रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 57

244 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथाश्रमाद् उपावृत्तम् अन्तरा रघुनन्दनः । (१।१)

athāśramād upāvṛttam antarā raghunandanaḥ |

1.2१.२

परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखार्दितः पुनः ॥ (१।२)

paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaḥ punaḥ ||

2.1२.१

तम् उवाच किमर्थं त्वम् आगतो ऽपास्य मैथिलीम् । (२।१)

tam uvāca kimarthaṃ tvam āgato 'pāsya maithilīm |

2.2२.२

यदा सा तव विश्वासाद् वने विरहिता मया ॥ (२।२)

yadā sā tava viśvāsād vane virahitā mayā ||

3.1३.१

दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण । (३।१)

dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa |

3.2३.२

शङ्कमानं महत् पापं यत् सत्यं व्यथितं मनः ॥ (३।२)

śaṅkamānaṃ mahat pāpaṃ yat satyaṃ vyathitaṃ manaḥ ||

4.1४.१

स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश् च हृदयं च मे । (४।१)

sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuś ca hṛdayaṃ ca me |

4.2४.२

दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि ॥ (४।२)

dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi ||

5.1५.१

एवम् उक्तस् तु सौमित्रिर् लक्ष्मणः शुभलक्षणः । (५।१)

evam uktas tu saumitrir lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ |

5.2५.२

भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं रामम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmam abravīt ||

6.1६.१

न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहम् इहागतः । (६।१)

na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāham ihāgataḥ |

6.2६.२

प्रचोदितस् तयैवोग्रैस् त्वत्सकाशम् इहागतः ॥ (६।२)

pracoditas tayaivograis tvatsakāśam ihāgataḥ ||

7.1७.१

आर्येणेव परिक्रुष्टं हा सीते लक्ष्मणेति च । (७।१)

āryeṇeva parikruṣṭaṃ hā sīte lakṣmaṇeti ca |

7.2७.२

परित्राहीति यद् वाक्यं मैथिल्यास् तच् छ्रुतिं गतम् ॥ (७।२)

paritrāhīti yad vākyaṃ maithilyās tac chrutiṃ gatam ||

8.1८.१

सा तम् आर्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली । (८।१)

sā tam ārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī |

8.2८.२

गच्छ गच्छेति माम् आह रुदन्ती भयविह्वला ॥ (८।२)

gaccha gaccheti mām āha rudantī bhayavihvalā ||

9.1९.१

प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस् तया । (९।१)

pracodyamānena mayā gaccheti bahuśas tayā |

9.2९.२

प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यम् इदं त्वत्प्रत्ययान्वितम् ॥ (९।२)

pratyuktā maithilī vākyam idaṃ tvatpratyayānvitam ||

10.1१०.१

न तत् पश्याम्य् अहं रक्षो यद् अस्य भयम् आवहेत् । (१०।१)

na tat paśyāmy ahaṃ rakṣo yad asya bhayam āvahet |

10.2१०.२

निर्वृता भव नास्त्य् एतत् केनाप्य् एवम् उदाहृतम् ॥ (१०।२)

nirvṛtā bhava nāsty etat kenāpy evam udāhṛtam ||

11.1११.१

विगर्हितं च नीचं च कथम् आर्यो ऽभिधास्यति । (११।१)

vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca katham āryo 'bhidhāsyati |

11.2११.२

त्राहीति वचनं सीते यस् त्रायेत् त्रिदशान् अपि ॥ (११।२)

trāhīti vacanaṃ sīte yas trāyet tridaśān api ||

12.1१२.१

किंनिमित्तं तु केनापि भ्रातुर् आलम्ब्य मे स्वरम् । (१२।१)

kiṃnimittaṃ tu kenāpi bhrātur ālambya me svaram |

12.2१२.२

विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि माम् इति । (१२।२)

visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi mām iti |

12.3१२.३

न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता ॥ (१२।३)

na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā ||

13.1१३.१

अलं वैक्लव्यम् आलम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका । (१३।१)

alaṃ vaiklavyam ālambya svasthā bhava nirutsukā |

13.2१३.२

न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान् यो राघवं रणे । (१३।२)

na cāsti triṣu lokeṣu pumān yo rāghavaṃ raṇe |

13.3१३.३

जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत् ॥ (१३।३)

jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet ||

14.1१४.१

एवम् उक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना । (१४।१)

evam uktā tu vaidehī parimohitacetanā |

14.2१४.२

उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं माम् इदं वचः ॥ (१४।२)

uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ mām idaṃ vacaḥ ||

15.1१५.१

भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः । (१५।१)

bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ |

15.2१५.२

विनष्टे भ्रातरि प्राप्ते न च त्वं माम् अवाप्स्यसि ॥ (१५।२)

vinaṣṭe bhrātari prāpte na ca tvaṃ mām avāpsyasi ||

16.1१६.१

संकेताद् भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि । (१६।१)

saṃketād bharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi |

16.2१६.२

क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैनम् अभ्यवपद्यसे ॥ (१६।२)

krośantaṃ hi yathātyarthaṃ nainam abhyavapadyase ||

17.1१७.१

रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थम् अनुगच्छसि । (१७।१)

ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madartham anugacchasi |

17.2१७.२

राघवस्यान्तरप्रेप्सुस् तथैनं नाभिपद्यसे ॥ (१७।२)

rāghavasyāntaraprepsus tathainaṃ nābhipadyase ||

18.1१८.१

एवम् उक्तो हि वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः । (१८।१)

evam ukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ |

18.2१८.२

क्रोधात् प्रस्फुरमाणौष्ठ आश्रमाद् अभिनिर्गतः ॥ (१८।२)

krodhāt prasphuramāṇauṣṭha āśramād abhinirgataḥ ||

19.1१९.१

एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामः संतापमोहितः । (१९।१)

evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmaḥ saṃtāpamohitaḥ |

19.2१९.२

अब्रवीद् दुष्कृतं सौम्य तां विना यत् त्वम् आगतः ॥ (१९।२)

abravīd duṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yat tvam āgataḥ ||

20.1२०.१

जानन्न् अपि समर्थं मां रक्षसां विनिवारणे । (२०।१)

jānann api samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe |

20.2२०.२

अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निःसृतो भवान् ॥ (२०।२)

anena krodhavākyena maithilyā niḥsṛto bhavān ||

21.1२१.१

न हि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यद् यासि मैथिलीम् । (२१।१)

na hi te parituṣyāmi tyaktvā yad yāsi maithilīm |

21.2२१.२

क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा स्त्रिया यत् त्वम् इहागतः ॥ (२१।२)

kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā striyā yat tvam ihāgataḥ ||

22.1२२.१

सर्वथा त्व् अपनीतं ते सीतया यत् प्रचोदितः । (२२।१)

sarvathā tv apanītaṃ te sītayā yat pracoditaḥ |

22.2२२.२

क्रोधस्य वशम् आगम्य नाकरोः शासनं मम ॥ (२२।२)

krodhasya vaśam āgamya nākaroḥ śāsanaṃ mama ||

23.1२३.१

असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया । (२३।१)

asau hi rākṣasaḥ śete śareṇābhihato mayā |

23.2२३.२

मृगरूपेण येनाहम् आश्रमाद् अपवाहितः ॥ (२३।२)

mṛgarūpeṇa yenāham āśramād apavāhitaḥ ||

24.1२४.१

विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलीलबाणेन च ताडितो मया । (२४।१)

vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīlabāṇena ca tāḍito mayā |

24.2२४.२

मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो बभूव केयूरधरः स राक्षसः ॥ (२४।२)

mārgīṃ tanuṃ tyajya ca viklavasvaro babhūva keyūradharaḥ sa rākṣasaḥ ||

25.1२५.१

शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसंश्रवम् । (२५।१)

śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ mamālambya sudūrasaṃśravam |

25.2२५.२

उदाहृतं तद् वचनं सुदारुणं त्वम् आगतो येन विहाय मैथिलीम् ॥ (२५।२)

udāhṛtaṃ tad vacanaṃ sudāruṇaṃ tvam āgato yena vihāya maithilīm ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 57

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit