रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 107

183 of 606 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततो निक्षिप्य मातॄन् स अयोध्यायां दृढव्रतः । (१।१)

tato nikṣipya mātṝn sa ayodhyāyāṃ dṛḍhavrataḥ |

1.2१.२

भरतः शोकसंतप्तो गुरून् इदम् अथाब्रवीत् ॥ (१।२)

bharataḥ śokasaṃtapto gurūn idam athābravīt ||

2.1२.१

नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वान् आमन्त्रये ऽद्य वः । (२।१)

nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvān āmantraye 'dya vaḥ |

2.2२.२

तत्र दुःखम् इदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना ॥ (२।२)

tatra duḥkham idaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā ||

3.1३.१

गतश् च हि दिवं राजा वनस्थश् च गुरुर् मम । (३।१)

gataś ca hi divaṃ rājā vanasthaś ca gurur mama |

3.2३.२

रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः ॥ (३।२)

rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ ||

4.1४.१

एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः । (४।१)

etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |

4.2४.२

अब्रुवन् मन्त्रिणः सर्वे वसिष्ठश् च पुरोहितः ॥ (४।२)

abruvan mantriṇaḥ sarve vasiṣṭhaś ca purohitaḥ ||

5.1५.१

सदृशं श्लाघनीयं च यद् उक्तं भरत त्वया । (५।१)

sadṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yad uktaṃ bharata tvayā |

5.2५.२

वचनं भ्रातृवात्सल्याद् अनुरूपं तवैव तत् ॥ (५।२)

vacanaṃ bhrātṛvātsalyād anurūpaṃ tavaiva tat ||

6.1६.१

नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे । (६।१)

nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde |

6.2६.२

आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान् ॥ (६।२)

āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān ||

7.1७.१

मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम् । (७।१)

mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam |

7.2७.२

अब्रवीत् सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यताम् इति ॥ (७।२)

abravīt sārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatām iti ||

8.1८.१

प्रहृष्टवदनः सर्वा मातॄन् समभिवाद्य सः । (८।१)

prahṛṣṭavadanaḥ sarvā mātṝn samabhivādya saḥ |

8.2८.२

आरुरोह रथं श्रीमाञ् शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ (८।२)

āruroha rathaṃ śrīmāñ śatrughnena samanvitaḥ ||

9.1९.१

आरुह्य तु रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरताव् उभौ । (९।१)

āruhya tu rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāv ubhau |

9.2९.२

ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः ॥ (९।२)

yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ ||

10.1१०.१

अग्रतो गुरवस् तत्र वसिष्ठप्रमुखा द्विजाः । (१०।१)

agrato guravas tatra vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ |

10.2१०.२

प्रययुः प्राङ्मुखाः सर्वे नन्दिग्रामो यतो ऽभवत् ॥ (१०।२)

prayayuḥ prāṅmukhāḥ sarve nandigrāmo yato 'bhavat ||

11.1११.१

बलं च तद् अनाहूतं गजाश्वरथसंकुलम् । (११।१)

balaṃ ca tad anāhūtaṃ gajāśvarathasaṃkulam |

11.2११.२

प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः ॥ (११।२)

prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ ||

12.1१२.१

रथस्थः स तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः । (१२।१)

rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |

12.2१२.२

नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्य् आधाय पादुके ॥ (१२।२)

nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasy ādhāya pāduke ||

13.1१३.१

ततस् तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः । (१३।१)

tatas tu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ |

13.2१३.२

अवतीर्य रथात् तूर्णं गुरून् इदम् उवाच ह ॥ (१३।२)

avatīrya rathāt tūrṇaṃ gurūn idam uvāca ha ||

14.1१४.१

एतद् राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं संन्यासवत् स्वयम् । (१४।१)

etad rājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ saṃnyāsavat svayam |

14.2१४.२

योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते । (१४।२)

yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite |

14.3१४.३

तम् इमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति ॥ (१४।३)

tam imaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati ||

15.1१५.१

क्षिप्रं संयोजयित्वा तु राघवस्य पुनः स्वयम् । (१५।१)

kṣipraṃ saṃyojayitvā tu rāghavasya punaḥ svayam |

15.2१५.२

चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ ॥ (१५।२)

caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau ||

16.1१६.१

ततो निक्षिप्तभारो ऽहं राघवेण समागतः । (१६।१)

tato nikṣiptabhāro 'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ |

16.2१६.२

निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम् ॥ (१६।२)

nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām ||

17.1१७.१

राघवाय च संन्यासं दत्त्वेमे वरपादुके । (१७।१)

rāghavāya ca saṃnyāsaṃ dattveme varapāduke |

17.2१७.२

राज्यं चेदम् अयोध्यां च धूतपापो भवामि च ॥ (१७।२)

rājyaṃ cedam ayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca ||

18.1१८.१

अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने । (१८।१)

abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane |

18.2१८.२

प्रीतिर् मम यशश् चैव भवेद् राज्याच् चतुर्गुणम् ॥ (१८।२)

prītir mama yaśaś caiva bhaved rājyāc caturguṇam ||

19.1१९.१

एवं तु विलपन् दीनो भरतः स महायशाः । (१९।१)

evaṃ tu vilapan dīno bharataḥ sa mahāyaśāḥ |

19.2१९.२

नन्दिग्रामे ऽकरोद् राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिः सह ॥ (१९।२)

nandigrāme 'karod rājyaṃ duḥkhito mantribhiḥ saha ||

20.1२०.१

स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः । (२०।१)

sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ |

20.2२०.२

नन्दिग्रामे ऽवसद् वीरः ससैन्यो भरतस् तदा ॥ (२०।२)

nandigrāme 'vasad vīraḥ sasainyo bharatas tadā ||

21.1२१.१

रामागमनम् आकाङ्क्षन् भरतो भ्रातृवत्सलः । (२१।१)

rāmāgamanam ākāṅkṣan bharato bhrātṛvatsalaḥ |

21.2२१.२

भ्रातुर् वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस् तदा ॥ (२१।२)

bhrātur vacanakārī ca pratijñāpāragas tadā ||

22.1२२.१

पादुके त्व् अभिषिच्याथ नन्दिग्रामे ऽवसत् तदा । (२२।१)

pāduke tv abhiṣicyātha nandigrāme 'vasat tadā |

22.2२२.२

भरतः शासनं सर्वं पादुकाभ्यां न्यवेदयत् ॥ (२२।२)

bharataḥ śāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nyavedayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 107

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit