रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 114

504 of 606 · 93 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

बहूनि नाम वर्षाणि गतस्य सुमहद् वनम् । (१।१)

bahūni nāma varṣāṇi gatasya sumahad vanam |

1.2१.२

शृणोम्यहं प्रीतिकरं मम नाथस्य कीर्तनम् ॥ (१।२)

śṛṇomyahaṃ prītikaraṃ mama nāthasya kīrtanam ||

2.1२.१

कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मे । (२।१)

kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti me |

2.2२.२

एति जीवन्तम् आनन्दो नरं वर्षशताद् अपि ॥ (२।२)

eti jīvantam ānando naraṃ varṣaśatād api ||

3.1३.१

राघवस्य हरीणां च कथम् आसीत् समागमः । (३।१)

rāghavasya harīṇāṃ ca katham āsīt samāgamaḥ |

3.2३.२

कस्मिन् देशे किम् आश्रित्य तत् त्वम् आख्याहि पृच्छतः ॥ (३।२)

kasmin deśe kim āśritya tat tvam ākhyāhi pṛcchataḥ ||

4.1४.१

स पृष्टो राजपुत्रेण बृस्यां समुपवेशितः । (४।१)

sa pṛṣṭo rājaputreṇa bṛsyāṃ samupaveśitaḥ |

4.2४.२

आचचक्षे ततः सर्वं रामस्य चरितं वने ॥ (४।२)

ācacakṣe tataḥ sarvaṃ rāmasya caritaṃ vane ||

5.1५.१

यथा प्रव्रजितो रामो मातुर् दत्ते वरे तव । (५।१)

yathā pravrajito rāmo mātur datte vare tava |

5.2५.२

यथा च पुत्रशोकेन राजा दशरथो मृतः ॥ (५।२)

yathā ca putraśokena rājā daśaratho mṛtaḥ ||

6.1६.१

यथा दूतैस्त्वम् आनीतस्तूर्णं राजगृहात् प्रभो । (६।१)

yathā dūtaistvam ānītastūrṇaṃ rājagṛhāt prabho |

6.2६.२

त्वयायोध्यां प्रविष्टेन यथा राज्यं न चेप्सितम् ॥ (६।२)

tvayāyodhyāṃ praviṣṭena yathā rājyaṃ na cepsitam ||

7.1७.१

चित्रकूटं गिरिं गत्वा राज्येनामित्रकर्शनः । (७।१)

citrakūṭaṃ giriṃ gatvā rājyenāmitrakarśanaḥ |

7.2७.२

निमन्त्रितस्त्वया भ्राता धर्मम् आचरता सताम् ॥ (७।२)

nimantritastvayā bhrātā dharmam ācaratā satām ||

8.1८.१

स्थितेन राज्ञो वचने यथा राज्यं विसर्जितम् । (८।१)

sthitena rājño vacane yathā rājyaṃ visarjitam |

8.2८.२

आर्यस्य पादुके गृह्य यथासि पुनर् आगतः ॥ (८।२)

āryasya pāduke gṛhya yathāsi punar āgataḥ ||

9.1९.१

सर्वम् एतन्महाबाहो यथावद् विदितं तव । (९।१)

sarvam etanmahābāho yathāvad viditaṃ tava |

9.2९.२

त्वयि प्रतिप्रयाते तु यद् वृत्तं तन्निबोध मे ॥ (९।२)

tvayi pratiprayāte tu yad vṛttaṃ tannibodha me ||

10.1१०.१

अपयाते त्वयि तदा समुद्भ्रान्तमृगद्विजम् । (१०।१)

apayāte tvayi tadā samudbhrāntamṛgadvijam |

10.2१०.२

प्रविवेशाथ विजनं सुमहद् दण्डकावनम् ॥ (१०।२)

praviveśātha vijanaṃ sumahad daṇḍakāvanam ||

11.1११.१

तेषां पुरस्ताद् बलवान् गच्छतां गहने वने । (११।१)

teṣāṃ purastād balavān gacchatāṃ gahane vane |

11.2११.२

विनदन् सुमहानादं विराधः प्रत्यदृश्यत ॥ (११।२)

vinadan sumahānādaṃ virādhaḥ pratyadṛśyata ||

12.1१२.१

तम् उत्क्षिप्य महानादम् ऊर्ध्वबाहुम् अधोमुखम् । (१२।१)

tam utkṣipya mahānādam ūrdhvabāhum adhomukham |

12.2१२.२

निखाते प्रक्षिपन्ति स्म नदन्तम् इव कुञ्जरम् ॥ (१२।२)

nikhāte prakṣipanti sma nadantam iva kuñjaram ||

13.1१३.१

तत् कृत्वा दुष्करं कर्म भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । (१३।१)

tat kṛtvā duṣkaraṃ karma bhrātarau rāmalakṣmaṇau |

13.2१३.२

सायाह्ने शरभङ्गस्य रम्यम् आश्रमम् ईयतुः ॥ (१३।२)

sāyāhne śarabhaṅgasya ramyam āśramam īyatuḥ ||

14.1१४.१

शरभङ्गे दिवं प्राप्ते रामः सत्यपराक्रमः । (१४।१)

śarabhaṅge divaṃ prāpte rāmaḥ satyaparākramaḥ |

14.2१४.२

अभिवाद्य मुनीन् सर्वाञ् जनस्थानम् उपागमत् ॥ (१४।२)

abhivādya munīn sarvāñ janasthānam upāgamat ||

15.1१५.१

चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् । (१५।१)

caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |

15.2१५.२

हतानि वसता तत्र राघवेण महात्मना ॥ (१५।२)

hatāni vasatā tatra rāghaveṇa mahātmanā ||

16.1१६.१

ततः पश्चाच्छूर्पणखा रामपार्श्वम् उपागता । (१६।१)

tataḥ paścācchūrpaṇakhā rāmapārśvam upāgatā |

16.2१६.२

ततो रामेण संदिष्टो लक्ष्मणः सहसोत्थितः ॥ (१६।२)

tato rāmeṇa saṃdiṣṭo lakṣmaṇaḥ sahasotthitaḥ ||

17.1१७.१

प्रगृह्य खड्गं चिछेद कर्णनासे महाबलः । (१७।१)

pragṛhya khaḍgaṃ cicheda karṇanāse mahābalaḥ |

17.2१७.२

ततस्तेनार्दिता बाला रावणं समुपागता ॥ (१७।२)

tatastenārditā bālā rāvaṇaṃ samupāgatā ||

18.1१८.१

रावणानुचरो घोरो मारीचो नाम राक्षसः । (१८।१)

rāvaṇānucaro ghoro mārīco nāma rākṣasaḥ |

18.2१८.२

लोभयामास वैदेहीं भूत्वा रत्नमयो मृगः ॥ (१८।२)

lobhayāmāsa vaidehīṃ bhūtvā ratnamayo mṛgaḥ ||

19.1१९.१

सा रामम् अब्रवीद् दृष्ट्वा वैदेही गृह्यताम् इति । (१९।१)

sā rāmam abravīd dṛṣṭvā vaidehī gṛhyatām iti |

19.2१९.२

अहो मनोहरः कान्त आश्रमे नो भविष्यति ॥ (१९।२)

aho manoharaḥ kānta āśrame no bhaviṣyati ||

20.1२०.१

ततो रामो धनुष्पाणिर् धावन्तम् अनुधावति । (२०।१)

tato rāmo dhanuṣpāṇir dhāvantam anudhāvati |

20.2२०.२

स तं जघान धावन्तं शरेणानतपर्वणा ॥ (२०।२)

sa taṃ jaghāna dhāvantaṃ śareṇānataparvaṇā ||

21.1२१.१

अथ सौम्य दशग्रीवो मृगं याते तु राघवे । (२१।१)

atha saumya daśagrīvo mṛgaṃ yāte tu rāghave |

21.2२१.२

लक्ष्मणे चापि निष्क्रान्ते प्रविवेशाश्रमं तदा । (२१।२)

lakṣmaṇe cāpi niṣkrānte praviveśāśramaṃ tadā |

21.3२१.३

जग्राह तरसा सीतां ग्रहः खे रोहिणीम् इव ॥ (२१।३)

jagrāha tarasā sītāṃ grahaḥ khe rohiṇīm iva ||

22.1२२.१

त्रातुकामं ततो युद्धे हत्वा गृध्रं जटायुषम् । (२२।१)

trātukāmaṃ tato yuddhe hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam |

22.2२२.२

प्रगृह्य सीतां सहसा जगामाशु स रावणः ॥ (२२।२)

pragṛhya sītāṃ sahasā jagāmāśu sa rāvaṇaḥ ||

23.1२३.१

ततस्त्वद्भुतसंकाशाः स्थिताः पर्वतमूर्धनि । (२३।१)

tatastvadbhutasaṃkāśāḥ sthitāḥ parvatamūrdhani |

23.2२३.२

सीतां गृहीत्वा गच्छन्तं वानराः पर्वतोपमाः । (२३।२)

sītāṃ gṛhītvā gacchantaṃ vānarāḥ parvatopamāḥ |

23.3२३.३

ददृशुर् विस्मितास्तत्र रावणं राक्षसाधिपम् ॥ (२३।३)

dadṛśur vismitāstatra rāvaṇaṃ rākṣasādhipam ||

24.1२४.१

प्रविवेश तदा लङ्कां रावणो लोकरावणः ॥ (२४।१)

praviveśa tadā laṅkāṃ rāvaṇo lokarāvaṇaḥ ||

25.1२५.१

तां सुवर्णपरिक्रान्ते शुभे महति वेश्मनि । (२५।१)

tāṃ suvarṇaparikrānte śubhe mahati veśmani |

25.2२५.२

प्रवेश्य मैथिलीं वाक्यैः सान्त्वयामास रावणः ॥ (२५।२)

praveśya maithilīṃ vākyaiḥ sāntvayāmāsa rāvaṇaḥ ||

26.1२६.१

निवर्तमानः काकुत्स्थो दृष्ट्वा गृध्रं प्रविव्यथे ॥ (२६।१)

nivartamānaḥ kākutstho dṛṣṭvā gṛdhraṃ pravivyathe ||

27.1२७.१

गृध्रं हतं तदा दग्ध्वा रामः प्रियसखं पितुः । (२७।१)

gṛdhraṃ hataṃ tadā dagdhvā rāmaḥ priyasakhaṃ pituḥ |

27.2२७.२

गोदावरीम् अनुचरन् वनोद्देशांश्च पुष्पितान् । (२७।२)

godāvarīm anucaran vanoddeśāṃśca puṣpitān |

27.3२७.३

आसेदतुर् महारण्ये कबन्धं नाम राक्षसं ॥ (२७।३)

āsedatur mahāraṇye kabandhaṃ nāma rākṣasaṃ ||

28.1२८.१

ततः कबन्धवचनाद् रामः सत्यपराक्रमः । (२८।१)

tataḥ kabandhavacanād rāmaḥ satyaparākramaḥ |

28.2२८.२

ऋश्यमूकं गिरिं गत्वा सुग्रीवेण समागतः ॥ (२८।२)

ṛśyamūkaṃ giriṃ gatvā sugrīveṇa samāgataḥ ||

29.1२९.१

तयोः समागमः पूर्वं प्रीत्या हार्दो व्यजायत । (२९।१)

tayoḥ samāgamaḥ pūrvaṃ prītyā hārdo vyajāyata |

29.2२९.२

इतरेतरसंवादात् प्रगाढः प्रणयस्तयोः ॥ (२९।२)

itaretarasaṃvādāt pragāḍhaḥ praṇayastayoḥ ||

30.1३०.१

रामः स्वबाहुवीर्येण स्वराज्यं प्रत्यपादयत् । (३०।१)

rāmaḥ svabāhuvīryeṇa svarājyaṃ pratyapādayat |

30.2३०.२

वालिनं समरे हत्वा महाकायं महाबलम् ॥ (३०।२)

vālinaṃ samare hatvā mahākāyaṃ mahābalam ||

31.1३१.१

सुग्रीवः स्थापितो राज्ये सहितः सर्ववानरैः । (३१।१)

sugrīvaḥ sthāpito rājye sahitaḥ sarvavānaraiḥ |

31.2३१.२

रामाय प्रतिजानीते राजपुत्र्यास्तु मार्गणम् ॥ (३१।२)

rāmāya pratijānīte rājaputryāstu mārgaṇam ||

32.1३२.१

आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महात्मना । (३२।१)

ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahātmanā |

32.2३२.२

दशकोट्यः प्लवंगानां सर्वाः प्रस्थापिता दिशः ॥ (३२।२)

daśakoṭyaḥ plavaṃgānāṃ sarvāḥ prasthāpitā diśaḥ ||

33.1३३.१

तेषां नो विप्रनष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे । (३३।१)

teṣāṃ no vipranaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame |

33.2३३.२

भृशं शोकाभितप्तानां महान् कालो ऽत्यवर्तत ॥ (३३।२)

bhṛśaṃ śokābhitaptānāṃ mahān kālo 'tyavartata ||

34.1३४.१

भ्राता तु गृध्रराजस्य संपातिर् नाम वीर्यवान् । (३४।१)

bhrātā tu gṛdhrarājasya saṃpātir nāma vīryavān |

34.2३४.२

समाख्याति स्म वसतिं सीताया रावणालये ॥ (३४।२)

samākhyāti sma vasatiṃ sītāyā rāvaṇālaye ||

35.1३५.१

सो ऽहं दुःखपरीतानां दुःखं तज्ज्ञातिनां नुदन् । (३५।१)

so 'haṃ duḥkhaparītānāṃ duḥkhaṃ tajjñātināṃ nudan |

35.2३५.२

आत्मवीर्यं समास्थाय योजनानां शतं प्लुतः ॥ (३५।२)

ātmavīryaṃ samāsthāya yojanānāṃ śataṃ plutaḥ ||

36.1३६.१

तत्राहम् एकाम् अद्राक्षम् अशोकवनिकां गताम् । (३६।१)

tatrāham ekām adrākṣam aśokavanikāṃ gatām |

36.2३६.२

कौशेयवस्त्रां मलिनां निरानन्दां दृढव्रताम् ॥ (३६।२)

kauśeyavastrāṃ malināṃ nirānandāṃ dṛḍhavratām ||

37.1३७.१

तया समेत्य विधिवत् पृष्ट्वा सर्वम् अनिन्दिताम् । (३७।१)

tayā sametya vidhivat pṛṣṭvā sarvam aninditām |

37.2३७.२

अभिज्ञानं मणिं लब्ध्वा चरितार्थो ऽहम् आगतः ॥ (३७।२)

abhijñānaṃ maṇiṃ labdhvā caritārtho 'ham āgataḥ ||

38.1३८.१

मया च पुनर् आगम्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः । (३८।१)

mayā ca punar āgamya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

38.2३८.२

अभिज्ञानं मया दत्तम् अर्चिष्मान् स महामणिः ॥ (३८।२)

abhijñānaṃ mayā dattam arciṣmān sa mahāmaṇiḥ ||

39.1३९.१

श्रुत्वा तां मैथिलीं हृष्टस्त्वाशशंसे स जीवितम् । (३९।१)

śrutvā tāṃ maithilīṃ hṛṣṭastvāśaśaṃse sa jīvitam |

39.2३९.२

जीवितान्तम् अनुप्राप्तः पीत्वामृतम् इवातुरः ॥ (३९।२)

jīvitāntam anuprāptaḥ pītvāmṛtam ivāturaḥ ||

40.1४०.१

उद्योजयिष्यन्न् उद्योगं दध्रे लङ्कावधे मनः । (४०।१)

udyojayiṣyann udyogaṃ dadhre laṅkāvadhe manaḥ |

40.2४०.२

जिघांसुर् इव लोकांस्ते सर्वांल्लोकान् विभावसुः ॥ (४०।२)

jighāṃsur iva lokāṃste sarvāṃllokān vibhāvasuḥ ||

41.1४१.१

ततः समुद्रम् आसाद्य नलं सेतुम् अकारयत् । (४१।१)

tataḥ samudram āsādya nalaṃ setum akārayat |

41.2४१.२

अतरत् कपिवीराणां वाहिनी तेन सेतुना ॥ (४१।२)

atarat kapivīrāṇāṃ vāhinī tena setunā ||

42.1४२.१

प्रहस्तम् अवधीन्नीलः कुम्भकर्णं तु राघवः । (४२।१)

prahastam avadhīnnīlaḥ kumbhakarṇaṃ tu rāghavaḥ |

42.2४२.२

लक्ष्मणो रावणसुतं स्वयं रामस्तु रावणम् ॥ (४२।२)

lakṣmaṇo rāvaṇasutaṃ svayaṃ rāmastu rāvaṇam ||

43.1४३.१

स शक्रेण समागम्य यमेन वरुणेन च । (४३।१)

sa śakreṇa samāgamya yamena varuṇena ca |

43.2४३.२

सुरर्षिभिश्च काकुत्स्थो वरांल्लेभे परंतपः ॥ (४३।२)

surarṣibhiśca kākutstho varāṃllebhe paraṃtapaḥ ||

44.1४४.१

स तु दत्तवरः प्रीत्या वानरैश्च समागतः । (४४।१)

sa tu dattavaraḥ prītyā vānaraiśca samāgataḥ |

44.2४४.२

पुष्पकेण विमानेन किष्किन्धाम् अभ्युपागमत् ॥ (४४।२)

puṣpakeṇa vimānena kiṣkindhām abhyupāgamat ||

45.1४५.१

तं गङ्गां पुनर् आसाद्य वसन्तं मुनिसंनिधौ । (४५।१)

taṃ gaṅgāṃ punar āsādya vasantaṃ munisaṃnidhau |

45.2४५.२

अविघ्नं पुष्ययोगेन श्वो रामं द्रष्टुम् अर्हसि ॥ (४५।२)

avighnaṃ puṣyayogena śvo rāmaṃ draṣṭum arhasi ||

46.1४६.१

ततः स सत्यं हनुमद्वचो महन् निशम्य हृष्टो भरतः कृताञ्जलिः । (४६।१)

tataḥ sa satyaṃ hanumadvaco mahan niśamya hṛṣṭo bharataḥ kṛtāñjaliḥ |

46.2४६.२

उवाच वाणीं मनसः प्रहर्षिणीं चिरस्य पूर्णः खलु मे मनोरथः ॥ (४६।२)

uvāca vāṇīṃ manasaḥ praharṣiṇīṃ cirasya pūrṇaḥ khalu me manorathaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 114

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit