रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 52

128 of 606 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

प्रत्याश्वस्तो यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः । (१।१)

pratyāśvasto yadā rājā mohāt pratyāgataḥ punaḥ |

1.2१.२

अथाजुहाव तं सूतं रामवृत्तान्तकारणात् ॥ (१।२)

athājuhāva taṃ sūtaṃ rāmavṛttāntakāraṇāt ||

2.1२.१

वृद्धं परमसंतप्तं नवग्रहम् इव द्विपम् । (२।१)

vṛddhaṃ paramasaṃtaptaṃ navagraham iva dvipam |

2.2२.२

विनिःश्वसन्तं ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुञ्जरम् ॥ (२।२)

viniḥśvasantaṃ dhyāyantam asvastham iva kuñjaram ||

3.1३.१

राजा तु रजसा सूतं ध्वस्ताङ्गं समुपस्थितम् । (३।१)

rājā tu rajasā sūtaṃ dhvastāṅgaṃ samupasthitam |

3.2३.२

अश्रुपूर्णमुखं दीनम् उवाच परमार्तवत् ॥ (३।२)

aśrupūrṇamukhaṃ dīnam uvāca paramārtavat ||

4.1४.१

क्व नु वत्स्यति धर्मात्मा वृक्षमूलम् उपाश्रितः । (४।१)

kva nu vatsyati dharmātmā vṛkṣamūlam upāśritaḥ |

4.2४.२

सो ऽत्यन्तसुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः । (४।२)

so 'tyantasukhitaḥ sūta kim aśiṣyati rāghavaḥ |

4.3४.३

भूमिपालात्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥ (४।३)

bhūmipālātmajo bhūmau śete katham anāthavat ||

5.1५.१

यं यान्तम् अनुयान्ति स्म पदातिरथकुञ्जराः । (५।१)

yaṃ yāntam anuyānti sma padātirathakuñjarāḥ |

5.2५.२

स वत्स्यति कथं रामो विजनं वनम् आश्रितः ॥ (५।२)

sa vatsyati kathaṃ rāmo vijanaṃ vanam āśritaḥ ||

6.1६.१

व्यालैर् मृगैर् आचरितं कृष्णसर्पनिषेवितम् । (६।१)

vyālair mṛgair ācaritaṃ kṛṣṇasarpaniṣevitam |

6.2६.२

कथं कुमारौ वैदेह्या सार्धं वनम् उपस्थितौ ॥ (६।२)

kathaṃ kumārau vaidehyā sārdhaṃ vanam upasthitau ||

7.1७.१

सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया । (७।१)

sukumāryā tapasvinyā sumantra saha sītayā |

7.2७.२

राजपुत्रौ कथं पादैर् अवरुह्य रथाद् गतौ ॥ (७।२)

rājaputrau kathaṃ pādair avaruhya rathād gatau ||

8.1८.१

सिद्धार्थः खलु सूत त्वं येन दृष्टौ ममात्मजौ । (८।१)

siddhārthaḥ khalu sūta tvaṃ yena dṛṣṭau mamātmajau |

8.2८.२

वनान्तं प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥ (८।२)

vanāntaṃ praviśantau tāv aśvināv iva mandaram ||

9.1९.१

किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः । (९।१)

kim uvāca vaco rāmaḥ kim uvāca ca lakṣmaṇaḥ |

9.2९.२

सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली । (९।२)

sumantra vanam āsādya kim uvāca ca maithilī |

9.3९.३

आसितं शयितं भुक्तं सूत रामस्य कीर्तय ॥ (९।३)

āsitaṃ śayitaṃ bhuktaṃ sūta rāmasya kīrtaya ||

10.1१०.१

इति सूतो नरेन्द्रेण चोदितः सज्जमानया । (१०।१)

iti sūto narendreṇa coditaḥ sajjamānayā |

10.2१०.२

उवाच वाचा राजानं सबाष्पपरिरब्धया ॥ (१०।२)

uvāca vācā rājānaṃ sabāṣpaparirabdhayā ||

11.1११.१

अब्रवीन् मां महाराज धर्मम् एवानुपालयन् । (११।१)

abravīn māṃ mahārāja dharmam evānupālayan |

11.2११.२

अञ्जलिं राघवः कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य च ॥ (११।२)

añjaliṃ rāghavaḥ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca ||

12.1१२.१

सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदितात्मनः । (१२।१)

sūta madvacanāt tasya tātasya viditātmanaḥ |

12.2१२.२

शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥ (१२।२)

śirasā vandanīyasya vandyau pādau mahātmanaḥ ||

13.1१३.१

सर्वम् अन्तःपुरं वाच्यं सूत मद्वचनात् त्वया । (१३।१)

sarvam antaḥpuraṃ vācyaṃ sūta madvacanāt tvayā |

13.2१३.२

आरोग्यम् अविशेषेण यथार्हं चाभिवादनम् ॥ (१३।२)

ārogyam aviśeṣeṇa yathārhaṃ cābhivādanam ||

14.1१४.१

माता च मम कौसल्या कुशलं चाभिवादनम् । (१४।१)

mātā ca mama kausalyā kuśalaṃ cābhivādanam |

14.2१४.२

देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥ (१४।२)

devi devasya pādau ca devavat paripālaya ||

15.1१५.१

भरतः कुशलं वाच्यो वाच्यो मद्वचनेन च । (१५।१)

bharataḥ kuśalaṃ vācyo vācyo madvacanena ca |

15.2१५.२

सर्वास्व् एव यथान्यायं वृत्तिं वर्तस्व मातृषु ॥ (१५।२)

sarvāsv eva yathānyāyaṃ vṛttiṃ vartasva mātṛṣu ||

16.1१६.१

वक्तव्यश् च महाबाहुर् इक्ष्वाकुकुलनन्दनः । (१६।१)

vaktavyaś ca mahābāhur ikṣvākukulanandanaḥ |

16.2१६.२

पितरं यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥ (१६।२)

pitaraṃ yauvarājyastho rājyastham anupālaya ||

17.1१७.१

इत्य् एवं मां महाराज ब्रुवन्न् एव महायशाः । (१७।१)

ity evaṃ māṃ mahārāja bruvann eva mahāyaśāḥ |

17.2१७.२

रामो राजीवताम्राक्षो भृशम् अश्रूण्य् अवर्तयत् ॥ (१७।२)

rāmo rājīvatāmrākṣo bhṛśam aśrūṇy avartayat ||

18.1१८.१

लक्ष्मणस् तु सुसंक्रुद्धो निःश्वसन् वाक्यम् अब्रवीत् । (१८।१)

lakṣmaṇas tu susaṃkruddho niḥśvasan vākyam abravīt |

18.2१८.२

केनायम् अपराधेन राजपुत्रो विवासितः ॥ (१८।२)

kenāyam aparādhena rājaputro vivāsitaḥ ||

19.1१९.१

यदि प्रव्राजितो रामो लोभकारणकारितम् । (१९।१)

yadi pravrājito rāmo lobhakāraṇakāritam |

19.2१९.२

वरदाननिमित्तं वा सर्वथा दुष्कृतं कृतम् । (१९।२)

varadānanimittaṃ vā sarvathā duṣkṛtaṃ kṛtam |

19.3१९.३

रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥ (१९।३)

rāmasya tu parityāge na hetum upalakṣaye ||

20.1२०.१

असमीक्ष्य समारब्धं विरुद्धं बुद्धिलाघवात् । (२०।१)

asamīkṣya samārabdhaṃ viruddhaṃ buddhilāghavāt |

20.2२०.२

जनयिष्यति संक्रोशं राघवस्य विवासनम् ॥ (२०।२)

janayiṣyati saṃkrośaṃ rāghavasya vivāsanam ||

21.1२१.१

अहं तावन् महाराजे पितृत्वं नोपलक्षये । (२१।१)

ahaṃ tāvan mahārāje pitṛtvaṃ nopalakṣaye |

21.2२१.२

भ्राता भर्ता च बन्धुश् च पिता च मम राघवः ॥ (२१।२)

bhrātā bhartā ca bandhuś ca pitā ca mama rāghavaḥ ||

22.1२२.१

सर्वलोकप्रियं त्यक्त्वा सर्वलोकहिते रतम् । (२२।१)

sarvalokapriyaṃ tyaktvā sarvalokahite ratam |

22.2२२.२

सर्वलोको ऽनुरज्येत कथं त्वानेन कर्मणा ॥ (२२।२)

sarvaloko 'nurajyeta kathaṃ tvānena karmaṇā ||

23.1२३.१

जानकी तु महाराज निःश्वसन्ती तपस्विनी । (२३।१)

jānakī tu mahārāja niḥśvasantī tapasvinī |

23.2२३.२

भूतोपहतचित्तेव विष्ठिता विस्मृता स्थिता ॥ (२३।२)

bhūtopahatacitteva viṣṭhitā vismṛtā sthitā ||

24.1२४.१

अदृष्टपूर्वव्यसना राजपुत्री यशस्विनी । (२४।१)

adṛṣṭapūrvavyasanā rājaputrī yaśasvinī |

24.2२४.२

तेन दुःखेन रुदती नैव मां किंचिद् अब्रवीत् ॥ (२४।२)

tena duḥkhena rudatī naiva māṃ kiṃcid abravīt ||

25.1२५.१

उद्वीक्षमाणा भर्तारं मुखेन परिशुष्यता । (२५।१)

udvīkṣamāṇā bhartāraṃ mukhena pariśuṣyatā |

25.2२५.२

मुमोच सहसा बाष्पं मां प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥ (२५।२)

mumoca sahasā bāṣpaṃ māṃ prayāntam udīkṣya sā ||

26.1२६.१

तथैव रामो ऽश्रुमुखः कृताञ्जलिः स्थितो ऽभवल् लक्ष्मणबाहुपालितः । (२६।१)

tathaiva rāmo 'śrumukhaḥ kṛtāñjaliḥ sthito 'bhaval lakṣmaṇabāhupālitaḥ |

26.2२६.२

तथैव सीता रुदती तपस्विनी निरीक्षते राजरथं तथैव माम् ॥ (२६।२)

tathaiva sītā rudatī tapasvinī nirīkṣate rājarathaṃ tathaiva mām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 52

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit