रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 12

336 of 606 · 103 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स मुहूर्तम् इव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम् । (१।१)

sa muhūrtam iva dhyātvā manasā cādhigamya tām |

1.2१.२

अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः ॥ (१।२)

avapluto mahātejāḥ prākāraṃ tasya veśmanaḥ ||

2.1२.१

स तु संहृष्टसर्वाङ्गः प्राकारस्थो महाकपिः । (२।१)

sa tu saṃhṛṣṭasarvāṅgaḥ prākārastho mahākapiḥ |

2.2२.२

पुष्पिताग्रान् वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान् ॥ (२।२)

puṣpitāgrān vasantādau dadarśa vividhān drumān ||

3.1३.१

सालान् अशोकान् भव्यांश्च चम्पकांश्च सुपुष्पितान् । (३।१)

sālān aśokān bhavyāṃśca campakāṃśca supuṣpitān |

3.2३.२

उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान् कपिमुखान् अपि ॥ (३।२)

uddālakānnāgavṛkṣāṃścūtān kapimukhān api ||

4.1४.१

अथाम्रवणसंछन्नां लताशतसमावृताम् । (४।१)

athāmravaṇasaṃchannāṃ latāśatasamāvṛtām |

4.2४.२

ज्यामुक्त इव नाराचः पुप्लुवे वृक्षवाटिकाम् ॥ (४।२)

jyāmukta iva nārācaḥ pupluve vṛkṣavāṭikām ||

5.1५.१

स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैर् अभिनादिताम् । (५।१)

sa praviśya vicitrāṃ tāṃ vihagair abhināditām |

5.2५.२

राजतैः काञ्चनैश्चैव पादपैः सर्वतोवृताम् ॥ (५।२)

rājataiḥ kāñcanaiścaiva pādapaiḥ sarvatovṛtām ||

6.1६.१

विहगैर् मृगसंघैश्च विचित्रां चित्रकाननाम् । (६।१)

vihagair mṛgasaṃghaiśca vicitrāṃ citrakānanām |

6.2६.२

उदितादित्यसंकाशां ददर्श हनुमान् कपिः ॥ (६।२)

uditādityasaṃkāśāṃ dadarśa hanumān kapiḥ ||

7.1७.१

वृतां नानाविधैर् वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः । (७।१)

vṛtāṃ nānāvidhair vṛkṣaiḥ puṣpopagaphalopagaiḥ |

7.2७.२

कोकिलैर् भृङ्गराजैश्च मत्तैर् नित्यनिषेविताम् ॥ (७।२)

kokilair bhṛṅgarājaiśca mattair nityaniṣevitām ||

8.1८.१

प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले । (८।१)

prahṛṣṭamanuje kāle mṛgapakṣisamākule |

8.2८.२

मत्तबर्हिणसंघुष्टां नानाद्विजगणायुताम् ॥ (८।२)

mattabarhiṇasaṃghuṣṭāṃ nānādvijagaṇāyutām ||

9.1९.१

मार्गमाणो वरारोहां राजपुत्रीम् अनिन्दिताम् । (९।१)

mārgamāṇo varārohāṃ rājaputrīm aninditām |

9.2९.२

सुखप्रसुप्तान् विहगान् बोधयामास वानरः ॥ (९।२)

sukhaprasuptān vihagān bodhayāmāsa vānaraḥ ||

10.1१०.१

उत्पतद्भिर् द्विजगणैः पक्षैः सालाः समाहताः । (१०।१)

utpatadbhir dvijagaṇaiḥ pakṣaiḥ sālāḥ samāhatāḥ |

10.2१०.२

अनेकवर्णा विविधा मुमुचुः पुष्पवृष्टयः ॥ (१०।२)

anekavarṇā vividhā mumucuḥ puṣpavṛṣṭayaḥ ||

11.1११.१

पुष्पावकीर्णः शुशुभे हनुमान्मारुतात्मजः । (११।१)

puṣpāvakīrṇaḥ śuśubhe hanumānmārutātmajaḥ |

11.2११.२

अशोकवनिकामध्ये यथा पुष्पमयो गिरिः ॥ (११।२)

aśokavanikāmadhye yathā puṣpamayo giriḥ ||

12.1१२.१

दिशः सर्वाभिदावन्तं वृक्षषण्डगतं कपिम् । (१२।१)

diśaḥ sarvābhidāvantaṃ vṛkṣaṣaṇḍagataṃ kapim |

12.2१२.२

दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि वसन्त इति मेनिरे ॥ (१२।२)

dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni vasanta iti menire ||

13.1१३.१

वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैर् अवकीर्णा पृथग्विधैः । (१३।१)

vṛkṣebhyaḥ patitaiḥ puṣpair avakīrṇā pṛthagvidhaiḥ |

13.2१३.२

रराज वसुधा तत्र प्रमदेव विभूषिता ॥ (१३।२)

rarāja vasudhā tatra pramadeva vibhūṣitā ||

14.1१४.१

तरस्विना ते तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः । (१४।१)

tarasvinā te taravastarasābhiprakampitāḥ |

14.2१४.२

कुसुमानि विचित्राणि ससृजुः कपिना तदा ॥ (१४।२)

kusumāni vicitrāṇi sasṛjuḥ kapinā tadā ||

15.1१५.१

निर्धूतपत्रशिखराः शीर्णपुष्पफलद्रुमाः । (१५।१)

nirdhūtapatraśikharāḥ śīrṇapuṣpaphaladrumāḥ |

15.2१५.२

निक्षिप्तवस्त्राभरणा धूर्ता इव पराजिताः ॥ (१५।२)

nikṣiptavastrābharaṇā dhūrtā iva parājitāḥ ||

16.1१६.१

हनूमता वेगवता कम्पितास्ते नगोत्तमाः । (१६।१)

hanūmatā vegavatā kampitāste nagottamāḥ |

16.2१६.२

पुष्पपर्णफलान्याशु मुमुचुः पुष्पशालिनः ॥ (१६।२)

puṣpaparṇaphalānyāśu mumucuḥ puṣpaśālinaḥ ||

17.1१७.१

विहंगसंघैर् हीनास्ते स्कन्धमात्राश्रया द्रुमाः । (१७।१)

vihaṃgasaṃghair hīnāste skandhamātrāśrayā drumāḥ |

17.2१७.२

बभूवुर् अगमाः सर्वे मारुतेनेव निर्धुताः ॥ (१७।२)

babhūvur agamāḥ sarve māruteneva nirdhutāḥ ||

18.1१८.१

विधूतकेशी युवतिर् यथा मृदितवर्णिका । (१८।१)

vidhūtakeśī yuvatir yathā mṛditavarṇikā |

18.2१८.२

निष्पीतशुभदन्तौष्ठी नखैर् दन्तैश्च विक्षता ॥ (१८।२)

niṣpītaśubhadantauṣṭhī nakhair dantaiśca vikṣatā ||

19.1१९.१

तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता । (१९।१)

tathā lāṅgūlahastaiśca caraṇābhyāṃ ca marditā |

19.2१९.२

बभूवाशोकवनिका प्रभग्नवरपादपा ॥ (१९।२)

babhūvāśokavanikā prabhagnavarapādapā ||

20.1२०.१

महालतानां दामानि व्यधमत् तरसा कपिः । (२०।१)

mahālatānāṃ dāmāni vyadhamat tarasā kapiḥ |

20.2२०.२

यथा प्रावृषि विन्ध्यस्य मेघजालानि मारुतः ॥ (२०।२)

yathā prāvṛṣi vindhyasya meghajālāni mārutaḥ ||

21.1२१.१

स तत्र मणिभूमीश्च राजतीश्च मनोरमाः । (२१।१)

sa tatra maṇibhūmīśca rājatīśca manoramāḥ |

21.2२१.२

तथा काञ्चनभूमीश्च विचरन् ददृशे कपिः ॥ (२१।२)

