Rām, 7, 20
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो वित्रासयन्मर्त्यान् पृथिव्यां राक्षसाधिपः । (१।१)
tato vitrāsayanmartyān pṛthivyāṃ rākṣasādhipaḥ |
अब्रवीन्मेघपृष्ठस्थो रावणं पुष्पके स्थितम् ॥ (२।२)
abravīnmeghapṛṣṭhastho rāvaṇaṃ puṣpake sthitam ||
प्रीतो ऽस्म्यभिजनोपेत विक्रमैर् ऊर्जितैस्तव ॥ (३।२)
prīto 'smyabhijanopeta vikramair ūrjitaistava ||
विष्णुना दैत्यघातैश्च तार्क्ष्यस्योरगधर्षणैः । (४।१)
viṣṇunā daityaghātaiśca tārkṣyasyoragadharṣaṇaiḥ |
किंचिद् वक्ष्यामि तावत् ते श्रोतव्यं श्रोष्यसे यदि । (५।१)
kiṃcid vakṣyāmi tāvat te śrotavyaṃ śroṣyase yadi |
श्रुत्वा चानन्तरं कार्यं त्वया राक्षसपुंगव ॥ (५।२)
śrutvā cānantaraṃ kāryaṃ tvayā rākṣasapuṃgava ||
किम् अयं वध्यते लोकस्त्वयावध्येन दैवतैः । (६।१)
kim ayaṃ vadhyate lokastvayāvadhyena daivataiḥ |
लोकम् एनं विचित्रार्थं यस्य न ज्ञायते गतिः ॥ (७।२)
lokam enaṃ vicitrārthaṃ yasya na jñāyate gatiḥ ||
क्वचिद् वादित्रनृत्तानि सेव्यन्ते मुदितैर् जनैः । (८।१)
kvacid vāditranṛttāni sevyante muditair janaiḥ |
रुद्यते चापरैर् आर्तैर् धाराश्रुनयनाननैः ॥ (८।२)
rudyate cāparair ārtair dhārāśrunayanānanaiḥ ||
माता पितृसुतस्नेहैर् भार्या बन्धुमनोरमैः । (९।१)
mātā pitṛsutasnehair bhāryā bandhumanoramaiḥ |
मोहेनायं जनो ध्वस्तः क्लेशं स्वं नावबुध्यते ॥ (९।२)
mohenāyaṃ jano dhvastaḥ kleśaṃ svaṃ nāvabudhyate ||
तत् किम् एवं परिक्लिश्य लोकं मोहनिराकृतम् । (१०।१)
tat kim evaṃ parikliśya lokaṃ mohanirākṛtam |
जित एव त्वया सौम्य मर्त्यलोको न संशयः ॥ (१०।२)
jita eva tvayā saumya martyaloko na saṃśayaḥ ||
अब्रवीन्नारदं तत्र सम्प्रहस्याभिवाद्य च ॥ (११।२)
abravīnnāradaṃ tatra samprahasyābhivādya ca ||
अहं खलूद्यतो गन्तुं विजयार्थी रसातलम् ॥ (१२।२)
ahaṃ khalūdyato gantuṃ vijayārthī rasātalam ||
ततो लोकत्रयं जित्वा स्थाप्य नागान् सुरान् वशे । (१३।१)
tato lokatrayaṃ jitvā sthāpya nāgān surān vaśe |
समुद्रम् अमृतार्थं वै मथिष्यामि रसालयम् ॥ (१३।२)
samudram amṛtārthaṃ vai mathiṣyāmi rasālayam ||
क्व खल्विदानीं मार्गेण त्वयानेन गमिष्यते ॥ (१४।२)
kva khalvidānīṃ mārgeṇa tvayānena gamiṣyate ||
अयं खलु सुदुर्गम्यः पितृराज्ञः पुरं प्रति । (१५।१)
ayaṃ khalu sudurgamyaḥ pitṛrājñaḥ puraṃ prati |
मार्गो गच्छति दुर्धर्षो यमस्यामित्रकर्शन ॥ (१५।२)
mārgo gacchati durdharṣo yamasyāmitrakarśana ||
तस्माद् एष महाब्रह्मन् वैवस्वतवधोद्यतः । (१७।१)
tasmād eṣa mahābrahman vaivasvatavadhodyataḥ |
गच्छामि दक्षिणाम् आशां यत्र सूर्यात्मजो नृपः ॥ (१७।२)
gacchāmi dakṣiṇām āśāṃ yatra sūryātmajo nṛpaḥ ||
मया हि भगवन् क्रोधात् प्रतिज्ञातं रणार्थिना । (१८।१)
mayā hi bhagavan krodhāt pratijñātaṃ raṇārthinā |
तेनैष प्रस्थितो ऽहं वै पितृराजपुरं प्रति । (१९।१)
tenaiṣa prasthito 'haṃ vai pitṛrājapuraṃ prati |
प्राणिसंक्लेशकर्तारं योजयिष्यामि मृत्युना ॥ (१९।२)
prāṇisaṃkleśakartāraṃ yojayiṣyāmi mṛtyunā ||
एवम् उक्त्वा दशग्रीवो मुनिं तम् अभिवाद्य च । (२०।१)
evam uktvā daśagrīvo muniṃ tam abhivādya ca |
प्रययौ दक्षिणाम् आशां प्रहृष्टैः सह मन्त्रिभिः ॥ (२०।२)
prayayau dakṣiṇām āśāṃ prahṛṣṭaiḥ saha mantribhiḥ ||
नारदस्तु महातेजा मुहूर्तं ध्यानम् आस्थितः । (२१।१)
nāradastu mahātejā muhūrtaṃ dhyānam āsthitaḥ |
येन लोकास्त्रयः सेन्द्राः क्लिश्यन्ते सचराचराः । (२२।१)
yena lokāstrayaḥ sendrāḥ kliśyante sacarācarāḥ |
क्षीणे चायुषि धर्मे च स कालो हिंस्यते कथम् ॥ (२२।२)
kṣīṇe cāyuṣi dharme ca sa kālo hiṃsyate katham ||
यस्य नित्यं त्रयो लोका विद्रवन्ति भयार्दिताः । (२३।१)
yasya nityaṃ trayo lokā vidravanti bhayārditāḥ |
तं कथं राक्षसेन्द्रो ऽसौ स्वयम् एवाभिगच्छति ॥ (२३।२)
taṃ kathaṃ rākṣasendro 'sau svayam evābhigacchati ||
यो विधाता च धाता च सुकृते दुष्कृते यथा । (२४।१)
yo vidhātā ca dhātā ca sukṛte duṣkṛte yathā |
त्रैलोक्यं विजितं येन तं कथं नु विजेष्यति ॥ (२४।२)
trailokyaṃ vijitaṃ yena taṃ kathaṃ nu vijeṣyati ||
अपरं किं नु कृत्वैवं विधानं संविधास्यति । (२५।१)
aparaṃ kiṃ nu kṛtvaivaṃ vidhānaṃ saṃvidhāsyati |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.