रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 11

11 of 606 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः काले बहुतिथे कस्मिंश्चित् सुमनोहरे । (१।१)

tataḥ kāle bahutithe kasmiṃścit sumanohare |

1.2१.२

वसन्ते समनुप्राप्ते राज्ञो यष्टुं मनो ऽभवत् ॥ (१।२)

vasante samanuprāpte rājño yaṣṭuṃ mano 'bhavat ||

2.1२.१

ततः प्रसाद्य शिरसा तं विप्रं देववर्णिनम् । (२।१)

tataḥ prasādya śirasā taṃ vipraṃ devavarṇinam |

2.2२.२

यज्ञाय वरयामास संतानार्थं कुलस्य च ॥ (२।२)

yajñāya varayāmāsa saṃtānārthaṃ kulasya ca ||

3.1३.१

तथेति च स राजानम् उवाच च सुसत्कृतः । (३।१)

tatheti ca sa rājānam uvāca ca susatkṛtaḥ |

3.2३.२

सम्भाराः संभ्रियन्तां ते तुरगश् च विमुच्यताम् ॥ (३।२)

sambhārāḥ saṃbhriyantāṃ te turagaś ca vimucyatām ||

4.1४.१

ततो राजाब्रवीद् वाक्यं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम् । (४।१)

tato rājābravīd vākyaṃ sumantraṃ mantrisattamam |

4.2४.२

सुमन्त्रावाहय क्षिप्रम् ऋत्विजो ब्रह्मवादिनः ॥ (४।२)

sumantrāvāhaya kṣipram ṛtvijo brahmavādinaḥ ||

5.1५.१

ततः सुमन्त्रस् त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः । (५।१)

tataḥ sumantras tvaritaṃ gatvā tvaritavikramaḥ |

5.2५.२

समानयत् स तान् विप्रान् समस्तान् वेदपारगान् ॥ (५।२)

samānayat sa tān viprān samastān vedapāragān ||

6.1६.१

सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिम् अथ काश्यपम् । (६।१)

suyajñaṃ vāmadevaṃ ca jābālim atha kāśyapam |

6.2६.२

पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमाः ॥ (६।२)

purohitaṃ vasiṣṭhaṃ ca ye cānye dvijasattamāḥ ||

7.1७.१

तान् पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस् तदा । (७।१)

tān pūjayitvā dharmātmā rājā daśarathas tadā |

7.2७.२

इदं धर्मार्थसहितं श्लक्ष्णं वचनम् अब्रवीत् ॥ (७।२)

idaṃ dharmārthasahitaṃ ślakṣṇaṃ vacanam abravīt ||

8.1८.१

मम लालप्यमानस्य पुत्रार्थं नास्ति वै सुखम् । (८।१)

mama lālapyamānasya putrārthaṃ nāsti vai sukham |

8.2८.२

तदर्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर् मम ॥ (८।२)

tadarthaṃ hayamedhena yakṣyāmīti matir mama ||

9.1९.१

तद् अहं यष्टुम् इच्छामि शास्त्रदृष्टेन कर्मणा । (९।१)

tad ahaṃ yaṣṭum icchāmi śāstradṛṣṭena karmaṇā |

9.2९.२

ऋषिपुत्रप्रभावेन कामान् प्राप्स्यामि चाप्य् अहम् ॥ (९।२)

ṛṣiputraprabhāvena kāmān prāpsyāmi cāpy aham ||

10.1१०.१

ततः साध्व् इति तद् वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् । (१०।१)

tataḥ sādhv iti tad vākyaṃ brāhmaṇāḥ pratyapūjayan |

10.2१०.२

वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे पार्थिवस्य मुखाच् च्युतम् ॥ (१०।२)

vasiṣṭhapramukhāḥ sarve pārthivasya mukhāc cyutam ||

11.1११.१

ऋष्यशृङ्गपुरोगाश् च प्रत्यूचुर् नृपतिं तदा । (११।१)

ṛṣyaśṛṅgapurogāś ca pratyūcur nṛpatiṃ tadā |

11.2११.२

सम्भाराः संभ्रियन्तां ते तुरगश् च विमुच्यताम् ॥ (११।२)

sambhārāḥ saṃbhriyantāṃ te turagaś ca vimucyatām ||

12.1१२.१

सर्वथा प्राप्यसे पुत्रांश् चतुरो ऽमितविक्रमान् । (१२।१)

sarvathā prāpyase putrāṃś caturo 'mitavikramān |

12.2१२.२

यस्य ते धार्मिकी बुद्धिर् इयं पुत्रार्थम् आगता ॥ (१२।२)

yasya te dhārmikī buddhir iyaṃ putrārtham āgatā ||

13.1१३.१

ततः प्रीतो ऽभवद् राजा श्रुत्वा तद् द्विजभाषितम् । (१३।१)

tataḥ prīto 'bhavad rājā śrutvā tad dvijabhāṣitam |

13.2१३.२

अमात्यांश् चाब्रवीद् राजा हर्षेणेदं शुभाक्षरम् ॥ (१३।२)

amātyāṃś cābravīd rājā harṣeṇedaṃ śubhākṣaram ||

14.1१४.१

गुरूणां वचनाच् छीघ्रं सम्भाराः संभ्रियन्तु मे । (१४।१)

gurūṇāṃ vacanāc chīghraṃ sambhārāḥ saṃbhriyantu me |

14.2१४.२

समर्थाधिष्ठितश् चाश्वः सोपाध्यायो विमुच्यताम् ॥ (१४।२)

samarthādhiṣṭhitaś cāśvaḥ sopādhyāyo vimucyatām ||

15.1१५.१

सरय्वाश् चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर् विधीयताम् । (१५।१)

sarayvāś cottare tīre yajñabhūmir vidhīyatām |

15.2१५.२

शान्तयश् चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि ॥ (१५।२)

śāntayaś cābhivardhantāṃ yathākalpaṃ yathāvidhi ||

16.1१६.१

शक्यः कर्तुम् अयं यज्ञः सर्वेणापि महीक्षिता । (१६।१)

śakyaḥ kartum ayaṃ yajñaḥ sarveṇāpi mahīkṣitā |

16.2१६.२

नापराधो भवेत् कष्टो यद्य् अस्मिन् क्रतुसत्तमे ॥ (१६।२)

nāparādho bhavet kaṣṭo yady asmin kratusattame ||

17.1१७.१

छिद्रं हि मृगयन्ते ऽत्र विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः । (१७।१)

chidraṃ hi mṛgayante 'tra vidvāṃso brahmarākṣasāḥ |

17.2१७.२

विधिहीनस्य यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ॥ (१७।२)

vidhihīnasya yajñasya sadyaḥ kartā vinaśyati ||

18.1१८.१

तद् यथाविधि पूर्वं मे क्रतुर् एष समाप्यते । (१८।१)

tad yathāvidhi pūrvaṃ me kratur eṣa samāpyate |

18.2१८.२

तथाविधानं क्रियतां समर्थाः करणेष्व् इह ॥ (१८।२)

tathāvidhānaṃ kriyatāṃ samarthāḥ karaṇeṣv iha ||

19.1१९.१

तथेति च ततः सर्वे मन्त्रिणः प्रत्यपूजयन् । (१९।१)

tatheti ca tataḥ sarve mantriṇaḥ pratyapūjayan |

19.2१९.२

पार्थिवेन्द्रस्य तद् वाक्यं यथाज्ञप्तम् अकुर्वत ॥ (१९।२)

pārthivendrasya tad vākyaṃ yathājñaptam akurvata ||

20.1२०.१

ततो द्विजास् ते धर्मज्ञम् अस्तुवन् पार्थिवर्षभम् । (२०।१)

tato dvijās te dharmajñam astuvan pārthivarṣabham |

20.2२०.२

अनुज्ञातास् ततः सर्वे पुनर् जग्मुर् यथागतम् ॥ (२०।२)

anujñātās tataḥ sarve punar jagmur yathāgatam ||

21.1२१.१

गतानां तु द्विजातीनां मन्त्रिणस् तान् नराधिपः । (२१।१)

gatānāṃ tu dvijātīnāṃ mantriṇas tān narādhipaḥ |

21.2२१.२

विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महाद्युतिः ॥ (२१।२)

visarjayitvā svaṃ veśma praviveśa mahādyutiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit