रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 54

54 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततस् तान् आकुलान् दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान् । (१।१)

tatas tān ākulān dṛṣṭvā viśvāmitrāstramohitān |

1.2१.२

वसिष्ठश् चोदयामास कामधुक् सृज योगतः ॥ (१।२)

vasiṣṭhaś codayāmāsa kāmadhuk sṛja yogataḥ ||

2.1२.१

तस्या हुम्भारवाज् जाताः काम्बोजा रविसंनिभाः । (२।१)

tasyā humbhāravāj jātāḥ kāmbojā ravisaṃnibhāḥ |

2.2२.२

ऊधसस् त्व् अथ संजाताः पह्लवाः शस्त्रपाणयः ॥ (२।२)

ūdhasas tv atha saṃjātāḥ pahlavāḥ śastrapāṇayaḥ ||

3.1३.१

योनिदेशाच् च यवनः शकृद्देशाच् छकास् तथा । (३।१)

yonideśāc ca yavanaḥ śakṛddeśāc chakās tathā |

3.2३.२

रोमकूपेषु म्लेच्छाश् च हरीताः सकिरातकाः ॥ (३।२)

romakūpeṣu mlecchāś ca harītāḥ sakirātakāḥ ||

4.1४.१

तैस् तन् निषूदितं सैन्यं विश्वमित्रस्य तत्क्षणात् । (४।१)

tais tan niṣūditaṃ sainyaṃ viśvamitrasya tatkṣaṇāt |

4.2४.२

सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन ॥ (४।२)

sapadātigajaṃ sāśvaṃ sarathaṃ raghunandana ||

5.1५.१

दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना । (५।१)

dṛṣṭvā niṣūditaṃ sainyaṃ vasiṣṭhena mahātmanā |

5.2५.२

विश्वामित्रसुतानां तु शतं नानाविधायुधम् ॥ (५।२)

viśvāmitrasutānāṃ tu śataṃ nānāvidhāyudham ||

6.1६.१

अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धं वसिष्ठं जपतां वरम् । (६।१)

abhyadhāvat susaṃkruddhaṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam |

6.2६.२

हुंकारेणैव तान् सर्वान् निर्ददाह महान् ऋषिः ॥ (६।२)

huṃkāreṇaiva tān sarvān nirdadāha mahān ṛṣiḥ ||

7.1७.१

ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना । (७।१)

te sāśvarathapādātā vasiṣṭhena mahātmanā |

7.2७.२

भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुतास् तदा ॥ (७।२)

bhasmīkṛtā muhūrtena viśvāmitrasutās tadā ||

8.1८.१

दृष्ट्वा विनाशितान् पुत्रान् बलं च सुमहायशाः । (८।१)

dṛṣṭvā vināśitān putrān balaṃ ca sumahāyaśāḥ |

8.2८.२

सव्रीडश् चिन्तयाविष्टो विश्वामित्रो ऽभवत् तदा ॥ (८।२)

savrīḍaś cintayāviṣṭo viśvāmitro 'bhavat tadā ||

9.1९.१

संदुर इव निर्वेगो भग्नदंष्ट्र इवोरगः । (९।१)

saṃdura iva nirvego bhagnadaṃṣṭra ivoragaḥ |

9.2९.२

उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥ (९।२)

uparakta ivādityaḥ sadyo niṣprabhatāṃ gataḥ ||

10.1१०.१

हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः । (१०।१)

hataputrabalo dīno lūnapakṣa iva dvijaḥ |

10.2१०.२

हतदर्पो हतोत्साहो निर्वेदं समपद्यत ॥ (१०।२)

hatadarpo hatotsāho nirvedaṃ samapadyata ||

11.1११.१

स पुत्रम् एकं राज्याय पालयेति नियुज्य च । (११।१)

sa putram ekaṃ rājyāya pālayeti niyujya ca |

11.2११.२

पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनम् एवान्वपद्यत ॥ (११।२)

pṛthivīṃ kṣatradharmeṇa vanam evānvapadyata ||

12.1१२.१

स गत्वा हिमवत्पार्श्वं किंनरोरगसेवितम् । (१२।१)

sa gatvā himavatpārśvaṃ kiṃnaroragasevitam |

12.2१२.२

महादेवप्रसादार्थं तपस् तेपे महातपाः ॥ (१२।२)

mahādevaprasādārthaṃ tapas tepe mahātapāḥ ||

13.1१३.१

केनचित् त्व् अथ कालेन देवेशो वृषभध्वजः । (१३।१)

kenacit tv atha kālena deveśo vṛṣabhadhvajaḥ |

13.2१३.२

दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महामुनिम् ॥ (१३।२)

darśayāmāsa varado viśvāmitraṃ mahāmunim ||

14.1१४.१

किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत् ते विवक्षितम् । (१४।१)

kimarthaṃ tapyase rājan brūhi yat te vivakṣitam |

14.2१४.२

वरदो ऽस्मि वरो यस् ते काङ्क्षितः सो ऽभिधीयताम् ॥ (१४।२)

varado 'smi varo yas te kāṅkṣitaḥ so 'bhidhīyatām ||

15.1१५.१

एवम् उक्तस् तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः । (१५।१)