tathā kāñcanabhūmīśca vicaran dadṛśe kapiḥ ||

22.1२२.१

वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा । (२२।१)

vāpīśca vividhākārāḥ pūrṇāḥ paramavāriṇā |

22.2२२.२

महार्हैर् मणिसोपानैर् उपपन्नास्ततस्ततः ॥ (२२।२)

mahārhair maṇisopānair upapannāstatastataḥ ||

23.1२३.१

मुक्ताप्रवालसिकतास्फटिकान्तरकुट्टिमाः । (२३।१)

muktāpravālasikatāsphaṭikāntarakuṭṭimāḥ |

23.2२३.२

काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैर् उपशोभिताः ॥ (२३।२)

kāñcanaistarubhiścitraistīrajair upaśobhitāḥ ||

24.1२४.१

फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः । (२४।१)

phullapadmotpalavanāścakravākopakūjitāḥ |

24.2२४.२

नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः ॥ (२४।२)

natyūharutasaṃghuṣṭā haṃsasārasanāditāḥ ||

25.1२५.१

दीर्घाभिर् द्रुमयुक्ताभिः सरिद्भिश्च समन्ततः । (२५।१)

dīrghābhir drumayuktābhiḥ saridbhiśca samantataḥ |

25.2२५.२

अमृतोपमतोयाभिः शिवाभिर् उपसंस्कृताः ॥ (२५।२)

amṛtopamatoyābhiḥ śivābhir upasaṃskṛtāḥ ||

26.1२६.१

लताशतैर् अवतताः संतानकसमावृताः । (२६।१)

latāśatair avatatāḥ saṃtānakasamāvṛtāḥ |

26.2२६.२

नानागुल्मावृतवनाः करवीरकृतान्तराः ॥ (२६।२)

nānāgulmāvṛtavanāḥ karavīrakṛtāntarāḥ ||

27.1२७.१

ततो ऽम्बुधरसंकाशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम् । (२७।१)

tato 'mbudharasaṃkāśaṃ pravṛddhaśikharaṃ girim |

27.2२७.२

विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम् ॥ (२७।२)

vicitrakūṭaṃ kūṭaiśca sarvataḥ parivāritam ||

28.1२८.१

शिलागृहैर् अवततं नानावृक्षैः समावृतम् । (२८।१)

śilāgṛhair avatataṃ nānāvṛkṣaiḥ samāvṛtam |

28.2२८.२

ददर्श कपिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम् ॥ (२८।२)

dadarśa kapiśārdūlo ramyaṃ jagati parvatam ||

29.1२९.१

ददर्श च नगात् तस्मान्नदीं निपतितां कपिः । (२९।१)

dadarśa ca nagāt tasmānnadīṃ nipatitāṃ kapiḥ |

29.2२९.२

अङ्काद् इव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम् ॥ (२९।२)

aṅkād iva samutpatya priyasya patitāṃ priyām ||

30.1३०.१

जले निपतिताग्रैश्च पादपैर् उपशोभिताम् । (३०।१)

jale nipatitāgraiśca pādapair upaśobhitām |

30.2३०.२

वार्यमाणाम् इव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः ॥ (३०।२)

vāryamāṇām iva kruddhāṃ pramadāṃ priyabandhubhiḥ ||

31.1३१.१

पुनर् आवृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः । (३१।१)

punar āvṛttatoyāṃ ca dadarśa sa mahākapiḥ |

31.2३१.२

प्रसन्नाम् इव कान्तस्य कान्तां पुनर् उपस्थिताम् ॥ (३१।२)

prasannām iva kāntasya kāntāṃ punar upasthitām ||

32.1३२.१

तस्यादूरात् स पद्मिन्यो नानाद्विजगणायुताः । (३२।१)

tasyādūrāt sa padminyo nānādvijagaṇāyutāḥ |

32.2३२.२

ददर्श कपिशार्दूलो हनुमान्मारुतात्मजः ॥ (३२।२)

dadarśa kapiśārdūlo hanumānmārutātmajaḥ ||

33.1३३.१

कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा । (३३।१)

kṛtrimāṃ dīrghikāṃ cāpi pūrṇāṃ śītena vāriṇā |

33.2३३.२

मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम् ॥ (३३।२)

maṇipravarasopānāṃ muktāsikataśobhitām ||

34.1३४.१

विविधैर् मृगसंघैश्च विचित्रां चित्रकाननाम् । (३४।१)

vividhair mṛgasaṃghaiśca vicitrāṃ citrakānanām |

34.2३४.२

प्रासादैः सुमहद्भिश्च निर्मितैर् विश्वकर्मणा । (३४।२)

prāsādaiḥ sumahadbhiśca nirmitair viśvakarmaṇā |

34.3३४.३

काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलंकृताम् ॥ (३४।३)

kānanaiḥ kṛtrimaiścāpi sarvataḥ samalaṃkṛtām ||

35.1३५.१

ये केचित् पादपास्तत्र पुष्पोपगफलोपगाः । (३५।१)

ye kecit pādapāstatra puṣpopagaphalopagāḥ |

35.2३५.२

सछत्राः सवितर्दीकाः सर्वे सौवर्णवेदिकाः ॥ (३५।२)

sachatrāḥ savitardīkāḥ sarve sauvarṇavedikāḥ ||

36.1३६.१

लताप्रतानैर् बहुभिः पर्णैश्च बहुभिर् वृताम् । (३६।१)

latāpratānair bahubhiḥ parṇaiśca bahubhir vṛtām |

36.2३६.२

काञ्चनीं शिंशुपाम् एकां ददर्श स महाकपिः ॥ (३६।२)

kāñcanīṃ śiṃśupām ekāṃ dadarśa sa mahākapiḥ ||

37.1३७.१

सो ऽपश्यद् भूमिभागांश्च गर्तप्रस्रवणानि च । (३७।१)

so 'paśyad bhūmibhāgāṃśca gartaprasravaṇāni ca |

37.2३७.२

सुवर्णवृक्षान् अपरान् ददर्श शिखिसंनिभान् ॥ (३७।२)

suvarṇavṛkṣān aparān dadarśa śikhisaṃnibhān ||

38.1३८.१

तेषां द्रुमाणां प्रभया मेरोर् इव महाकपिः । (३८।१)

teṣāṃ drumāṇāṃ prabhayā meror iva mahākapiḥ |

38.2३८.२

अमन्यत तदा वीरः काञ्चनो ऽस्मीति वानरः ॥ (३८।२)

amanyata tadā vīraḥ kāñcano 'smīti vānaraḥ ||

39.1३९.१

तां काञ्चनैस्तरुगणैर् मारुतेन च वीजिताम् । (३९।१)

tāṃ kāñcanaistarugaṇair mārutena ca vījitām |

39.2३९.२

किङ्किणीशतनिर्घोषां दृष्ट्वा विस्मयम् आगमत् ॥ (३९।२)

kiṅkiṇīśatanirghoṣāṃ dṛṣṭvā vismayam āgamat ||

40.1४०.१

सुपुष्पिताग्रां रुचिरां तरुणाङ्कुरपल्लवाम् । (४०।१)

supuṣpitāgrāṃ rucirāṃ taruṇāṅkurapallavām |

40.2४०.२

ताम् आरुह्य महावेगः शिंशपां पर्णसंवृताम् ॥ (४०।२)

tām āruhya mahāvegaḥ śiṃśapāṃ parṇasaṃvṛtām ||

41.1४१.१

इतो द्रक्ष्यामि वैदेहीं रामदर्शनलालसाम् । (४१।१)

ito drakṣyāmi vaidehīṃ rāmadarśanalālasām |

41.2४१.२

इतश्चेतश्च दुःखार्तां संपतन्तीं यदृच्छया ॥ (४१।२)

itaścetaśca duḥkhārtāṃ saṃpatantīṃ yadṛcchayā ||

42.1४२.१

अशोकवनिका चेयं दृढं रम्या दुरात्मनः । (४२।१)

aśokavanikā ceyaṃ dṛḍhaṃ ramyā durātmanaḥ |

42.2४२.२

चम्पकैश्चन्दनैश्चापि बकुलैश्च विभूषिता ॥ (४२।२)

campakaiścandanaiścāpi bakulaiśca vibhūṣitā ||

43.1४३.१

इयं च नलिनी रम्या द्विजसंघनिषेविता । (४३।१)

iyaṃ ca nalinī ramyā dvijasaṃghaniṣevitā |

43.2४३.२

इमां सा राममहिषी नूनम् एष्यति जानकी ॥ (४३।२)

imāṃ sā rāmamahiṣī nūnam eṣyati jānakī ||

44.1४४.१

सा रामा राममहिषी राघवस्य प्रिया सदा । (४४।१)

sā rāmā rāmamahiṣī rāghavasya priyā sadā |

44.2४४.२

वनसंचारकुशला नूनम् एष्यति जानकी ॥ (४४।२)

vanasaṃcārakuśalā nūnam eṣyati jānakī ||

45.1४५.१

अथ वा मृगशावाक्षी वनस्यास्य विचक्षणा । (४५।१)

atha vā mṛgaśāvākṣī vanasyāsya vicakṣaṇā |

45.2४५.२

वनम् एष्यति सा चेह रामचिन्तानुकर्शिता ॥ (४५।२)

vanam eṣyati sā ceha rāmacintānukarśitā ||

46.1४६.१

रामशोकाभिसंतप्ता सा देवी वामलोचना । (४६।१)

rāmaśokābhisaṃtaptā sā devī vāmalocanā |

46.2४६.२

वनवासरता नित्यम् एष्यते वनचारिणी ॥ (४६।२)

vanavāsaratā nityam eṣyate vanacāriṇī ||

47.1४७.१

वनेचराणां सततं नूनं स्पृहयते पुरा । (४७।१)

vanecarāṇāṃ satataṃ nūnaṃ spṛhayate purā |

47.2४७.२

रामस्य दयिता भार्या जनकस्य सुता सती ॥ (४७।२)

rāmasya dayitā bhāryā janakasya sutā satī ||

48.1४८.१

संध्याकालमनाः श्यामा ध्रुवम् एष्यति जानकी । (४८।१)

saṃdhyākālamanāḥ śyāmā dhruvam eṣyati jānakī |

48.2४८.२

नदीं चेमां शिवजलां संध्यार्थे वरवर्णिनी ॥ (४८।२)

nadīṃ cemāṃ śivajalāṃ saṃdhyārthe varavarṇinī ||

49.1४९.१

तस्याश्चाप्यनुरूपेयम् अशोकवनिका शुभा । (४९।१)

tasyāścāpyanurūpeyam aśokavanikā śubhā |

49.2४९.२

शुभा या पार्थिवेन्द्रस्य पत्नी रामस्य संमिता ॥ (४९।२)

śubhā yā pārthivendrasya patnī rāmasya saṃmitā ||

50.1५०.१

यदि जीवति सा देवी ताराधिपनिभानना । (५०।१)

yadi jīvati sā devī tārādhipanibhānanā |

50.2५०.२

आगमिष्यति सावश्यम् इमां शिवजलां नदीम् ॥ (५०।२)

āgamiṣyati sāvaśyam imāṃ śivajalāṃ nadīm ||

51.1५१.१

एवं तु मत्वा हनुमान्महात्मा प्रतीक्षमाणो मनुजेन्द्रपत्नीम् । (५१।१)

evaṃ tu matvā hanumānmahātmā pratīkṣamāṇo manujendrapatnīm |

51.2५१.२

अवेक्षमाणश्च ददर्श सर्वं सुपुष्पिते पर्णघने निलीनः ॥ (५१।२)

avekṣamāṇaśca dadarśa sarvaṃ supuṣpite parṇaghane nilīnaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 12

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit