रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 39

39 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

देवतानां वचः श्रुत्वा भगवान् वै पितामहः । (१।१)

devatānāṃ vacaḥ śrutvā bhagavān vai pitāmahaḥ |

1.2१.२

प्रत्युवाच सुसंत्रस्तान् कृतान्तबलमोहितान् ॥ (१।२)

pratyuvāca susaṃtrastān kṛtāntabalamohitān ||

2.1२.१

यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः । (२।१)

yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ |

2.2२.२

कापिलं रूपम् आस्थाय धारयत्य् अनिशं धराम् ॥ (२।२)

kāpilaṃ rūpam āsthāya dhārayaty aniśaṃ dharām ||

3.1३.१

पृथिव्याश् चापि निर्भेदो दृष्ट एव सनातनः । (३।१)

pṛthivyāś cāpi nirbhedo dṛṣṭa eva sanātanaḥ |

3.2३.२

सगरस्य च पुत्राणां विनाशो ऽदीर्घजीविनाम् ॥ (३।२)

sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo 'dīrghajīvinām ||

4.1४.१

पितामहवचः श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशद् अरिंदम । (४।१)

pitāmahavacaḥ śrutvā trayastriṃśad ariṃdama |

4.2४.२

देवाः परमसंहृष्टाः पुनर् जग्मुर् यथागतम् ॥ (४।२)

devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punar jagmur yathāgatam ||

5.1५.१

सगरस्य च पुत्राणां प्रादुर् आसीन् महात्मनाम् । (५।१)

sagarasya ca putrāṇāṃ prādur āsīn mahātmanām |

5.2५.२

पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिःस्वनः ॥ (५।२)

pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamaniḥsvanaḥ ||

6.1६.१

ततो भित्त्वा महीं सर्वां कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् । (६।१)

tato bhittvā mahīṃ sarvāṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam |

6.2६.२

सहिताः सगराः सर्वे पितरं वाक्यम् अब्रुवन् ॥ (६।२)

sahitāḥ sagarāḥ sarve pitaraṃ vākyam abruvan ||

7.1७.१

परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश् च सूदिताः । (७।१)

parikrāntā mahī sarvā sattvavantaś ca sūditāḥ |

7.2७.२

देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिंनराः ॥ (७।२)

devadānavarakṣāṃsi piśācoragakiṃnarāḥ ||

8.1८.१

न च पश्यामहे ऽश्वं तम् अश्वहर्तारम् एव च । (८।१)

na ca paśyāmahe 'śvaṃ tam aśvahartāram eva ca |

8.2८.२

किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिर् अत्र विचार्यताम् ॥ (८।२)

kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhir atra vicāryatām ||

9.1९.१

तेषां तद् वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः । (९।१)

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ |

9.2९.२

समन्युर् अब्रवीद् वाक्यं सगरो रघुनन्दन ॥ (९।२)

samanyur abravīd vākyaṃ sagaro raghunandana ||

10.1१०.१

भूयः खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम् । (१०।१)

bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam |

10.2१०.२

अश्वहर्तारम् आसाद्य कृतार्थाश् च निवर्तथ ॥ (१०।२)

aśvahartāram āsādya kṛtārthāś ca nivartatha ||

11.1११.१

पितुर् वचनम् आस्थाय सगरस्य महात्मनः । (११।१)

pitur vacanam āsthāya sagarasya mahātmanaḥ |

11.2११.२

षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलम् अभिद्रवन् ॥ (११।२)

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalam abhidravan ||

12.1१२.१

खन्यमाने ततस् तस्मिन् ददृशुः पर्वतोपमम् । (१२।१)

khanyamāne tatas tasmin dadṛśuḥ parvatopamam |

12.2१२.२

दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम् ॥ (१२।२)

diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam ||

13.1१३.१

सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन । (१३।१)

saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana |

13.2१३.२

शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागजः ॥ (१३।२)

śirasā dhārayāmāsa virūpākṣo mahāgajaḥ ||

14.1१४.१

यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः । (१४।१)

yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ |

14.2१४.२

खेदाच् चालयते शीर्षं भूमिकम्पस् तदा भवेत् ॥ (१४।२)

khedāc cālayate śīrṣaṃ bhūmikampas tadā bhavet ||

15.1१५.१

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम् । (१५।१)

taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam |

15.2१५.२

मानयन्तो हि ते राम जग्मुर् भित्त्वा रसातलम् ॥ (१५।२)

mānayanto hi te rāma jagmur bhittvā rasātalam ||

16.1१६.१

ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः । (१६।१)

tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ |

16.2१६.२

दक्षिणस्याम् अपि दिशि ददृशुस् ते महागजम् ॥ (१६।२)

dakṣiṇasyām api diśi dadṛśus te mahāgajam ||

17.1१७.१

महापद्मं महात्मानं सुमहापर्वतोपमम् । (१७।१)

mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahāparvatopamam |

17.2१७.२

शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुर् उत्तमम् ॥ (१७।२)

śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmur uttamam ||

18.1१८.१

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः । (१८।१)

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ |

18.2१८.२

षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर् दिशम् ॥ (१८।२)

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidur diśam ||

19.1१९.१

पश्चिमायाम् अपि दिशि महान्तम् अचलोपमम् । (१९।१)

paścimāyām api diśi mahāntam acalopamam |

19.2१९.२

दिशागजं सौमनसं ददृशुस् ते महाबलाः ॥ (१९।२)

diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśus te mahābalāḥ ||

20.1२०.१

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम् । (२०।१)

taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |

20.2२०.२

खनन्तः समुपक्रान्ता दिशं सोमवतीं तदा ॥ (२०।२)

khanantaḥ samupakrāntā diśaṃ somavatīṃ tadā ||

21.1२१.१

उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर् हिमपाण्डुरम् । (२१।१)

uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśur himapāṇḍuram |

21.2२१.२

भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीम् इमाम् ॥ (२१।२)

bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīm imām ||

22.1२२.१

समालभ्य ततः सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् । (२२।१)

samālabhya tataḥ sarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam |

22.2२२.२

षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर् वसुधातलम् ॥ (२२।२)

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidur vasudhātalam ||

23.1२३.१

ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम् । (२३।१)

tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam |

23.2२३.२

रोषाद् अभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः ॥ (२३।२)

roṣād abhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ ||

24.1२४.१

ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम् । (२४।१)

dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam |

24.2२४.२

हयं च तस्य देवस्य चरन्तम् अविदूरतः ॥ (२४।२)

hayaṃ ca tasya devasya carantam avidūrataḥ ||

25.1२५.१

ते तं यज्ञहनं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः । (२५।१)

te taṃ yajñahanaṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ |

25.2२५.२

अभ्यधावन्त संक्रुद्धास् तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन् ॥ (२५।२)

abhyadhāvanta saṃkruddhās tiṣṭha tiṣṭheti cābruvan ||

26.1२६.१

अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञियं हृतवान् असि । (२६।१)

asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñiyaṃ hṛtavān asi |

26.2२६.२

दुर्मेधस् त्वं हि सम्प्राप्तान् विद्धि नः सगरात्मजान् ॥ (२६।२)

durmedhas tvaṃ hi samprāptān viddhi naḥ sagarātmajān ||

27.1२७.१

श्रुत्वा तद् वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन । (२७।१)

śrutvā tad vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana |

27.2२७.२

रोषेण महताविष्टो हुंकारम् अकरोत् तदा ॥ (२७।२)

roṣeṇa mahatāviṣṭo huṃkāram akarot tadā ||

28.1२८.१

ततस् तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना । (२८।१)

tatas tenāprameyena kapilena mahātmanā |

28.2२८.२

भस्मराशीकृताः सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥ (२८।२)

bhasmarāśīkṛtāḥ sarve kākutstha sagarātmajāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 39

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit