रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 48

235 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तं शब्दम् अवसुप्तस्य जटायुर् अथ शुश्रुवे । (१।१)

taṃ śabdam avasuptasya jaṭāyur atha śuśruve |

1.2१.२

निरैक्षद् रावणं क्षिप्रं वैदेहीं च ददर्श सः ॥ (१।२)

niraikṣad rāvaṇaṃ kṣipraṃ vaidehīṃ ca dadarśa saḥ ||

2.1२.१

ततः पर्वतकूटाभस् तीक्ष्णतुण्डः खगोत्तमः । (२।१)

tataḥ parvatakūṭābhas tīkṣṇatuṇḍaḥ khagottamaḥ |

2.2२.२

वनस्पतिगतः श्रीमान् व्याजहार शुभां गिरम् ॥ (२।२)

vanaspatigataḥ śrīmān vyājahāra śubhāṃ giram ||

3.1३.१

दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः । (३।१)

daśagrīva sthito dharme purāṇe satyasaṃśrayaḥ |

3.2३.२

जटायुर् नाम नाम्नाहं गृध्रराजो महाबलः ॥ (३।२)

jaṭāyur nāma nāmnāhaṃ gṛdhrarājo mahābalaḥ ||

4.1४.१

राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः । (४।१)

rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ |

4.2४.२

लोकानां च हिते युक्तो रामो दशरथात्मजः ॥ (४।२)

lokānāṃ ca hite yukto rāmo daśarathātmajaḥ ||

5.1५.१

तस्यैषा लोकनाथस्य धर्मपत्नी यशस्विनी । (५।१)

tasyaiṣā lokanāthasya dharmapatnī yaśasvinī |

5.2५.२

सीता नाम वरारोहा यां त्वं हर्तुम् इहेच्छसि ॥ (५।२)

sītā nāma varārohā yāṃ tvaṃ hartum ihecchasi ||

6.1६.१

कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान् परामृशेत् । (६।१)

kathaṃ rājā sthito dharme paradārān parāmṛśet |

6.2६.२

रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबल । (६।२)

rakṣaṇīyā viśeṣeṇa rājadārā mahābala |

6.3६.३

निवर्तय मतिं नीचां परदाराभिमर्शनम् ॥ (६।३)

nivartaya matiṃ nīcāṃ paradārābhimarśanam ||

7.1७.१

न तत् समाचरेद् धीरो यत् परो ऽस्य विगर्हयेत् । (७।१)

na tat samācared dhīro yat paro 'sya vigarhayet |

7.2७.२

यथात्मनस् तथान्येषां दारा रक्ष्या विमर्शनात् ॥ (७।२)

yathātmanas tathānyeṣāṃ dārā rakṣyā vimarśanāt ||

8.1८.१

अर्थं वा यदि वा कामं शिष्टाः शास्त्रेष्वनागतम् । (८।१)

arthaṃ vā yadi vā kāmaṃ śiṣṭāḥ śāstreṣvanāgatam |

8.2८.२

व्यवस्यन्त्य् अनु राजानं धर्मं पौलस्त्यनन्दन ॥ (८।२)

vyavasyanty anu rājānaṃ dharmaṃ paulastyanandana ||

9.1९.१

राजा धर्मश् च कामश् च द्रव्याणां चोत्तमो निधिः । (९।१)

rājā dharmaś ca kāmaś ca dravyāṇāṃ cottamo nidhiḥ |

9.2९.२

धर्मः शुभं वा पापं वा राजमूलं प्रवर्तते ॥ (९।२)

dharmaḥ śubhaṃ vā pāpaṃ vā rājamūlaṃ pravartate ||

10.1१०.१

पापस्वभावश् चपलः कथं त्वं रक्षसां वर । (१०।१)

pāpasvabhāvaś capalaḥ kathaṃ tvaṃ rakṣasāṃ vara |

10.2१०.२

ऐश्वर्यम् अभिसम्प्राप्तो विमानम् इव दुष्कृतिः ॥ (१०।२)

aiśvaryam abhisamprāpto vimānam iva duṣkṛtiḥ ||

11.1११.१

कामस्वभावो यो यस्य न स शक्यः प्रमार्जितुम् । (११।१)

kāmasvabhāvo yo yasya na sa śakyaḥ pramārjitum |

11.2११.२

न हि दुष्टात्मनाम् आर्यमावसत्य् आलये चिरम् ॥ (११।२)

na hi duṣṭātmanām āryamāvasaty ālaye ciram ||

12.1१२.१

विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः । (१२।१)

viṣaye vā pure vā te yadā rāmo mahābalaḥ |

12.2१२.२

नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि ॥ (१२।२)

nāparādhyati dharmātmā kathaṃ tasyāparādhyasi ||

13.1१३.१

यदि शूर्पणखाहेतोर् जनस्थानगतः खरः । (१३।१)

yadi śūrpaṇakhāhetor janasthānagataḥ kharaḥ |

13.2१३.२

अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ (१३।२)

ativṛtto hataḥ pūrvaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||

14.1१४.१

अत्र ब्रूहि यथासत्यं को रामस्य व्यतिक्रमः । (१४।१)

atra brūhi yathāsatyaṃ ko rāmasya vyatikramaḥ |

14.2१४.२

यस्य त्वं लोकनाथस्य हृत्वा भार्यां गमिष्यसि ॥ (१४।२)

yasya tvaṃ lokanāthasya hṛtvā bhāryāṃ gamiṣyasi ||

15.1१५.१

क्षिप्रं विसृज वैदेहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा । (१५।१)

kṣipraṃ visṛja vaidehīṃ mā tvā ghoreṇa cakṣuṣā |

15.2१५.२

दहेद् दहनभूतेन वृत्रम् इन्द्राशनिर् यथा ॥ (१५।२)

dahed dahanabhūtena vṛtram indrāśanir yathā ||

16.1१६.१

सर्पम् आशीविषं बद्ध्वा वस्त्रान्ते नावबुध्यसे । (१६।१)

sarpam āśīviṣaṃ baddhvā vastrānte nāvabudhyase |

16.2१६.२

ग्रीवायां प्रतिमुक्तं च कालपाशं न पश्यसि ॥ (१६।२)

grīvāyāṃ pratimuktaṃ ca kālapāśaṃ na paśyasi ||

17.1१७.१

स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरं नावसादयेत् । (१७।१)

sa bhāraḥ saumya bhartavyo yo naraṃ nāvasādayet |

17.2१७.२

तद् अन्नम् उपभोक्तव्यं जीर्यते यद् अनामयम् ॥ (१७।२)

tad annam upabhoktavyaṃ jīryate yad anāmayam ||

18.1१८.१

यत् कृत्वा न भवेद् धर्मो न कीर्तिर् न यशो भुवि । (१८।१)

yat kṛtvā na bhaved dharmo na kīrtir na yaśo bhuvi |

18.2१८.२

शरीरस्य भवेत् खेदः कस् तत् कर्म समाचरेत् ॥ (१८।२)

śarīrasya bhavet khedaḥ kas tat karma samācaret ||

19.1१९.१

षष्टिवर्षसहस्राणि मम जातस्य रावण । (१९।१)

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi mama jātasya rāvaṇa |

19.2१९.२

पितृपैतामहं राज्यं यथावद् अनुतिष्ठतः ॥ (१९।२)

pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ yathāvad anutiṣṭhataḥ ||

20.1२०.१

वृद्धो ऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी । (२०।१)

vṛddho 'haṃ tvaṃ yuvā dhanvī sarathaḥ kavacī śarī |

20.2२०.२

तथाप्य् आदाय वैदेहीं कुशली न गमिष्यसि ॥ (२०।२)

tathāpy ādāya vaidehīṃ kuśalī na gamiṣyasi ||

21.1२१.१

न शक्तस् त्वं बलाद्धर्तुं वैदेहीं मम पश्यतः । (२१।१)

na śaktas tvaṃ balāddhartuṃ vaidehīṃ mama paśyataḥ |

21.2२१.२

हेतुभिर् न्यायसंयुक्तैर् ध्रुवां वेदश्रुतिम् इव ॥ (२१।२)

hetubhir nyāyasaṃyuktair dhruvāṃ vedaśrutim iva ||

22.1२२.१

युध्यस्व यदि शूरो ऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण । (२२।१)

yudhyasva yadi śūro 'si muhūrtaṃ tiṣṭha rāvaṇa |

22.2२२.२

शयिष्यसे हतो भूमौ यथापूर्वं खरस् तथा ॥ (२२।२)

śayiṣyase hato bhūmau yathāpūrvaṃ kharas tathā ||

23.1२३.१

असकृत् संयुगे येन निहता दैत्यदानवाः । (२३।१)

asakṛt saṃyuge yena nihatā daityadānavāḥ |

23.2२३.२

नचिराच् चीरवासास् त्वां रामो युधि वधिष्यति ॥ (२३।२)

nacirāc cīravāsās tvāṃ rāmo yudhi vadhiṣyati ||

24.1२४.१

किं नु शक्यं मया कर्तुं गतौ दूरं नृपात्मजौ । (२४।१)

kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ gatau dūraṃ nṛpātmajau |

24.2२४.२

क्षिप्रं त्वं नश्यसे नीच तयोर् भीतो न संशयः ॥ (२४।२)

kṣipraṃ tvaṃ naśyase nīca tayor bhīto na saṃśayaḥ ||

25.1२५.१

न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभाम् इमाम् । (२५।१)

na hi me jīvamānasya nayiṣyasi śubhām imām |

25.2२५.२

सीतां कमलपत्त्राक्षीं रामस्य महिषीं प्रियाम् ॥ (२५।२)

sītāṃ kamalapattrākṣīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām ||

26.1२६.१

अवश्यं तु मया कार्यं प्रियं तस्य महात्मनः । (२६।१)

avaśyaṃ tu mayā kāryaṃ priyaṃ tasya mahātmanaḥ |

26.2२६.२

जीवितेनापि रामस्य तथा दशरथस्य च ॥ (२६।२)

jīvitenāpi rāmasya tathā daśarathasya ca ||

27.1२७.१

तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तं पश्य रावण । (२७।१)

tiṣṭha tiṣṭha daśagrīva muhūrtaṃ paśya rāvaṇa |

27.2२७.२

युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर । (२७।२)

yuddhātithyaṃ pradāsyāmi yathāprāṇaṃ niśācara |

27.3२७.३

वृन्ताद् इव फलं त्वां तु पातयेयं रथोत्तमात् ॥ (२७।३)

vṛntād iva phalaṃ tvāṃ tu pātayeyaṃ rathottamāt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 48

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit