रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 63

250 of 606 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पूर्वजो ऽप्य् उक्तमात्रस् तु लक्ष्मणेन सुभाषितम् । (१।१)

pūrvajo 'py uktamātras tu lakṣmaṇena subhāṣitam |

1.2१.२

सारग्राही महासारं प्रतिजग्राह राघवः ॥ (१।२)

sāragrāhī mahāsāraṃ pratijagrāha rāghavaḥ ||

2.1२.१

संनिगृह्य महाबाहुः प्रवृद्धं कोपम् आत्मनः । (२।१)

saṃnigṛhya mahābāhuḥ pravṛddhaṃ kopam ātmanaḥ |

2.2२.२

अवष्टभ्य धनुश् चित्रं रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

avaṣṭabhya dhanuś citraṃ rāmo lakṣmaṇam abravīt ||

3.1३.१

किं करिष्यावहे वत्स क्व वा गच्छाव लक्ष्मण । (३।१)

kiṃ kariṣyāvahe vatsa kva vā gacchāva lakṣmaṇa |

3.2३.२

केनोपायेन पश्येयं सीताम् इति विचिन्तय ॥ (३।२)

kenopāyena paśyeyaṃ sītām iti vicintaya ||

4.1४.१

तं तथा परितापार्तं लक्ष्मणो रामम् अब्रवीत् । (४।१)

taṃ tathā paritāpārtaṃ lakṣmaṇo rāmam abravīt |

4.2४.२

इदम् एव जनस्थानं त्वम् अन्वेषितुम् अर्हसि ॥ (४।२)

idam eva janasthānaṃ tvam anveṣitum arhasi ||

5.1५.१

राक्षसैर् बहुभिः कीर्णं नानाद्रुमलतायुतम् । (५।१)

rākṣasair bahubhiḥ kīrṇaṃ nānādrumalatāyutam |

5.2५.२

सन्तीह गिरिदुर्गाणि निर्दराः कन्दराणि च ॥ (५।२)

santīha giridurgāṇi nirdarāḥ kandarāṇi ca ||

6.1६.१

गुहाश् च विविधा घोरा नानामृगगणाकुलाः । (६।१)

guhāś ca vividhā ghorā nānāmṛgagaṇākulāḥ |

6.2६.२

आवासाः किंनराणां च गन्धर्वभवनानि च ॥ (६।२)

āvāsāḥ kiṃnarāṇāṃ ca gandharvabhavanāni ca ||

7.1७.१

तानि युक्तो मया सार्धं त्वम् अन्वेषितुम् अर्हसि । (७।१)

tāni yukto mayā sārdhaṃ tvam anveṣitum arhasi |

7.2७.२

त्वद्विधा बुद्धिसम्पन्ना महात्मानो नरर्षभ ॥ (७।२)

tvadvidhā buddhisampannā mahātmāno nararṣabha ||

8.1८.१

आपत्सु न प्रकम्पन्ते वायुवेगैर् इवाचलाः । (८।१)

āpatsu na prakampante vāyuvegair ivācalāḥ |

8.2८.२

इत्य् उक्तस् तद् वनं सर्वं विचचार सलक्ष्मणः ॥ (८।२)

ity uktas tad vanaṃ sarvaṃ vicacāra salakṣmaṇaḥ ||

9.1९.१

क्रुद्धो रामः शरं घोरं संधाय धनुषि क्षुरम् । (९।१)

kruddho rāmaḥ śaraṃ ghoraṃ saṃdhāya dhanuṣi kṣuram |

9.2९.२

ततः पर्वतकूटाभं महाभागं द्विजोत्तमम् ॥ (९।२)

tataḥ parvatakūṭābhaṃ mahābhāgaṃ dvijottamam ||

10.1१०.१

ददर्श पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम् । (१०।१)

dadarśa patitaṃ bhūmau kṣatajārdraṃ jaṭāyuṣam |

10.2१०.२

तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् । (१०।२)

taṃ dṛṣṭvā giriśṛṅgābhaṃ rāmo lakṣmaṇam abravīt |

10.3१०.३

अनेन सीता वैदेही भक्षिता नात्र संशयः ॥ (१०।३)

anena sītā vaidehī bhakṣitā nātra saṃśayaḥ ||

11.1११.१

गृध्ररूपम् इदं व्यक्तं रक्षो भ्रमति काननम् । (११।१)

gṛdhrarūpam idaṃ vyaktaṃ rakṣo bhramati kānanam |

11.2११.२

भक्षयित्वा विशालाक्षीम् आस्ते सीतां यथासुखम् । (११।२)

bhakṣayitvā viśālākṣīm āste sītāṃ yathāsukham |

11.3११.३

एनं वधिष्ये दीप्ताग्रैर् घोरैर् बाणैर् अजिह्मगैः ॥ (११।३)

enaṃ vadhiṣye dīptāgrair ghorair bāṇair ajihmagaiḥ ||

12.1१२.१

इत्य् उक्त्वाभ्यपतद् गृध्रं संधाय धनुषि क्षुरम् । (१२।१)

ity uktvābhyapatad gṛdhraṃ saṃdhāya dhanuṣi kṣuram |

12.2१२.२

क्रुद्धो रामः समुद्रान्तां चालयन्न् इव मेदिनीम् ॥ (१२।२)

kruddho rāmaḥ samudrāntāṃ cālayann iva medinīm ||

13.1१३.१

तं दीनदीनया वाचा सफेनं रुधिरं वमन् । (१३।१)

taṃ dīnadīnayā vācā saphenaṃ rudhiraṃ vaman |

13.2१३.२

अभ्यभाषत पक्षी तु रामं दशरथात्मजम् ॥ (१३।२)

abhyabhāṣata pakṣī tu rāmaṃ daśarathātmajam ||

14.1१४.१

याम् ओषधिम् इवायुष्मन्न् अन्वेषसि महावने । (१४।१)

yām oṣadhim ivāyuṣmann anveṣasi mahāvane |

14.2१४.२

सा देवी मम च प्राणा रावणेनोभयं हृतम् ॥ (१४।२)

sā devī mama ca prāṇā rāvaṇenobhayaṃ hṛtam ||

15.1१५.१

त्वया विरहिता देवी लक्ष्मणेन च राघव । (१५।१)

tvayā virahitā devī lakṣmaṇena ca rāghava |

15.2१५.२

ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन बलीयसा ॥ (१५।२)

hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena balīyasā ||

16.1१६.१

सीताम् अभ्यवपन्नो ऽहं रावणश् च रणे मया । (१६।१)

sītām abhyavapanno 'haṃ rāvaṇaś ca raṇe mayā |

16.2१६.२

विध्वंसितरथच्छत्त्रः पातितो धरणीतले ॥ (१६।२)

vidhvaṃsitarathacchattraḥ pātito dharaṇītale ||

17.1१७.१

एतद् अस्य धनुर् भग्नम् एतद् अस्य शरावरम् । (१७।१)

etad asya dhanur bhagnam etad asya śarāvaram |

17.2१७.२

अयम् अस्य रणे राम भग्नः सांग्रामिको रथः ॥ (१७।२)

ayam asya raṇe rāma bhagnaḥ sāṃgrāmiko rathaḥ ||

18.1१८.१

परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः । (१८।१)

pariśrāntasya me pakṣau chittvā khaḍgena rāvaṇaḥ |

18.2१८.२

सीताम् आदाय वैदेहीम् उत्पपात विहायसम् । (१८।२)

sītām ādāya vaidehīm utpapāta vihāyasam |

18.3१८.३

रक्षसा निहतं पूर्वं न मां हन्तुं त्वम् अर्हसि ॥ (१८।३)

rakṣasā nihataṃ pūrvaṃ na māṃ hantuṃ tvam arhasi ||

19.1१९.१

रामस् तस्य तु विज्ञाय सीतासक्तां प्रियां कथाम् । (१९।१)

rāmas tasya tu vijñāya sītāsaktāṃ priyāṃ kathām |

19.2१९.२

गृध्रराजं परिष्वज्य रुरोद सहलक्ष्मणः ॥ (१९।२)

gṛdhrarājaṃ pariṣvajya ruroda sahalakṣmaṇaḥ ||

20.1२०.१

एकम् एकायने दुर्गे निःश्वसन्तं कथंचन । (२०।१)

ekam ekāyane durge niḥśvasantaṃ kathaṃcana |

20.2२०.२

समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)

samīkṣya duḥkhito rāmaḥ saumitrim idam abravīt ||

21.1२१.१

राज्याद् भ्रंशो वने वासः सीता नष्टा हतो द्विजः । (२१।१)

rājyād bhraṃśo vane vāsaḥ sītā naṣṭā hato dvijaḥ |

21.2२१.२

ईदृशीयं ममालक्ष्मीर् निर्दहेद् अपि पावकम् ॥ (२१।२)

īdṛśīyaṃ mamālakṣmīr nirdahed api pāvakam ||

22.1२२.१

सम्पूर्णम् अपि चेद् अद्य प्रतरेयं महोदधिम् । (२२।१)

sampūrṇam api ced adya pratareyaṃ mahodadhim |

22.2२२.२

सो ऽपि नूनं ममालक्ष्म्या विशुष्येत् सरितां पतिः ॥ (२२।२)

so 'pi nūnaṃ mamālakṣmyā viśuṣyet saritāṃ patiḥ ||

23.1२३.१

नास्त्य् अभाग्यतरो लोके मत्तो ऽस्मिन् सचराचरे । (२३।१)

nāsty abhāgyataro loke matto 'smin sacarācare |

23.2२३.२

येनेयं महती प्राप्ता मया व्यसनवागुरा ॥ (२३।२)

yeneyaṃ mahatī prāptā mayā vyasanavāgurā ||

24.1२४.१

अयं पितृवयस्यो मे गृध्रराजो जरान्वितः । (२४।१)

ayaṃ pitṛvayasyo me gṛdhrarājo jarānvitaḥ |

24.2२४.२

शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्यविपर्ययात् ॥ (२४।२)

śete vinihato bhūmau mama bhāgyaviparyayāt ||

25.1२५.१

इत्य् एवम् उक्त्वा बहुशो राघवः सहलक्ष्मणः । (२५।१)

ity evam uktvā bahuśo rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ |

25.2२५.२

जटायुषं च पस्पर्श पितृस्नेहं निदर्शयन् ॥ (२५।२)

jaṭāyuṣaṃ ca pasparśa pitṛsnehaṃ nidarśayan ||

26.1२६.१

निकृत्तपक्षं रुधिरावसिक्तं तं गृध्रराजं परिरभ्य रामः । (२६।१)

nikṛttapakṣaṃ rudhirāvasiktaṃ taṃ gṛdhrarājaṃ parirabhya rāmaḥ |

26.2२६.२

क्व मैथिलि प्राणसमा ममेति विमुच्य वाचं निपपात भूमौ ॥ (२६।२)

kva maithili prāṇasamā mameti vimucya vācaṃ nipapāta bhūmau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 63

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit