रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 11

517 of 606 · 84 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सुमाली वरलब्धांस्तु ज्ञात्वा तान् वै निशाचरान् । (१।१)

sumālī varalabdhāṃstu jñātvā tān vai niśācarān |

1.2१.२

उदतिष्ठद् भयं त्यक्त्वा सानुगः स रसातलात् ॥ (१।२)

udatiṣṭhad bhayaṃ tyaktvā sānugaḥ sa rasātalāt ||

2.1२.१

मारीचश्च प्रहस्तश्च विरूपाक्षो महोदरः । (२।१)

mārīcaśca prahastaśca virūpākṣo mahodaraḥ |

2.2२.२

उदतिष्ठन् सुसंरब्धाः सचिवास्तस्य रक्षसः ॥ (२।२)

udatiṣṭhan susaṃrabdhāḥ sacivāstasya rakṣasaḥ ||

3.1३.१

सुमाली चैव तैः सर्वैर् वृतो राक्षसपुंगवैः । (३।१)

sumālī caiva taiḥ sarvair vṛto rākṣasapuṃgavaiḥ |

3.2३.२

अभिगम्य दशग्रीवं परिष्वज्येदम् अब्रवीत् ॥ (३।२)

abhigamya daśagrīvaṃ pariṣvajyedam abravīt ||

4.1४.१

दिष्ट्या ते पुत्र सम्प्राप्तश्चिन्तितो ऽयं मनोरथः । (४।१)

diṣṭyā te putra samprāptaścintito 'yaṃ manorathaḥ |

4.2४.२

यस्त्वं त्रिभुवनश्रेष्ठाल्लब्धवान् वरम् ईदृशम् ॥ (४।२)

yastvaṃ tribhuvanaśreṣṭhāllabdhavān varam īdṛśam ||

5.1५.१

यत्कृते च वयं लङ्कां त्यक्त्वा याता रसातलम् । (५।१)

yatkṛte ca vayaṃ laṅkāṃ tyaktvā yātā rasātalam |

5.2५.२

तद् गतं नो महाबाहो महद् विष्णुकृतं भयम् ॥ (५।२)

tad gataṃ no mahābāho mahad viṣṇukṛtaṃ bhayam ||

6.1६.१

असकृत् तेन भग्ना हि परित्यज्य स्वम् आलयम् । (६।१)

asakṛt tena bhagnā hi parityajya svam ālayam |

6.2६.२

विद्रुताः सहिताः सर्वे प्रविष्टाः स्म रसातलम् ॥ (६।२)

vidrutāḥ sahitāḥ sarve praviṣṭāḥ sma rasātalam ||

7.1७.१

अस्मदीया च लङ्केयं नगरी राक्षसोषिता । (७।१)

asmadīyā ca laṅkeyaṃ nagarī rākṣasoṣitā |

7.2७.२

निवेशिता तव भ्रात्रा धनाध्यक्षेण धीमता ॥ (७।२)

niveśitā tava bhrātrā dhanādhyakṣeṇa dhīmatā ||

8.1८.१

यदि नामात्र शक्यं स्यात् साम्ना दानेन वानघ । (८।१)

yadi nāmātra śakyaṃ syāt sāmnā dānena vānagha |

8.2८.२

तरसा वा महाबाहो प्रत्यानेतुं कृतं भवेत् ॥ (८।२)

tarasā vā mahābāho pratyānetuṃ kṛtaṃ bhavet ||

9.1९.१

त्वं च लङ्केश्वरस्तात भविष्यसि न संशयः । (९।१)

tvaṃ ca laṅkeśvarastāta bhaviṣyasi na saṃśayaḥ |

9.2९.२

सर्वेषां नः प्रभुश्चैव भविष्यसि महाबल ॥ (९।२)

sarveṣāṃ naḥ prabhuścaiva bhaviṣyasi mahābala ||

10.1१०.१

अथाब्रवीद् दशग्रीवो मातामहम् उपस्थितम् । (१०।१)

athābravīd daśagrīvo mātāmaham upasthitam |

10.2१०.२

वित्तेशो गुरुर् अस्माकं नार्हस्येवं प्रभाषितुम् ॥ (१०।२)

vitteśo gurur asmākaṃ nārhasyevaṃ prabhāṣitum ||

11.1११.१

उक्तवन्तं तथा वाक्यं दशग्रीवं निशाचरः । (११।१)

uktavantaṃ tathā vākyaṃ daśagrīvaṃ niśācaraḥ |

11.2११.२

प्रहस्तः प्रश्रितं वाक्यम् इदम् आह सकारणम् ॥ (११।२)

prahastaḥ praśritaṃ vākyam idam āha sakāraṇam ||

12.1१२.१

दशग्रीव महाबाहो नार्हस्त्वं वक्तुम् ईदृशम् । (१२।१)

daśagrīva mahābāho nārhastvaṃ vaktum īdṛśam |

12.2१२.२

सौभ्रात्रं नास्ति शूराणां शृणु चेदं वचो मम ॥ (१२।२)

saubhrātraṃ nāsti śūrāṇāṃ śṛṇu cedaṃ vaco mama ||

13.1१३.१

अदितिश्च दितिश्चैव भगिन्यौ सहिते किल । (१३।१)

aditiśca ditiścaiva bhaginyau sahite kila |

13.2१३.२

भार्ये परमरूपिण्यौ कश्यपस्य प्रजापतेः ॥ (१३।२)

bhārye paramarūpiṇyau kaśyapasya prajāpateḥ ||

14.1१४.१

अदितिर् जनयामास देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् । (१४।१)

aditir janayāmāsa devāṃstribhuvaneśvarān |

14.2१४.२

दितिस्त्वजनयद् दैत्यान् कश्यपस्यात्मसंभवान् ॥ (१४।२)

ditistvajanayad daityān kaśyapasyātmasaṃbhavān ||

15.1१५.१

दैत्यानां किल धर्मज्ञ पुरेयं सवनार्णवा । (१५।१)

daityānāṃ kila dharmajña pureyaṃ savanārṇavā |

15.2१५.२

सपर्वता मही वीर ते ऽभवन् प्रभविष्णवः ॥ (१५।२)

saparvatā mahī vīra te 'bhavan prabhaviṣṇavaḥ ||

16.1१६.१

निहत्य तांस्तु समरे विष्णुना प्रभविष्णुना । (१६।१)

nihatya tāṃstu samare viṣṇunā prabhaviṣṇunā |

16.2१६.२

देवानां वशम् आनीतं त्रैलोक्यम् इदम् अव्ययम् ॥ (१६।२)

devānāṃ vaśam ānītaṃ trailokyam idam avyayam ||

17.1१७.१

नैतद् एको भवान् एव करिष्यति विपर्ययम् । (१७।१)

naitad eko bhavān eva kariṣyati viparyayam |

17.2१७.२

सुरैर् आचरितं पूर्वं कुरुष्वैतद् वचो मम ॥ (१७।२)

surair ācaritaṃ pūrvaṃ kuruṣvaitad vaco mama ||

18.1१८.१

एवम् उक्तो दशग्रीवः प्रहस्तेन दुरात्मना । (१८।१)

evam ukto daśagrīvaḥ prahastena durātmanā |

18.2१८.२

चिन्तयित्वा मुहूर्तं वै बाढम् इत्येव सो ऽब्रवीत् ॥ (१८।२)

cintayitvā muhūrtaṃ vai bāḍham ityeva so 'bravīt ||

19.1१९.१

स तु तेनैव हर्षेण तस्मिन्न् अहनि वीर्यवान् । (१९।१)

sa tu tenaiva harṣeṇa tasminn ahani vīryavān |

19.2१९.२

वनं गतो दशग्रीवः सह तैः क्षणदाचरैः ॥ (१९।२)

vanaṃ gato daśagrīvaḥ saha taiḥ kṣaṇadācaraiḥ ||

20.1२०.१

त्रिकूटस्थः स तु तदा दशग्रीवो निशाचरः । (२०।१)

trikūṭasthaḥ sa tu tadā daśagrīvo niśācaraḥ |

20.2२०.२

प्रेषयामास दौत्येन प्रहस्तं वाक्यकोविदम् ॥ (२०।२)

preṣayāmāsa dautyena prahastaṃ vākyakovidam ||

21.1२१.१

प्रहस्त शीघ्रं गत्वा त्वं ब्रूहि नैरृतपुंगवम् । (२१।१)

prahasta śīghraṃ gatvā tvaṃ brūhi nairṛtapuṃgavam |

21.2२१.२

वचनान्मम वित्तेशं सामपूर्वम् इदं वचः ॥ (२१।२)

vacanānmama vitteśaṃ sāmapūrvam idaṃ vacaḥ ||

22.1२२.१

इयं लङ्का पुरी राजन् राक्षसानां महात्मनाम् । (२२।१)

iyaṃ laṅkā purī rājan rākṣasānāṃ mahātmanām |

22.2२२.२

त्वया निवेशिता सौम्य नैतद् युक्तं तवानघ ॥ (२२।२)

tvayā niveśitā saumya naitad yuktaṃ tavānagha ||

23.1२३.१

तद् भवान् यदि साम्नैतां दद्याद् अतुलविक्रम । (२३।१)

tad bhavān yadi sāmnaitāṃ dadyād atulavikrama |

23.2२३.२

कृता भवेन्मम प्रीतिर् धर्मश्चैवानुपालितः ॥ (२३।२)

kṛtā bhavenmama prītir dharmaścaivānupālitaḥ ||

24.1२४.१

इत्युक्तः स तदा गत्वा प्रहस्तो वाक्यकोविदः । (२४।१)

ityuktaḥ sa tadā gatvā prahasto vākyakovidaḥ |

24.2२४.२

दशग्रीववचः सर्वं वित्तेशाय न्यवेदयत् ॥ (२४।२)

daśagrīvavacaḥ sarvaṃ vitteśāya nyavedayat ||

25.1२५.१

प्रहस्ताद् अपि संश्रुत्य देवो वैश्रवणो वचः । (२५।१)

prahastād api saṃśrutya devo vaiśravaṇo vacaḥ |

25.2२५.२

प्रत्युवाच प्रहस्तं तं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ (२५।२)

pratyuvāca prahastaṃ taṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||

26.1२६.१

ब्रूहि गच्छ दशग्रीवं पुरी राज्यं च यन्मम । (२६।१)

brūhi gaccha daśagrīvaṃ purī rājyaṃ ca yanmama |

26.2२६.२

तवाप्येतन्महाबाहो भुङ्क्ष्वैतद्धतकण्टकम् ॥ (२६।२)

tavāpyetanmahābāho bhuṅkṣvaitaddhatakaṇṭakam ||

27.1२७.१

सर्वं कर्तास्मि भद्रं ते राक्षसेश वचो ऽचिरात् । (२७।१)

sarvaṃ kartāsmi bhadraṃ te rākṣaseśa vaco 'cirāt |

27.2२७.२

किं तु तावत् प्रतीक्षस्व पितुर् यावन्निवेदये ॥ (२७।२)

kiṃ tu tāvat pratīkṣasva pitur yāvannivedaye ||

28.1२८.१

एवम् उक्त्वा धनाध्यक्षो जगाम पितुर् अन्तिकम् । (२८।१)

evam uktvā dhanādhyakṣo jagāma pitur antikam |

28.2२८.२

अभिवाद्य गुरुं प्राह रावणस्य यदीप्सितम् ॥ (२८।२)

abhivādya guruṃ prāha rāvaṇasya yadīpsitam ||

29.1२९.१

एष तात दशग्रीवो दूतं प्रेषितवान्मम । (२९।१)

eṣa tāta daśagrīvo dūtaṃ preṣitavānmama |

29.2२९.२

दीयतां नगरी लङ्का पूर्वं रक्षोगणोषिता । (२९।२)

dīyatāṃ nagarī laṅkā pūrvaṃ rakṣogaṇoṣitā |

29.3२९.३

मयात्र यद् अनुष्ठेयं तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ॥ (२९।३)

mayātra yad anuṣṭheyaṃ tanmamācakṣva suvrata ||

30.1३०.१

ब्रह्मर्षिस्त्वेवम् उक्तो ऽसौ विश्रवा मुनिपुंगवः । (३०।१)

brahmarṣistvevam ukto 'sau viśravā munipuṃgavaḥ |

30.2३०.२

उवाच धनदं वाक्यं शृणु पुत्र वचो मम ॥ (३०।२)

uvāca dhanadaṃ vākyaṃ śṛṇu putra vaco mama ||

31.1३१.१

दशग्रीवो महाबाहुर् उक्तवान्मम संनिधौ । (३१।१)

daśagrīvo mahābāhur uktavānmama saṃnidhau |

31.2३१.२

मया निर्भर्त्सितश्चासीद् बहुधोक्तः सुदुर्मतिः ॥ (३१।२)

mayā nirbhartsitaścāsīd bahudhoktaḥ sudurmatiḥ ||

32.1३२.१

स क्रोधेन मया चोक्तो ध्वंसस्वेति पुनः पुनः । (३२।१)

sa krodhena mayā cokto dhvaṃsasveti punaḥ punaḥ |

32.2३२.२

श्रेयोऽभियुक्तं धर्म्यं च शृणु पुत्र वचो मम ॥ (३२।२)

śreyo'bhiyuktaṃ dharmyaṃ ca śṛṇu putra vaco mama ||

33.1३३.१

वरप्रदानसंमूढो मान्यामान्यं सुदुर्मतिः । (३३।१)

varapradānasaṃmūḍho mānyāmānyaṃ sudurmatiḥ |

33.2३३.२

न वेत्ति मम शापाच्च प्रकृतिं दारुणां गतः ॥ (३३।२)

na vetti mama śāpācca prakṛtiṃ dāruṇāṃ gataḥ ||

34.1३४.१

तस्माद् गच्छ महाबाहो कैलासं धरणीधरम् । (३४।१)

tasmād gaccha mahābāho kailāsaṃ dharaṇīdharam |

34.2३४.२

निवेशय निवासार्थं त्यज लङ्कां सहानुगः ॥ (३४।२)

niveśaya nivāsārthaṃ tyaja laṅkāṃ sahānugaḥ ||

35.1३५.१

तत्र मन्दाकिनी रम्या नदीनां प्रवरा नदी । (३५।१)

tatra mandākinī ramyā nadīnāṃ pravarā nadī |

35.2३५.२

काञ्चनैः सूर्यसंकाशैः पङ्कजैः संवृतोदका ॥ (३५।२)

kāñcanaiḥ sūryasaṃkāśaiḥ paṅkajaiḥ saṃvṛtodakā ||

36.1३६.१

न हि क्षमं त्वया तेन वैरं धनद रक्षसा । (३६।१)

na hi kṣamaṃ tvayā tena vairaṃ dhanada rakṣasā |

36.2३६.२

जानीषे हि यथानेन लब्धः परमको वरः ॥ (३६।२)

jānīṣe hi yathānena labdhaḥ paramako varaḥ ||

37.1३७.१

एवम् उक्तो गृहीत्वा तु तद् वचः पितृगौरवात् । (३७।१)

evam ukto gṛhītvā tu tad vacaḥ pitṛgauravāt |

37.2३७.२

सदारपौरः सामात्यः सवाहनधनो गतः ॥ (३७।२)

sadārapauraḥ sāmātyaḥ savāhanadhano gataḥ ||

38.1३८.१

प्रहस्तस्तु दशग्रीवं गत्वा सर्वं न्यवेदयत् । (३८।१)

prahastastu daśagrīvaṃ gatvā sarvaṃ nyavedayat |

38.2३८.२

शून्या सा नगरी लङ्का त्रिंशद्योजनम् आयता । (३८।२)

śūnyā sā nagarī laṅkā triṃśadyojanam āyatā |

38.3३८.३

प्रविश्य तां सहास्माभिः स्वधर्मं तत्र पालय ॥ (३८।३)

praviśya tāṃ sahāsmābhiḥ svadharmaṃ tatra pālaya ||

39.1३९.१

एवम् उक्तः प्रहस्तेन रावणो राक्षसस्तदा । (३९।१)

evam uktaḥ prahastena rāvaṇo rākṣasastadā |

39.2३९.२

विवेश नगरीं लङ्कां सभ्राता सबलानुगः ॥ (३९।२)

viveśa nagarīṃ laṅkāṃ sabhrātā sabalānugaḥ ||

40.1४०.१

स चाभिषिक्तः क्षणदाचरैस्तदा निवेशयामास पुरीं दशाननः । (४०।१)

sa cābhiṣiktaḥ kṣaṇadācaraistadā niveśayāmāsa purīṃ daśānanaḥ |

40.2४०.२

निकामपूर्णा च बभूव सा पुरी निशाचरैर् नीलबलाहकोपमैः ॥ (४०।२)

nikāmapūrṇā ca babhūva sā purī niśācarair nīlabalāhakopamaiḥ ||

41.1४१.१

धनेश्वरस्त्वथ पितृवाक्यगौरवान् न्यवेशयच्छशिविमले गिरौ । (४१।१)

dhaneśvarastvatha pitṛvākyagauravān nyaveśayacchaśivimale girau |

41.2४१.२

स्वलंकृतैर् भवनवरैर् विभूषितां पुरंदरस्येव तदामरावतीम् ॥ (४१।२)

svalaṃkṛtair bhavanavarair vibhūṣitāṃ puraṃdarasyeva tadāmarāvatīm ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit