रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 75

465 of 606 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्छितः । (१।१)

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ |

1.2१.२

अब्रवीत् परुषं वाक्यं वेगेनाभ्युत्पपात ह ॥ (१।२)

abravīt paruṣaṃ vākyaṃ vegenābhyutpapāta ha ||

2.1२.१

उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे तु समलंकृते । (२।१)

udyatāyudhanistriṃśo rathe tu samalaṃkṛte |

2.2२.२

कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः ॥ (२।२)

kālāśvayukte mahati sthitaḥ kālāntakopamaḥ ||

3.1३.१

महाप्रमाणम् उद्यम्य विपुलं वेगवद् दृढम् । (३।१)

mahāpramāṇam udyamya vipulaṃ vegavad dṛḍham |

3.2३.२

धनुर् भीमं परामृश्य शरांश्चामित्रनाशनान् ॥ (३।२)

dhanur bhīmaṃ parāmṛśya śarāṃścāmitranāśanān ||

4.1४.१

उवाचैनं समारब्धः सौमित्रिं सविभीषणम् । (४।१)

uvācainaṃ samārabdhaḥ saumitriṃ savibhīṣaṇam |

4.2४.२

तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम् ॥ (४।२)

tāṃśca vānaraśārdūlān paśyadhvaṃ me parākramam ||

5.1५.१

अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम् । (५।१)

adya matkārmukotsṛṣṭaṃ śaravarṣaṃ durāsadam |

5.2५.२

मुक्तं वर्षम् इवाकाशे वारयिष्यथ संयुगे ॥ (५।२)

muktaṃ varṣam ivākāśe vārayiṣyatha saṃyuge ||

6.1६.१

अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः । (६।१)

adya vo māmakā bāṇā mahākārmukaniḥsṛtāḥ |

6.2६.२

विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिम् इवानलः ॥ (६।२)

vidhamiṣyanti gātrāṇi tūlarāśim ivānalaḥ ||

7.1७.१

तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नाञ्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः । (७।१)

tīkṣṇasāyakanirbhinnāñśūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ |

7.2७.२

अद्य वो गमयिष्यामि सर्वान् एव यमक्षयम् ॥ (७।२)

adya vo gamayiṣyāmi sarvān eva yamakṣayam ||

8.1८.१

क्षिपतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य मे युधि । (८।१)

kṣipataḥ śaravarṣāṇi kṣiprahastasya me yudhi |

8.2८.२

जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः ॥ (८।२)

jīmūtasyeva nadataḥ kaḥ sthāsyati mamāgrataḥ ||

9.1९.१

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं लक्ष्मणस्तदा । (९।१)

tacchrutvā rākṣasendrasya garjitaṃ lakṣmaṇastadā |

9.2९.२

अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (९।२)

abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṃ vākyam abravīt ||

10.1१०.१

उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया । (१०।१)

uktaśca durgamaḥ pāraḥ kāryāṇāṃ rākṣasa tvayā |

10.2१०.२

कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान् ॥ (१०।२)

kāryāṇāṃ karmaṇā pāraṃ yo gacchati sa buddhimān ||

11.1११.१

स त्वम् अर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित् । (११।१)

sa tvam arthasya hīnārtho duravāpasya kenacit |

11.2११.२

वचो व्याहृत्य जानीषे कृतार्थो ऽस्मीति दुर्मते ॥ (११।२)

vaco vyāhṛtya jānīṣe kṛtārtho 'smīti durmate ||

12.1१२.१

अन्तर्धानगतेनाजौ यस्त्वयाचरितस्तदा । (१२।१)

antardhānagatenājau yastvayācaritastadā |

12.2१२.२

तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः ॥ (१२।२)

taskarācarito mārgo naiṣa vīraniṣevitaḥ ||

13.1१३.१

यथा बाणपथं प्राप्य स्थितो ऽहं तव राक्षस । (१३।१)

yathā bāṇapathaṃ prāpya sthito 'haṃ tava rākṣasa |

13.2१३.२

दर्शयस्वाद्य तत् तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे ॥ (१३।२)

darśayasvādya tat tejo vācā tvaṃ kiṃ vikatthase ||

14.1१४.१

एवम् उक्तो धनुर् भीमं परामृश्य महाबलः । (१४।१)

evam ukto dhanur bhīmaṃ parāmṛśya mahābalaḥ |

14.2१४.२

ससर्ज निशितान् बाणान् इन्द्रजित् समितिंजयः ॥ (१४।२)

sasarja niśitān bāṇān indrajit samitiṃjayaḥ ||

15.1१५.१

ते निसृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः । (१५।१)

te nisṛṣṭā mahāvegāḥ śarāḥ sarpaviṣopamāḥ |

15.2१५.२

सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः ॥ (१५।२)

samprāpya lakṣmaṇaṃ petuḥ śvasanta iva pannagāḥ ||

16.1१६.१

शरैर् अतिमहावेगैर् वेगवान् रावणात्मजः । (१६।१)

śarair atimahāvegair vegavān rāvaṇātmajaḥ |

16.2१६.२

सौमित्रिम् इन्द्रजिद् युद्धे विव्याध शुभलक्षणम् ॥ (१६।२)

saumitrim indrajid yuddhe vivyādha śubhalakṣaṇam ||

17.1१७.१

स शरैर् अतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः । (१७।१)

sa śarair atividdhāṅgo rudhireṇa samukṣitaḥ |

17.2१७.२

शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः ॥ (१७।२)

śuśubhe lakṣmaṇaḥ śrīmān vidhūma iva pāvakaḥ ||

18.1१८.१

इन्द्रजित् त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याधिगम्य च । (१८।१)

indrajit tvātmanaḥ karma prasamīkṣyādhigamya ca |

18.2१८.२

विनद्य सुमहानादम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१८।२)

vinadya sumahānādam idaṃ vacanam abravīt ||

19.1१९.१

पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः । (१९।१)

patriṇaḥ śitadhārāste śarā matkārmukacyutāḥ |

19.2१९.२

आदास्यन्ते ऽद्य सौमित्रे जीवितं जीवितान्तगाः ॥ (१९।२)

ādāsyante 'dya saumitre jīvitaṃ jīvitāntagāḥ ||

20.1२०.१

अद्य गोमायुसंघाश्च श्येनसंघाश्च लक्ष्मण । (२०।१)

adya gomāyusaṃghāśca śyenasaṃghāśca lakṣmaṇa |

20.2२०.२

गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया ॥ (२०।२)

gṛdhrāśca nipatantu tvāṃ gatāsuṃ nihataṃ mayā ||

21.1२१.१

क्षत्रबन्धुः सदानार्यो रामः परमदुर्मतिः । (२१।१)

kṣatrabandhuḥ sadānāryo rāmaḥ paramadurmatiḥ |

21.2२१.२

भक्तं भ्रातरम् अद्यैव त्वां द्रक्ष्यति मया हतम् ॥ (२१।२)

bhaktaṃ bhrātaram adyaiva tvāṃ drakṣyati mayā hatam ||

22.1२२.१

विशस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम् । (२२।१)

viśastakavacaṃ bhūmau vyapaviddhaśarāsanam |

22.2२२.२

हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वाम् अद्य निहतं मया ॥ (२२।२)

hṛtottamāṅgaṃ saumitre tvām adya nihataṃ mayā ||

23.1२३.१

इति ब्रुवाणं संरब्धं परुषं रावणात्मजम् । (२३।१)

iti bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ paruṣaṃ rāvaṇātmajam |

