रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 40

227 of 606 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

एवम् उक्त्वा तु परुषं मारीचो रावणं ततः । (१।१)

evam uktvā tu paruṣaṃ mārīco rāvaṇaṃ tataḥ |

1.2१.२

गच्छावेत्य् अब्रवीद् दीनो भयाद् रात्रिंचरप्रभोः ॥ (१।२)

gacchāvety abravīd dīno bhayād rātriṃcaraprabhoḥ ||

2.1२.१

दृष्टश्चाहं पुनस् तेन शरचापासिधारिणा । (२।१)

dṛṣṭaścāhaṃ punas tena śaracāpāsidhāriṇā |

2.2२.२

मद्वधोद्यतशस्त्रेण विनष्टं जीवितं च मे ॥ (२।२)

madvadhodyataśastreṇa vinaṣṭaṃ jīvitaṃ ca me ||

3.1३.१

किं तु कर्तुं मया शक्यम् एवं त्वयि दुरात्मनि । (३।१)

kiṃ tu kartuṃ mayā śakyam evaṃ tvayi durātmani |

3.2३.२

एष गच्छाम्य् अहं तात स्वस्ति ते ऽस्तु निशाचर ॥ (३।२)

eṣa gacchāmy ahaṃ tāta svasti te 'stu niśācara ||

4.1४.१

प्रहृष्टस् त्व् अभवत् तेन वचनेन स राक्षसः । (४।१)

prahṛṣṭas tv abhavat tena vacanena sa rākṣasaḥ |

4.2४.२

परिष्वज्य सुसंश्लिष्टम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (४।२)

pariṣvajya susaṃśliṣṭam idaṃ vacanam abravīt ||

5.1५.१

एतच् छौण्डीर्ययुक्तं ते मच्छन्दाद् इव भाषितम् । (५।१)

etac chauṇḍīryayuktaṃ te macchandād iva bhāṣitam |

5.2५.२

इदानीम् असि मारीचः पूर्वम् अन्यो निशाचरः ॥ (५।२)

idānīm asi mārīcaḥ pūrvam anyo niśācaraḥ ||

6.1६.१

आरुह्यताम् अयं शीघ्रं खगो रत्नविभूषितः । (६।१)

āruhyatām ayaṃ śīghraṃ khago ratnavibhūṣitaḥ |

6.2६.२

मया सह रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः ॥ (६।२)

mayā saha ratho yuktaḥ piśācavadanaiḥ kharaiḥ ||

7.1७.१

ततो रावणमारीचौ विमानम् इव तं रथम् । (७।१)

tato rāvaṇamārīcau vimānam iva taṃ ratham |

7.2७.२

आरुह्य ययतुः शीघ्रं तस्माद् आश्रममण्डलात् ॥ (७।२)

āruhya yayatuḥ śīghraṃ tasmād āśramamaṇḍalāt ||

8.1८.१

तथैव तत्र पश्यन्तौ पत्तनानि वनानि च । (८।१)

tathaiva tatra paśyantau pattanāni vanāni ca |

8.2८.२

गिरींश् च सरितः सर्वा राष्ट्राणि नगराणि च ॥ (८।२)

girīṃś ca saritaḥ sarvā rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca ||

9.1९.१

समेत्य दण्डकारण्यं राघवस्याश्रमं ततः । (९।१)

sametya daṇḍakāraṇyaṃ rāghavasyāśramaṃ tataḥ |

9.2९.२

ददर्श सहमारीचो रावणो राक्षसाधिपः ॥ (९।२)

dadarśa sahamārīco rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||

10.1१०.१

अवतीर्य रथात् तस्मात् ततः काञ्चनभूषणात् । (१०।१)

avatīrya rathāt tasmāt tataḥ kāñcanabhūṣaṇāt |

10.2१०.२

हस्ते गृहीत्वा मारीचं रावणो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)

haste gṛhītvā mārīcaṃ rāvaṇo vākyam abravīt ||

11.1११.१

एतद् रामाश्रमपदं दृश्यते कदलीवृतम् । (११।१)

etad rāmāśramapadaṃ dṛśyate kadalīvṛtam |

11.2११.२

क्रियतां तत् सखे शीघ्रं यदर्थं वयम् आगताः ॥ (११।२)

kriyatāṃ tat sakhe śīghraṃ yadarthaṃ vayam āgatāḥ ||

12.1१२.१

स रावणवचः श्रुत्वा मारीचो राक्षसस् तदा । (१२।१)

sa rāvaṇavacaḥ śrutvā mārīco rākṣasas tadā |

12.2१२.२

मृगो भूत्वाश्रमद्वारि रामस्य विचचार ह ॥ (१२।२)

mṛgo bhūtvāśramadvāri rāmasya vicacāra ha ||

13.1१३.१

मणिप्रवरशृङ्गाग्रः सितासितमुखाकृतिः । (१३।१)

maṇipravaraśṛṅgāgraḥ sitāsitamukhākṛtiḥ |

13.2१३.२

रक्तपद्मोत्पलमुख इन्द्रनीलोत्पलश्रवाः ॥ (१३।२)

raktapadmotpalamukha indranīlotpalaśravāḥ ||

14.1१४.१

किंचिद् अभ्युन्नतग्रीव इन्द्रनीलनिभोदरः । (१४।१)

kiṃcid abhyunnatagrīva indranīlanibhodaraḥ |

14.2१४.२

मधूकनिभपार्श्वश् च कञ्जकिञ्जल्कसंनिभः ॥ (१४।२)

madhūkanibhapārśvaś ca kañjakiñjalkasaṃnibhaḥ ||

15.1१५.१

वैडूर्यसंकाशखुरस् तनुजङ्घः सुसंहतः । (१५।१)

vaiḍūryasaṃkāśakhuras tanujaṅghaḥ susaṃhataḥ |

15.2१५.२

इन्द्रायुधसवर्णेन पुच्छेनोर्ध्वं विराजितः ॥ (१५।२)

indrāyudhasavarṇena pucchenordhvaṃ virājitaḥ ||

16.1१६.१

मनोहरस्निग्धवर्णो रत्नैर् नानाविधैर् वृतः । (१६।१)

manoharasnigdhavarṇo ratnair nānāvidhair vṛtaḥ |

16.2१६.२

क्षणेन राक्षसो जातो मृगः परमशोभनः ॥ (१६।२)

kṣaṇena rākṣaso jāto mṛgaḥ paramaśobhanaḥ ||

17.1१७.१

वनं प्रज्वलयन् रम्यं रामाश्रमपदं च तत् । (१७।१)

vanaṃ prajvalayan ramyaṃ rāmāśramapadaṃ ca tat |

17.2१७.२

मनोहरं दर्शनीयं रूपं कृत्वा स राक्षसः ॥ (१७।२)

manoharaṃ darśanīyaṃ rūpaṃ kṛtvā sa rākṣasaḥ ||

18.1१८.१

प्रलोभनार्थं वैदेह्या नानाधातुविचित्रितम् । (१८।१)

pralobhanārthaṃ vaidehyā nānādhātuvicitritam |

18.2१८.२

विचरन् गच्छते सम्यक् शाद्वलानि समन्ततः ॥ (१८।२)

vicaran gacchate samyak śādvalāni samantataḥ ||

19.1१९.१

रूप्यबिन्दुशतैश् चित्रो भूत्वा च प्रियदर्शनः । (१९।१)

rūpyabinduśataiś citro bhūtvā ca priyadarśanaḥ |

19.2१९.२

विटपीनां किसलयान् भङ्क्त्वादन् विचचार ह ॥ (१९।२)

viṭapīnāṃ kisalayān bhaṅktvādan vicacāra ha ||

20.1२०.१

कदलीगृहकं गत्वा कर्णिकारान् इतस् ततः । (२०।१)

kadalīgṛhakaṃ gatvā karṇikārān itas tataḥ |

20.2२०.२

समाश्रयन्मन्दगतिः सीतासंदर्शनं तदा ॥ (२०।२)

samāśrayanmandagatiḥ sītāsaṃdarśanaṃ tadā ||

21.1२१.१

राजीवचित्रपृष्ठः स विरराज महामृगः । (२१।१)

rājīvacitrapṛṣṭhaḥ sa virarāja mahāmṛgaḥ |

21.2२१.२

रामाश्रमपदाभ्याशे विचचार यथासुखम् ॥ (२१।२)

rāmāśramapadābhyāśe vicacāra yathāsukham ||

22.1२२.१

पुनर् गत्वा निवृत्तश् च विचचार मृगोत्तमः । (२२।१)

punar gatvā nivṛttaś ca vicacāra mṛgottamaḥ |

22.2२२.२

गत्वा मुहूर्तं त्वरया पुनः प्रतिनिवर्तते ॥ (२२।२)

gatvā muhūrtaṃ tvarayā punaḥ pratinivartate ||

23.1२३.१

विक्रीडंश् च पुनर् भूमौ पुनर् एव निषीदति । (२३।१)

vikrīḍaṃś ca punar bhūmau punar eva niṣīdati |

23.2२३.२

आश्रमद्वारम् आगम्य मृगयूथानि गच्छति ॥ (२३।२)

āśramadvāram āgamya mṛgayūthāni gacchati ||

24.1२४.१

मृगयूथैर् अनुगतः पुनर् एव निवर्तते । (२४।१)

mṛgayūthair anugataḥ punar eva nivartate |

24.2२४.२

सीतादर्शनम् आकाङ्क्षन् राक्षसो मृगतां गतः ॥ (२४।२)

sītādarśanam ākāṅkṣan rākṣaso mṛgatāṃ gataḥ ||

25.1२५.१

परिभ्रमति चित्राणि मण्डलानि विनिष्पतन् । (२५।१)

paribhramati citrāṇi maṇḍalāni viniṣpatan |

25.2२५.२

समुद्वीक्ष्य च सर्वे तं मृगा ये ऽन्ये वनेचराः ॥ (२५।२)

samudvīkṣya ca sarve taṃ mṛgā ye 'nye vanecarāḥ ||

26.1२६.१

उपगम्य समाघ्राय विद्रवन्ति दिशो दश । (२६।१)

upagamya samāghrāya vidravanti diśo daśa |

26.2२६.२

राक्षसः सो ऽपि तान् वन्यान् मृगान् मृगवधे रतः ॥ (२६।२)

rākṣasaḥ so 'pi tān vanyān mṛgān mṛgavadhe rataḥ ||

27.1२७.१

प्रच्छादनार्थं भावस्य न भक्षयति संस्पृशन् । (२७।१)

pracchādanārthaṃ bhāvasya na bhakṣayati saṃspṛśan |

27.2२७.२

तस्मिन्न् एव ततः काले वैदेही शुभलोचना ॥ (२७।२)

tasminn eva tataḥ kāle vaidehī śubhalocanā ||

28.1२८.१

कुसुमापचये व्यग्रा पादपान् अत्यवर्तत । (२८।१)

kusumāpacaye vyagrā pādapān atyavartata |

28.2२८.२

कर्णिकारान् अशोकांश् च चूतांश् च मदिरेक्षणा ॥ (२८।२)

karṇikārān aśokāṃś ca cūtāṃś ca madirekṣaṇā ||

29.1२९.१

कुसुमान्य् अपचिन्वन्ती चचार रुचिरानना । (२९।१)

kusumāny apacinvantī cacāra rucirānanā |

29.2२९.२

अनर्हारण्यवासस्य सा तं रत्नमयं मृगम् । (२९।२)

anarhāraṇyavāsasya sā taṃ ratnamayaṃ mṛgam |

29.3२९.३

मुक्तामणिविचित्राङ्गं ददर्श परमाङ्गना ॥ (२९।३)

muktāmaṇivicitrāṅgaṃ dadarśa paramāṅganā ||

30.1३०.१

तं वै रुचिरदन्तौष्ठं रूप्यधातुतनूरुहम् । (३०।१)

taṃ vai ruciradantauṣṭhaṃ rūpyadhātutanūruham |

30.2३०.२

विस्मयोत्फुल्लनयना सस्नेहं समुदैक्षत ॥ (३०।२)

vismayotphullanayanā sasnehaṃ samudaikṣata ||

31.1३१.१

स च तां रामदयितां पश्यन् मायामयो मृगः । (३१।१)

sa ca tāṃ rāmadayitāṃ paśyan māyāmayo mṛgaḥ |

31.2३१.२

विचचार ततस् तत्र दीपयन्न् इव तद् वनम् ॥ (३१।२)

vicacāra tatas tatra dīpayann iva tad vanam ||

32.1३२.१

अदृष्टपूर्वं दृष्ट्वा तं नानारत्नमयं मृगम् । (३२।१)

adṛṣṭapūrvaṃ dṛṣṭvā taṃ nānāratnamayaṃ mṛgam |

32.2३२.२

विस्मयं परमं सीता जगाम जनकात्मजा ॥ (३२।२)

vismayaṃ paramaṃ sītā jagāma janakātmajā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 40

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit