Rām, 2, 59
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातर् एवापरे ऽहनि । (१।१)
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātar evāpare 'hani |
बन्दिनः पर्युपातिष्ठंस् तत् पार्थिवनिवेशनम् ॥ (१।२)
bandinaḥ paryupātiṣṭhaṃs tat pārthivaniveśanam ||
स्त्रीवर्षवरभूयिष्ठा उपतस्थुर् यथापुरम् ॥ (२।२)
strīvarṣavarabhūyiṣṭhā upatasthur yathāpuram ||
आनिन्युः स्नानशिक्षाज्ञा यथाकालं यथाविधि ॥ (३।२)
āninyuḥ snānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi ||
उपनिन्युस् तथाप्य् अन्याः कुमारीबहुलाः स्त्रियः ॥ (४।२)
upaninyus tathāpy anyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ ||
अथ याः कोसलेन्द्रस्य शयनं प्रत्यनन्तराः । (५।१)
atha yāḥ kosalendrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ |
ताः स्त्रियस् तु समागम्य भर्तारं प्रत्यबोधयन् ॥ (५।२)
tāḥ striyas tu samāgamya bhartāraṃ pratyabodhayan ||
ता वेपथुपरीताश् च राज्ञः प्राणेषु शङ्किताः । (६।१)
tā vepathuparītāś ca rājñaḥ prāṇeṣu śaṅkitāḥ |
प्रतिस्रोतस् तृणाग्राणां सदृशं संचकम्पिरे ॥ (६।२)
pratisrotas tṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ saṃcakampire ||
अथ संवेपमानानां स्त्रीणां दृष्ट्वा च पार्थिवम् । (७।१)
atha saṃvepamānānāṃ strīṇāṃ dṛṣṭvā ca pārthivam |
यत् तद् आशङ्कितं पापं तस्य जज्ञे विनिश्चयः ॥ (७।२)
yat tad āśaṅkitaṃ pāpaṃ tasya jajñe viniścayaḥ ||
ततः प्रचुक्रुशुर् दीनाः सस्वरं ता वराङ्गनाः । (८।१)
tataḥ pracukruśur dīnāḥ sasvaraṃ tā varāṅganāḥ |
कौसल्या च सुमित्रा च त्यक्तनिद्रे बभूवतुः ॥ (९।२)
kausalyā ca sumitrā ca tyaktanidre babhūvatuḥ ||
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् । (१०।१)
kausalyā ca sumitrā ca dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca pārthivam |
तत् समुत्त्रस्तसंभ्रान्तं पर्युत्सुकजनाकुलम् । (१२।१)
tat samuttrastasaṃbhrāntaṃ paryutsukajanākulam |
सर्वतस् तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम् ॥ (१२।२)
sarvatas tumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam ||
अतीतम् आज्ञाय तु पार्थिवर्षभं यशस्विनं संपरिवार्य पत्नयः । (१४।१)
atītam ājñāya tu pārthivarṣabhaṃ yaśasvinaṃ saṃparivārya patnayaḥ |
भृशं रुदन्त्यः करुणं सुदुःखिताः प्रगृह्य बाहू व्यलपन्न् अनाथवत् ॥ (१४।२)
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ pragṛhya bāhū vyalapann anāthavat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.