23.2२३.२

हेतुमद्वाक्यम् अत्यर्थं लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह ॥ (२३।२)

hetumadvākyam atyarthaṃ lakṣmaṇaḥ pratyuvāca ha ||

24.1२४.१

अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थम् इह राक्षस । (२४।१)

akṛtvā katthase karma kimartham iha rākṣasa |

24.2२४.२

कुरु तत् कर्म येनाहं श्रद्दध्यां तव कत्थनम् ॥ (२४।२)

kuru tat karma yenāhaṃ śraddadhyāṃ tava katthanam ||

25.1२५.१

अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किंचिद् अप्यनवक्षिपन् । (२५।१)

anuktvā paruṣaṃ vākyaṃ kiṃcid apyanavakṣipan |

25.2२५.२

अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषादन ॥ (२५।२)

avikatthan vadhiṣyāmi tvāṃ paśya puruṣādana ||

26.1२६.१

इत्युक्त्वा पञ्च नाराचान् आ कर्णापूरिताञ्शरान् । (२६।१)

ityuktvā pañca nārācān ā karṇāpūritāñśarān |

26.2२६.२

निचखान महावेगांल् लक्ष्मणो राक्षसोरसि ॥ (२६।२)

nicakhāna mahāvegāṃl lakṣmaṇo rākṣasorasi ||

27.1२७.१

स शरैर् आहतस्तेन सरोषो रावणात्मजः । (२७।१)

sa śarair āhatastena saroṣo rāvaṇātmajaḥ |

27.2२७.२

सुप्रयुक्तैस् त्रिभिर् बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम् ॥ (२७।२)

suprayuktais tribhir bāṇaiḥ prativivyādha lakṣmaṇam ||

28.1२८.१

स बभूव महाभीमो नरराक्षससिंहयोः । (२८।१)

sa babhūva mahābhīmo nararākṣasasiṃhayoḥ |

28.2२८.२

विमर्दस्तुमुलो युद्धे परस्परवधैषिणोः ॥ (२८।२)

vimardastumulo yuddhe parasparavadhaiṣiṇoḥ ||

29.1२९.१

उभौ हि बलसम्पन्नावुभौ विक्रमशालिनौ । (२९।१)

ubhau hi balasampannāvubhau vikramaśālinau |

29.2२९.२

उभावपि सुविक्रान्तौ सर्वशस्त्रास्त्रकोविदौ ॥ (२९।२)

ubhāvapi suvikrāntau sarvaśastrāstrakovidau ||

30.1३०.१

उभौ परमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ । (३०।१)

ubhau paramadurjeyāvatulyabalatejasau |

30.2३०.२

युयुधाते महावीरौ ग्रहाविव नभो गतौ ॥ (३०।२)

yuyudhāte mahāvīrau grahāviva nabho gatau ||

31.1३१.१

बलवृत्राविव हि तौ युधि वै दुष्प्रधर्षणौ । (३१।१)

balavṛtrāviva hi tau yudhi vai duṣpradharṣaṇau |

31.2३१.२

युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाविव ॥ (३१।२)

yuyudhāte mahātmānau tadā kesariṇāviva ||

32.1३२.१

बहून् अवसृजन्तौ हि मार्गणौघान् अवस्थितौ । (३२।१)

bahūn avasṛjantau hi mārgaṇaughān avasthitau |

32.2३२.२

नरराक्षससिंहौ तौ प्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ॥ (३२।२)

nararākṣasasiṃhau tau prahṛṣṭāvabhyayudhyatām ||

33.1३३.१

सुसम्प्रहृष्टौ नरराक्षसोत्तमौ जयैषिणौ मार्गणचापधारिणौ । (३३।१)

susamprahṛṣṭau nararākṣasottamau jayaiṣiṇau mārgaṇacāpadhāriṇau |

33.2३३.२

परस्परं तौ प्रववर्षतुर् भृशं शरौघवर्षेण बलाहकाविव ॥ (३३।२)

parasparaṃ tau pravavarṣatur bhṛśaṃ śaraughavarṣeṇa balāhakāviva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 75

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit