālakaṭaṃkaṭe ||
ये त्वया निहतास्ते वै पौलस्त्या नाम राक्षसाः । (२३।१)
ye tvayā nihatāste vai paulastyā nāma rākṣasāḥ |
सुमाली माल्यवान्माली ये च तेषां पुरःसराः । (२३।२)
sumālī mālyavānmālī ye ca teṣāṃ puraḥsarāḥ |
न चान्यो रक्षसां हन्ता सुरेष्वपि पुरंजय । (२४।१)
na cānyo rakṣasāṃ hantā sureṣvapi puraṃjaya |
राक्षसान् हन्तुम् उत्पन्नो ऽजेयः प्रभुर् अव्ययः ॥ (२५।२)
rākṣasān hantum utpanno 'jeyaḥ prabhur avyayaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.