रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 19

19 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तच् छ्रुत्वा राजशार्दूल विश्वामित्रस्य भाषितम् । (१।१)

tac chrutvā rājaśārdūla viśvāmitrasya bhāṣitam |

1.2१.२

मुहूर्तम् इव निःसंज्ञः संज्ञावान् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

muhūrtam iva niḥsaṃjñaḥ saṃjñāvān idam abravīt ||

2.1२.१

ऊनषोडशवर्षो मे रामो राजीवलोचनः । (२।१)

ūnaṣoḍaśavarṣo me rāmo rājīvalocanaḥ |

2.2२.२

न युद्धयोग्यताम् अस्य पश्यामि सह राक्षसैः ॥ (२।२)

na yuddhayogyatām asya paśyāmi saha rākṣasaiḥ ||

3.1३.१

इयम् अक्षौहिणी पूर्णा यस्याहं पतिर् ईश्वरः । (३।१)

iyam akṣauhiṇī pūrṇā yasyāhaṃ patir īśvaraḥ |

3.2३.२

अनया संवृतो गत्वा योद्धाहं तैर् निशाचरैः ॥ (३।२)

anayā saṃvṛto gatvā yoddhāhaṃ tair niśācaraiḥ ||

4.1४.१

इमे शूराश् च विक्रान्ता भृत्या मे ऽस्त्रविशारदाः । (४।१)

ime śūrāś ca vikrāntā bhṛtyā me 'straviśāradāḥ |

4.2४.२

योग्या रक्षोगणैर् योद्धुं न रामं नेतुम् अर्हसि ॥ (४।२)

yogyā rakṣogaṇair yoddhuṃ na rāmaṃ netum arhasi ||

5.1५.१

अहम् एव धनुष्पाणिर् गोप्ता समरमूर्धनि । (५।१)

aham eva dhanuṣpāṇir goptā samaramūrdhani |

5.2५.२

यावत् प्राणान् धरिष्यामि तावद् योत्स्ये निशाचरैः ॥ (५।२)

yāvat prāṇān dhariṣyāmi tāvad yotsye niśācaraiḥ ||

6.1६.१

निर्विघ्ना व्रतवर्या सा भविष्यति सुरक्षिता । (६।१)

nirvighnā vratavaryā sā bhaviṣyati surakṣitā |

6.2६.२

अहं तत्र गमिष्यामि न राम नेतुम् अर्हसि ॥ (६।२)

ahaṃ tatra gamiṣyāmi na rāma netum arhasi ||

7.1७.१

बालो ह्य् अकृतविद्यश् च न च वेत्ति बलाबलम् । (७।१)

bālo hy akṛtavidyaś ca na ca vetti balābalam |

7.2७.२

न चास्त्रबलसंयुक्तो न च युद्धविशारदः । (७।२)

na cāstrabalasaṃyukto na ca yuddhaviśāradaḥ |

7.3७.३

न चासौ रक्षसां योग्यः कूटयुद्धा हि ते ध्रुवम् ॥ (७।३)

na cāsau rakṣasāṃ yogyaḥ kūṭayuddhā hi te dhruvam ||

8.1८.१

विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तम् अपि नोत्सहे । (८।१)

viprayukto hi rāmeṇa muhūrtam api notsahe |

8.2८.२

जीवितुं मुनिशार्दूल न रामं नेतुम् अर्हसि ॥ (८।२)

jīvituṃ muniśārdūla na rāmaṃ netum arhasi ||

9.1९.१

यदि वा राघवं ब्रह्मन् नेतुम् इच्छसि सुव्रत । (९।१)

yadi vā rāghavaṃ brahman netum icchasi suvrata |

9.2९.२

चतुरङ्गसमायुक्तं मया सह च तं नय ॥ (९।२)

caturaṅgasamāyuktaṃ mayā saha ca taṃ naya ||

10.1१०.१

षष्टिर् वर्षसहस्राणि जातस्य मम कौशिकः । (१०।१)

ṣaṣṭir varṣasahasrāṇi jātasya mama kauśikaḥ |

10.2१०.२

दुःखेनोत्पादितश् चायं न रामं नेतुम् अर्हसि ॥ (१०।२)

duḥkhenotpāditaś cāyaṃ na rāmaṃ netum arhasi ||

11.1११.१

चतुर्णाम् आत्मजानां हि प्रीतिः परमिका मम । (११।१)

caturṇām ātmajānāṃ hi prītiḥ paramikā mama |

11.2११.२

ज्येष्ठं धर्मप्रधानं च न रामं नेतुम् अर्हसि ॥ (११।२)

jyeṣṭhaṃ dharmapradhānaṃ ca na rāmaṃ netum arhasi ||

12.1१२.१

किंवीर्या राक्षसास् ते च कस्य पुत्राश् च के च ते । (१२।१)

kiṃvīryā rākṣasās te ca kasya putrāś ca ke ca te |

12.2१२.२

कथंप्रमाणाः के चैतान् रक्षन्ति मुनिपुंगव ॥ (१२।२)

kathaṃpramāṇāḥ ke caitān rakṣanti munipuṃgava ||

13.1१३.१

कथं च प्रतिकर्तव्यं तेषां रामेण रक्षसाम् । (१३।१)

kathaṃ ca pratikartavyaṃ teṣāṃ rāmeṇa rakṣasām |

13.2१३.२

मामकैर् वा बलैर् ब्रह्मन् मया वा कूटयोधिनाम् ॥ (१३।२)

māmakair vā balair brahman mayā vā kūṭayodhinām ||

14.1१४.१

सर्वं मे शंस भगवन् कथं तेषां मया रणे । (१४।१)

sarvaṃ me śaṃsa bhagavan kathaṃ teṣāṃ mayā raṇe |

14.2१४.२

स्थातव्यं दुष्टभावानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसाः ॥ (१४।२)

sthātavyaṃ duṣṭabhāvānāṃ vīryotsiktā hi rākṣasāḥ ||

15.1१५.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो ऽभ्यभाषत । (१५।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā viśvāmitro 'bhyabhāṣata |

15.2१५.२

पौलस्त्यवंशप्रभवो रावणो नाम राक्षसः ॥ (१५।२)

paulastyavaṃśaprabhavo rāvaṇo nāma rākṣasaḥ ||

16.1१६.१

स ब्रह्मणा दत्तवरस् त्रैलोक्यं बाधते भृशम् । (१६।१)

sa brahmaṇā dattavaras trailokyaṃ bādhate bhṛśam |

16.2१६.२

महाबलो महावीर्यो राक्षसैर् बहुभिर् वृतः ॥ (१६।२)

mahābalo mahāvīryo rākṣasair bahubhir vṛtaḥ ||

17.1१७.१

श्रूयते हि महावीर्यो रावणो राक्षसाधिपः । (१७।१)

śrūyate hi mahāvīryo rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

17.2१७.२

साक्षाद् वैश्रवणभ्राता पुत्रो विश्रवसो मुनेः ॥ (१७।२)

sākṣād vaiśravaṇabhrātā putro viśravaso muneḥ ||

18.1१८.१

यदा स्वयं न यज्ञस्य विघ्नकर्ता महाबलः । (१८।१)

yadā svayaṃ na yajñasya vighnakartā mahābalaḥ |

18.2१८.२

तेन संचोदितौ तौ तु राक्षसौ सुमहाबलौ । (१८।२)

tena saṃcoditau tau tu rākṣasau sumahābalau |

18.3१८.३

मारीचश् च सुबाहुश् च यज्ञविघ्नं करिष्यतः ॥ (१८।३)

mārīcaś ca subāhuś ca yajñavighnaṃ kariṣyataḥ ||

19.1१९.१

इत्य् उक्तो मुनिना तेन राजोवाच मुनिं तदा । (१९।१)

ity ukto muninā tena rājovāca muniṃ tadā |

19.2१९.२

न हि शक्तो ऽस्मि संग्रामे स्थातुं तस्य दुरात्मनः ॥ (१९।२)

na hi śakto 'smi saṃgrāme sthātuṃ tasya durātmanaḥ ||

20.1२०.१

स त्वं प्रसादं धर्मज्ञ कुरुष्व मम पुत्रके । (२०।१)

sa tvaṃ prasādaṃ dharmajña kuruṣva mama putrake |

20.2२०.२

देवदानवगन्धर्वा यक्षाः पतगपन्नगाः ॥ (२०।२)

devadānavagandharvā yakṣāḥ patagapannagāḥ ||

21.1२१.१

न शक्ता रावणं सोढुं किं पुनर् मानवा युधि । (२१।१)

na śaktā rāvaṇaṃ soḍhuṃ kiṃ punar mānavā yudhi |

21.2२१.२

स हि वीर्यवतां वीर्यम् आदत्ते युधि राक्षसः ॥ (२१।२)

sa hi vīryavatāṃ vīryam ādatte yudhi rākṣasaḥ ||

22.1२२.१

तेन चाहं न शक्तो ऽस्मि संयोद्धुं तस्य वा बलैः । (२२।१)

tena cāhaṃ na śakto 'smi saṃyoddhuṃ tasya vā balaiḥ |

22.2२२.२

सबलो वा मुनिश्रेष्ठ सहितो वा ममात्मजैः ॥ (२२।२)

sabalo vā muniśreṣṭha sahito vā mamātmajaiḥ ||

23.1२३.१

कथम् अप्य् अमरप्रख्यं संग्रामाणाम् अकोविदम् । (२३।१)

katham apy amaraprakhyaṃ saṃgrāmāṇām akovidam |

23.2२३.२

बालं मे तनयं ब्रह्मन् नैव दास्यामि पुत्रकम् ॥ (२३।२)

bālaṃ me tanayaṃ brahman naiva dāsyāmi putrakam ||

24.1२४.१

अथ कालोपमौ युद्धे सुतौ सुन्दोपसुन्दयोः । (२४।१)

atha kālopamau yuddhe sutau sundopasundayoḥ |

24.2२४.२

यज्ञविघ्नकरौ तौ ते नैव दास्यामि पुत्रकम् ॥ (२४।२)

yajñavighnakarau tau te naiva dāsyāmi putrakam ||

25.1२५.१

मारीचश् च सुबाहुश् च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ । (२५।१)

mārīcaś ca subāhuś ca vīryavantau suśikṣitau |

25.2२५.२

तयोर् अन्यतरेणाहं योद्धा स्यां ससुहृद्गणः ॥ (२५।२)

tayor anyatareṇāhaṃ yoddhā syāṃ sasuhṛdgaṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 19

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit