रामस् तु भृशम् आयस्तो निःश्वसन्न् इव कुञ्जरः । (१।१)

जगाम सहितो भ्रात्रा मातुर् अन्तःपुरं वशी ॥ (१।२)

सो ऽपश्यत् पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम् । (२।१)

उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश् चापरान् बहून् ॥ (२।२)

प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः । (३।१)

ब्राह्मणान् वेदसम्पन्नान् वृद्धान् राज्ञाभिसत्कृतान् ॥ (३।२)

प्रणम्य रामस् तान् वृद्धांस् तृतीयायां ददर्श सः । (४।१)

स्त्रियो वृद्धाश् च बालाश् च द्वाररक्षणतत्पराः ॥ (४।२)

वर्धयित्वा प्रहृष्टास् ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः । (५।१)

न्यवेदयन्त त्वरिता राममातुः प्रियं तदा ॥ (५।२)

कौसल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता । (६।१)

प्रभाते त्व् अकरोत् पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी ॥ (६।२)

सा क्षौमवसना हृष्टा नित्यं व्रतपरायणा । (७।१)

अग्निं जुहोति स्म तदा मन्त्रवत् कृतमङ्गला ॥ (७।२)

प्रविश्य च तदा रामो मातुर् अन्तःपुरं शुभम् । (८।१)

ददर्श मातरं तत्र हावयन्तीं हुताशनम् ॥ (८।२)

सा चिरस्यात्मजं दृष्ट्वा मातृनन्दनम् आगतम् । (९।१)

अभिचक्राम संहृष्टा किशोरं वडबा यथा ॥ (९।२)

तम् उवाच दुराधर्षं राघवं सुतम् आत्मनः । (१०।१)

कौसल्या पुत्रवात्सल्याद् इदं प्रियहितं वचः ॥ (१०।२)

वृद्धानां धर्मशीलानां राजर्षीणां महात्मनाम् । (११।१)

प्राप्नुह्य् आयुश् च कीर्तिं च धर्मं चोपहितं कुले ॥ (११।२)

सत्यप्रतिज्ञं पितरं राजानं पश्य राघव । (१२।१)

अद्यैव हि त्वां धर्मात्मा यौवराज्ये ऽभिषेक्ष्यति ॥ (१२।२)

मातरं राघवः किंचित् प्रसार्याञ्जलिम् अब्रवीत् । (१३।१)

स स्वभावविनीतश् च गौरवाच् च तदानतः ॥ (१३।२)

देवि नूनं न जानीषे महद् भयम् उपस्थितम् । (१४।१)

इदं तव च दुःखाय वैदेह्या लक्ष्मणस्य च ॥ (१४।२)

चतुर्दश हि वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने । (१५।१)

मधुमूलफलैर् जीवन् हित्वा मुनिवद् आमिषम् ॥ (१५।२)

भरताय महाराजो यौवराज्यं प्रयच्छति । (१६।१)

मां पुनर् दण्डकारण्यं विवासयति तापसम् ॥ (१६।२)

ताम् अदुःखोचितां दृष्ट्वा पतितां कदलीम् इव । (१७।१)

रामस् तूत्थापयामास मातरं गतचेतसम् ॥ (१७।२)

उपावृत्योत्थितां दीनां वडबाम् इव वाहिताम् । (१८।१)

पांशुगुण्ठितसर्वाङ्गीं विममर्श च पाणिना ॥ (१८।२)

सा राघवम् उपासीनम् असुखार्ता सुखोचिता । (१९।१)

उवाच पुरुषव्याघ्रम् उपशृण्वति लक्ष्मणे ॥ (१९।२)

यदि पुत्र न जायेथा मम शोकाय राघव । (२०।१)

न स्म दुःखम् अतो भूयः पश्येयम् अहम् अप्रजा ॥ (२०।२)

एक एव हि वन्ध्यायाः शोको भवति मानवः । (२१।१)

अप्रजास्मीति संतापो न ह्य् अन्यः पुत्र विद्यते ॥ (२१।२)

न दृष्टपूर्वं कल्याणं सुखं वा पतिपौरुषे । (२२।१)

अपि पुत्रे विपश्येयम् इति रामास्थितं मया ॥ (२२।२)

सा बहून्य् अमनोज्ञानि वाक्यानि हृदयच्छिदाम् । (२३।१)

अहं श्रोष्ये सपत्नीनाम् अवराणां वरा सती । (२३।२)

अतो दुःखतरं किं नु प्रमदानां भविष्यति ॥ (२३।३)

त्वयि संनिहिते ऽप्य् एवम् अहम् आसं निराकृता । (२४।१)

किं पुनः प्रोषिते तात ध्रुवं मरणम् एव मे ॥ (२४।२)

यो हि मां सेवते कश्चिद् अथ वाप्य् अनुवर्तते । (२५।१)

कैकेय्याः पुत्रम् अन्वीक्ष्य स जनो नाभिभाषते ॥ (२५।२)

दश सप्त च वर्षाणि तव जातस्य राघव । (२६।१)

अतीतानि प्रकाङ्क्षन्त्या मया दुःखपरिक्षयम् ॥ (२६।२)

उपवासैश् च योगैश् च बहुभिश् च परिश्रमैः । (२७।१)

दुःखं संवर्धितो मोघं त्वं हि दुर्गतया मया ॥ (२७।२)

स्थिरं तु हृदयं मन्ये ममेदं यन् न दीर्यते । (२८।१)

प्रावृषीव महानद्याः स्पृष्टं कूलं नवाम्भसा ॥ (२८।२)

ममैव नूनं मरणं न विद्यते न चावकाशो ऽस्ति यमक्षये मम । (२९।१)

यद् अन्तको ऽद्यैव न मां जिहीर्षति प्रसह्य सिंहो रुदतीं मृगीम् इव ॥ (२९।२)

स्थिरं हि नूनं हृदयं ममायसं न भिद्यते यद् भुवि नावदीर्यते । (३०।१)

अनेन दुःखेन च देहम् अर्पितं ध्रुवं ह्य् अकाले मरणं न विद्यते ॥ (३०।२)

इदं तु दुःखं यद् अनर्थकानि मे व्रतानि दानानि च संयमाश् च हि । (३१।१)

तपश् च तप्तं यद् अपत्यकारणात् सुनिष्फलं बीजम् इवोप्तम् ऊषरे ॥ (३१।२)

यदि ह्य् अकाले मरणं स्वयेच्छया लभेत कश्चिद् गुरुदुःखकर्शितः । (३२।१)

गताहम् अद्यैव परेतसंसदं विना त्वया धेनुर् इवात्मजेन वै ॥ (३२।२)

भृशम् असुखम् अमर्षिता तदा बहु विललाप समीक्ष्य राघवम् । (३३।१)

व्यसनम् उपनिशाम्य सा महत् सुतम् इव बद्धम् अवेक्ष्य किंनरी ॥ (३३।२)