Rām, 7, 67
Select a line for its word-by-word analysis.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणः । (१।१)
tasya tadvacanaṃ śrutvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
शूद्रयोन्यां प्रसूतो ऽस्मि तप उग्रं समास्थितः । (२।१)
śūdrayonyāṃ prasūto 'smi tapa ugraṃ samāsthitaḥ |
शूद्रं मां विद्धि काकुत्स्थ शम्बूकं नाम नामतः ॥ (३।२)
śūdraṃ māṃ viddhi kākutstha śambūkaṃ nāma nāmataḥ ||
भाषतस्तस्य शूद्रस्य खड्गं सुरुचिरप्रभम् । (४।१)
bhāṣatastasya śūdrasya khaḍgaṃ suruciraprabham |
निष्कृष्य कोशाद् विमलं शिरश्चिछेद राघवः ॥ (४।२)
niṣkṛṣya kośād vimalaṃ śiraścicheda rāghavaḥ ||
सो ऽभिवाद्य महात्मानं ज्वलन्तम् इव तेजसा । (७।१)
so 'bhivādya mahātmānaṃ jvalantam iva tejasā |
स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव ॥ (८।२)
svāgataṃ te naraśreṣṭha diṣṭyā prāpto 'si rāghava ||
त्वं मे बहुमतो राम गुणैर् बहुभिर् उत्तमैः । (९।१)
tvaṃ me bahumato rāma guṇair bahubhir uttamaiḥ |
सुरा हि कथयन्ति त्वाम् आगतं शूद्रघातिनम् । (१०।१)
surā hi kathayanti tvām āgataṃ śūdraghātinam |
ब्राह्मणस्य तु धर्मेण त्वया जीवापितः सुतः ॥ (१०।२)
brāhmaṇasya tu dharmeṇa tvayā jīvāpitaḥ sutaḥ ||
प्रभाते पुष्पकेण त्वं गन्ता स्वपुरम् एव हि ॥ (११।२)
prabhāte puṣpakeṇa tvaṃ gantā svapuram eva hi ||
इदं चाभरणं सौम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । (१२।१)
idaṃ cābharaṇaṃ saumya nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
दिव्यं दिव्येन वपुषा दीप्यमानं स्वतेजसा । (१२।२)
divyaṃ divyena vapuṣā dīpyamānaṃ svatejasā |
प्रतिगृह्णीष्व काकुत्स्थ मत्प्रियं कुरु राघव ॥ (१२।३)
pratigṛhṇīṣva kākutstha matpriyaṃ kuru rāghava ||
दत्तस्य हि पुनर् दानं सुमहत् फलम् उच्यते । (१३।१)
dattasya hi punar dānaṃ sumahat phalam ucyate |
तस्मात् प्रदास्ये विधिवत् तत् प्रतीच्छ नरर्षभ ॥ (१३।२)
tasmāt pradāsye vidhivat tat pratīccha nararṣabha ||
तद् रामः प्रतिजग्राह मुनेस्तस्य महात्मनः । (१४।१)
tad rāmaḥ pratijagrāha munestasya mahātmanaḥ |
दिव्यम् आभरणं चित्रं प्रदीप्तम् इव भास्करम् ॥ (१४।२)
divyam ābharaṇaṃ citraṃ pradīptam iva bhāskaram ||
आगमं तस्य दिव्यस्य प्रष्टुम् एवोपचक्रमे ॥ (१५।२)
āgamaṃ tasya divyasya praṣṭum evopacakrame ||
अत्यद्भुतम् इदं ब्रह्मन् वपुषा युक्तम् उत्तमम् । (१६।१)
atyadbhutam idaṃ brahman vapuṣā yuktam uttamam |
कथं भगवता प्राप्तं कुतो वा केन वाहृतम् ॥ (१६।२)
kathaṃ bhagavatā prāptaṃ kuto vā kena vāhṛtam ||
कुतूहलतया ब्रह्मन् पृच्छामि त्वां महायशः । (१७।१)
kutūhalatayā brahman pṛcchāmi tvāṃ mahāyaśaḥ |
आश्चर्याणां बहूनां हि निधिः परमको भवान् ॥ (१७।२)
āścaryāṇāṃ bahūnāṃ hi nidhiḥ paramako bhavān ||
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे मुनिर् वाक्यम् अथाब्रवीत् । (१८।१)
evaṃ bruvati kākutsthe munir vākyam athābravīt |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.