Rām, 7, 58
Select a line for its word-by-word analysis.
याम् एव रात्रिं शत्रुघ्नः पर्णशालां समाविशत् । (१।१)
yām eva rātriṃ śatrughnaḥ parṇaśālāṃ samāviśat |
ताम् एव रात्रिं सीतापि प्रसूता दारकद्वयम् ॥ (१।२)
tām eva rātriṃ sītāpi prasūtā dārakadvayam ||
वाल्मीकेः प्रियम् आचख्युः सीतायाः प्रसवं शुभम् । (२।२)
vālmīkeḥ priyam ācakhyuḥ sītāyāḥ prasavaṃ śubham |
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा मुनिर् हर्षम् उपागमत् । (३।१)
teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā munir harṣam upāgamat |
भूतघ्नीं चाकरोत् ताभ्यां रक्षां रक्षोविनाशिनीम् ॥ (३।२)
bhūtaghnīṃ cākarot tābhyāṃ rakṣāṃ rakṣovināśinīm ||
वाल्मीकिः प्रददौ ताभ्यां रक्षां भूतविनाशिनीम् ॥ (४।२)
vālmīkiḥ pradadau tābhyāṃ rakṣāṃ bhūtavināśinīm ||
यस्तयोः पूर्वजो जातः स कुशैर् मन्त्रसंस्कृतैः । (५।१)
yastayoḥ pūrvajo jātaḥ sa kuśair mantrasaṃskṛtaiḥ |
निर्मार्जनीयस्तु भवेत् कुश इत्यस्य नामतः ॥ (५।२)
nirmārjanīyastu bhavet kuśa ityasya nāmataḥ ||
निर्मार्जनीयो वृद्धाभिर् लवश्चेति स नामतः ॥ (६।२)
nirmārjanīyo vṛddhābhir lavaśceti sa nāmataḥ ||
मत्कृताभ्यां च नामभ्यां ख्यातियुक्तौ भविष्यतः ॥ (७।२)
matkṛtābhyāṃ ca nāmabhyāṃ khyātiyuktau bhaviṣyataḥ ||
ते रक्षां जगृहुस्तां च मुनिहस्तात् समाहिताः । (८।१)
te rakṣāṃ jagṛhustāṃ ca munihastāt samāhitāḥ |
तथा तां क्रियमाणां तु रक्षां गोत्रं च नाम च । (९।१)
tathā tāṃ kriyamāṇāṃ tu rakṣāṃ gotraṃ ca nāma ca |
संकीर्तनं च रामस्य सीतायाः प्रसवौ शुभौ ॥ (९।२)
saṃkīrtanaṃ ca rāmasya sītāyāḥ prasavau śubhau ||
अर्धरात्रे तु शत्रुघ्नः शुश्राव सुमहत् प्रियम् । (१०।१)
ardharātre tu śatrughnaḥ śuśrāva sumahat priyam |
पर्णशालां गतो रात्रौ दिष्ट्या दिष्ट्येति चाब्रवीत् ॥ (१०।२)
parṇaśālāṃ gato rātrau diṣṭyā diṣṭyeti cābravīt ||
तथा तस्य प्रहृष्टस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः । (११।१)
tathā tasya prahṛṣṭasya śatrughnasya mahātmanaḥ |
व्यतीता वार्षिकी रात्रिः श्रावणी लघुविक्रमा ॥ (११।२)
vyatītā vārṣikī rātriḥ śrāvaṇī laghuvikramā ||
प्रभाते तु महावीर्यः कृत्वा पौर्वाह्णिकं क्रमम् । (१२।१)
prabhāte tu mahāvīryaḥ kṛtvā paurvāhṇikaṃ kramam |
मुनिं प्राञ्जलिर् आमन्त्र्य प्रायात् पश्चान्मुखः पुनः ॥ (१२।२)
muniṃ prāñjalir āmantrya prāyāt paścānmukhaḥ punaḥ ||
ऋषीणां पुण्यकीर्तीनाम् आश्रमे वासम् अभ्ययात् ॥ (१३।२)
ṛṣīṇāṃ puṇyakīrtīnām āśrame vāsam abhyayāt ||
स तत्र मुनिभिः सार्धं भार्गवप्रमुखैर् नृपः । (१४।१)
sa tatra munibhiḥ sārdhaṃ bhārgavapramukhair nṛpaḥ |
कथाभिर् बहुरूपाभिर् वासं चक्रे महायशाः ॥ (१४।२)
kathābhir bahurūpābhir vāsaṃ cakre mahāyaśāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.