evam uktas tu devena viśvāmitro mahātapāḥ |

15.2१५.२

प्रणिपत्य महादेवम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

praṇipatya mahādevam idaṃ vacanam abravīt ||

16.1१६.१

यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ । (१६।१)

yadi tuṣṭo mahādeva dhanurvedo mamānagha |

16.2१६.२

साङ्गोपाङ्गोपनिषदः सरहस्यः प्रदीयताम् ॥ (१६।२)

sāṅgopāṅgopaniṣadaḥ sarahasyaḥ pradīyatām ||

17.1१७.१

यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु । (१७।१)

yāni deveṣu cāstrāṇi dānaveṣu maharṣiṣu |

17.2१७.२

गन्धर्वयक्षरक्षःसु प्रतिभान्तु ममानघ ॥ (१७।२)

gandharvayakṣarakṣaḥsu pratibhāntu mamānagha ||

18.1१८.१

तव प्रसादाद् भवतु देवदेव ममेप्सितम् । (१८।१)

tava prasādād bhavatu devadeva mamepsitam |

18.2१८.२

एवम् अस्त्व् इति देवेशो वाक्यम् उक्त्वा दिवं गतः ॥ (१८।२)

evam astv iti deveśo vākyam uktvā divaṃ gataḥ ||

19.1१९.१

प्राप्य चास्त्राणि राजर्षिर् विश्वामित्रो महाबलः । (१९।१)

prāpya cāstrāṇi rājarṣir viśvāmitro mahābalaḥ |

19.2१९.२

दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णो ऽभवत् तदा ॥ (१९।२)

darpeṇa mahatā yukto darpapūrṇo 'bhavat tadā ||

20.1२०.१

विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि । (२०।१)

vivardhamāno vīryeṇa samudra iva parvaṇi |

20.2२०.२

हतम् एव तदा मेने वसिष्ठम् ऋषिसत्तमम् ॥ (२०।२)

hatam eva tadā mene vasiṣṭham ṛṣisattamam ||

21.1२१.१

ततो गत्वाश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः । (२१।१)

tato gatvāśramapadaṃ mumocāstrāṇi pārthivaḥ |

21.2२१.२

यैस् तत् तपोवनं सर्वं निर्दग्धं चास्त्रतेजसा ॥ (२१।२)

yais tat tapovanaṃ sarvaṃ nirdagdhaṃ cāstratejasā ||

22.1२२.१

उदीर्यमाणम् अस्त्रं तद् विश्वामित्रस्य धीमतः । (२२।१)

udīryamāṇam astraṃ tad viśvāmitrasya dhīmataḥ |

22.2२२.२

दृष्ट्वा विप्रद्रुता भीता मुनयः शतशो दिशः ॥ (२२।२)

dṛṣṭvā vipradrutā bhītā munayaḥ śataśo diśaḥ ||

23.1२३.१

वसिष्ठस्य च ये शिष्यास् तथैव मृगपक्षिणः । (२३।१)

vasiṣṭhasya ca ye śiṣyās tathaiva mṛgapakṣiṇaḥ |

23.2२३.२

विद्रवन्ति भयाद् भीता नानादिग्भ्यः सहस्रशः ॥ (२३।२)

vidravanti bhayād bhītā nānādigbhyaḥ sahasraśaḥ ||

24.1२४.१

वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यम् आसीन् महात्मनः । (२४।१)

vasiṣṭhasyāśramapadaṃ śūnyam āsīn mahātmanaḥ |

24.2२४.२

मुहूर्तम् इव निःशब्दम् आसीद् ईरिणसंनिभम् ॥ (२४।२)

muhūrtam iva niḥśabdam āsīd īriṇasaṃnibham ||

25.1२५.१

वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैष्टेति मुहुर् मुहुः । (२५।१)

vadato vai vasiṣṭhasya mā bhaiṣṭeti muhur muhuḥ |

25.2२५.२

नाशयाम्य् अद्य गाधेयं नीहारम् इव भास्करः ॥ (२५।२)

nāśayāmy adya gādheyaṃ nīhāram iva bhāskaraḥ ||

26.1२६.१

एवम् उक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः । (२६।१)

evam uktvā mahātejā vasiṣṭho japatāṃ varaḥ |

26.2२६.२

विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२६।२)

viśvāmitraṃ tadā vākyaṃ saroṣam idam abravīt ||

27.1२७.१

आश्रमं चिरसंवृद्धं यद् विनाशितवान् असि । (२७।१)

āśramaṃ cirasaṃvṛddhaṃ yad vināśitavān asi |

27.2२७.२

दुराचारो ऽसि यन् मूढ तस्मात् त्वं न भविष्यसि ॥ (२७।२)

durācāro 'si yan mūḍha tasmāt tvaṃ na bhaviṣyasi ||

28.1२८.१

इत्य् उक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डम् उद्यम्य सत्वरः । (२८।१)

ity uktvā paramakruddho daṇḍam udyamya satvaraḥ |

28.2२८.२

विधूम इव कालाग्निर् यमदण्डम् इवापरम् ॥ (२८।२)

vidhūma iva kālāgnir yamadaṇḍam ivāparam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit