अथाब्रवीद् द्विजं रामः कथं ते भ्रातरो वने । (१।१)

कीदृशं तु तदा ब्रह्मंस्तपश्चेरुर् महाव्रताः ॥ (१।२)

अगस्त्यस्त्वब्रवीत् तत्र रामं प्रयतमानसं । (२।१)

तांस्तान् धर्मविधींस्तत्र भ्रातरस्ते समाविशन् ॥ (२।२)

कुम्भकर्णस्तदा यत्तो नित्यं धर्मपरायणः । (३।१)

तताप ग्रैष्मिके काले पञ्चस्वग्निष्ववस्थितः ॥ (३।२)

वर्षे मेघोदकक्लिन्नो वीरासनम् असेवत । (४।१)

नित्यं च शैशिरे काले जलमध्यप्रतिश्रयः ॥ (४।२)

एवं वर्षसहस्राणि दश तस्यातिचक्रमुः । (५।१)

धर्मे प्रयतमानस्य सत्पथे निष्ठितस्य च ॥ (५।२)

विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मपरः शुचिः । (६।१)

पञ्चवर्षसहस्राणि पादेनैकेन तस्थिवान् ॥ (६।२)

समाप्ते नियमे तस्य ननृतुश्चाप्सरोगणाः । (७।१)

पपात पुष्पवर्षं च क्षुभिताश्चापि देवताः ॥ (७।२)

पञ्चवर्षसहस्राणि सूर्यं चैवान्ववर्तत । (८।१)

तस्थौ चोर्ध्वशिरोबाहुः स्वाध्यायधृतमानसः ॥ (८।२)

एवं विभीषणस्यापि गतानि नियतात्मनः । (९।१)

दशवर्षसहस्राणि स्वर्गस्थस्येव नन्दने ॥ (९।२)

दशवर्षसहस्रं तु निराहारो दशाननः । (१०।१)

पूर्णे वर्षसहस्रे तु शिरश्चाग्नौ जुहाव सः ॥ (१०।२)

एवं वर्षसहस्राणि नव तस्यातिचक्रमुः । (११।१)

शिरांसि नव चाप्यस्य प्रविष्टानि हुताशनम् ॥ (११।२)

अथ वर्षसहस्रे तु दशमे दशमं शिरः । (१२।१)

छेत्तुकामः स धर्मात्मा प्राप्तश्चात्र पितामहः ॥ (१२।२)

पितामहस्तु सुप्रीतः सार्धं देवैर् उपस्थितः । (१३।१)

वत्स वत्स दशग्रीव प्रीतो ऽस्मीत्यभ्यभाषत ॥ (१३।२)

शीघ्रं वरय धर्मज्ञ वरो यस्ते ऽभिकाङ्क्षितः । (१४।१)

किं ते कामं करोम्यद्य न वृथा ते परिश्रमः ॥ (१४।२)

ततो ऽब्रवीद् दशग्रीवः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । (१५।१)

प्रणम्य शिरसा देवं हर्षगद्गदया गिरा ॥ (१५।२)

भगवन् प्राणिनां नित्यं नान्यत्र मरणाद् भयम् । (१६।१)

नास्ति मृत्युसमः शत्रुर् अमरत्वम् अतो वृणे ॥ (१६।२)

सुपर्णनागयक्षाणां दैत्यदानवरक्षसाम् । (१७।१)

अवध्यः स्यां प्रजाध्यक्ष देवतानां च शाश्वतम् ॥ (१७।२)

न हि चिन्ता ममान्येषु प्राणिष्वमरपूजित । (१८।१)

तृणभूता हि मे सर्वे प्राणिनो मानुषादयः ॥ (१८।२)

एवम् उक्तस्तु धर्मात्मा दशग्रीवेण रक्षसा । (१९।१)

उवाच वचनं राम सह देवैः पितामहः ॥ (१९।२)

भविष्यत्येवम् एवैतत् तव राक्षसपुंगव । (२०।१)

शृणु चापि वचो भूयः प्रीतस्येह शुभं मम ॥ (२०।२)

हुतानि यानि शीर्षाणि पूर्वम् अग्नौ त्वयानघ । (२१।१)

पुनस्तानि भविष्यन्ति तथैव तव राक्षस ॥ (२१।२)

एवं पितामहोक्तस्य दशग्रीवस्य रक्षसः । (२२।१)

अग्नौ हुतानि शीर्षाणि यानि तान्युत्थितानि वै ॥ (२२।२)

एवम् उक्त्वा तु तं राम दशग्रीवं प्रजापतिः । (२३।१)

विभीषणम् अथोवाच वाक्यं लोकपितामहः ॥ (२३।२)

विभीषण त्वया वत्स धर्मसंहितबुद्धिना । (२४।१)

परितुष्टो ऽस्मि धर्मज्ञ वरं वरय सुव्रत ॥ (२४।२)

विभीषणस्तु धर्मात्मा वचनं प्राह साञ्जलिः । (२५।१)

वृतः सर्वगुणैर् नित्यं चन्द्रमा इव रश्मिभिः ॥ (२५।२)

भगवन् कृतकृत्यो ऽहं यन्मे लोकगुरुः स्वयम् । (२६।१)

प्रीतो यदि त्वं दातव्यं वरं मे शृणु सुव्रत ॥ (२६।२)

या या मे जायते बुद्धिर् येषु येष्वाश्रमेष्विह । (२७।१)

सा सा भवतु धर्मिष्ठा तं तं धर्मं च पालये ॥ (२७।२)

एष मे परमोदार वरः परमको मतः । (२८।१)

न हि धर्माभिरक्तानां लोके किंचन दुर्लभम् ॥ (२८।२)

अथ प्रजापतिः प्रीतो विभीषणम् उवाच ह । (२९।१)

धर्मिष्ठस्त्वं यथा वत्स तथा चैतद् भविष्यति ॥ (२९।२)

यस्माद् राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रकर्षण । (३०।१)

नाधर्मे जायते बुद्धिर् अमरत्वं ददामि ते ॥ (३०।२)

कुम्भकर्णाय तु वरं प्रयच्छन्तम् अरिंदम । (३१।१)

प्रजापतिं सुराः सर्वे वाक्यं प्राञ्जलयो ऽब्रुवन् ॥ (३१।२)

न तावत् कुम्भकर्णाय प्रदातव्यो वरस्त्वया । (३२।१)

जानीषे हि यथा लोकांस्त्रासयत्येष दुर्मतिः ॥ (३२।२)

नन्दने ऽप्सरसः सप्त महेन्द्रानुचरा दश । (३३।१)

अनेन भक्षिता ब्रह्मन् ऋषयो मानुषास्तथा ॥ (३३।२)

वरव्याजेन मोहो ऽस्मै दीयताम् अमितप्रभ । (३४।१)

लोकानां स्वस्ति चैव स्याद् भवेद् अस्य च संनतिः ॥ (३४।२)

एवम् उक्तः सुरैर् ब्रह्माचिन्तयत् पद्मसंभवः । (३५।१)

चिन्तिता चोपतस्थे ऽस्य पार्श्वं देवी सरस्वती ॥ (३५।२)

प्राञ्जलिः सा तु पार्श्वस्था प्राह वाक्यं सरस्वती । (३६।१)

इयम् अस्म्यागता देव किं कार्यं करवाण्यहम् ॥ (३६।२)

प्रजापतिस्तु तां प्राप्तां प्राह वाक्यं सरस्वतीम् । (३७।१)

वाणि त्वं राक्षसेन्द्रस्य भव या देवतेप्सिता ॥ (३७।२)

तथेत्युक्त्वा प्रविष्टा सा प्रजापतिर् अथाब्रवीत् । (३८।१)

कुम्भकर्ण महाबाहो वरं वरय यो मतः ॥ (३८।२)

कुम्भकर्णस्तु तद् वाक्यं श्रुत्वा वचनम् अब्रवीत् । (३९।१)

स्वप्तुं वर्षाण्यनेकानि देवदेव ममेप्सितम् ॥ (३९।२)

एवम् अस्त्विति तं चोक्त्वा सह देवैः पितामहः । (४०।१)

देवी सरस्वती चैव मुक्त्वा तं प्रययौ दिवम् ॥ (४०।२)

कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा चिन्तयामास दुःखितः । (४१।१)

कीदृशं किं न्विदं वाक्यं ममाद्य वदनाच्च्युतम् ॥ (४१।२)

एवं लब्धवराः सर्वे भ्रातरो दीप्ततेजसः । (४२।१)

श्लेष्मातकवनं गत्वा तत्र ते न्यवसन् सुखम् ॥ (४२।२)