Rām, 4, 21
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो निपतितां तारां च्युतां ताराम् इवाम्बरात् । (१।१)
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārām ivāmbarāt |
अव्यग्रस् तद् अवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम् ॥ (२।२)
avyagras tad avāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham ||
कश् च कस्यानुशोच्यो ऽस्ति देहे ऽस्मिन् बुद्बुदोपमे ॥ (३।२)
kaś ca kasyānuśocyo 'sti dehe 'smin budbudopame ||
अङ्गदस् तु कुमारो ऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया । (४।१)
aṅgadas tu kumāro 'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
आयत्या च विधेयानि समर्थान्य् अस्य चिन्तय ॥ (४।२)
āyatyā ca vidheyāni samarthāny asya cintaya ||
जानास्य् अनियताम् एवं भूतानाम् आगतिं गतिम् । (५।१)
jānāsy aniyatām evaṃ bhūtānām āgatiṃ gatim |
तस्माच् छुभं हि कर्तव्यं पण्डिते नैहलौकिकम् ॥ (५।२)
tasmāc chubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍite naihalaukikam ||
यस्मिन् हरिसहस्राणि प्रयुतान्य् अर्बुदानि च । (६।१)
yasmin harisahasrāṇi prayutāny arbudāni ca |
वर्तयन्ति कृतांशानि सो ऽयं दिष्टान्तम् आगतः ॥ (६।२)
vartayanti kṛtāṃśāni so 'yaṃ diṣṭāntam āgataḥ ||
गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुम् अर्हसि ॥ (७।२)
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitum arhasi ||
सर्वे च हरिशार्दूलाः पुत्रश् चायं तवाङ्गदः । (८।१)
sarve ca hariśārdūlāḥ putraś cāyaṃ tavāṅgadaḥ |
हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथम् अनिन्दिते ॥ (८।२)
haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanātham anindite ||
त्वया परिगृहीतो ऽयम् अङ्गदः शास्तु मेदिनीम् ॥ (९।२)
tvayā parigṛhīto 'yam aṅgadaḥ śāstu medinīm ||
संततिश् च यथादृष्टा कृत्यं यच् चापि साम्प्रतम् । (१०।१)
saṃtatiś ca yathādṛṣṭā kṛtyaṃ yac cāpi sāmpratam |
राज्ञस् तत् क्रियतां सर्वम् एष कालस्य निश्चयः ॥ (१०।२)
rājñas tat kriyatāṃ sarvam eṣa kālasya niścayaḥ ||
संस्कार्यो हरिराजस् तु अङ्गदश् चाभिषिच्यताम् । (११।१)
saṃskāryo harirājas tu aṅgadaś cābhiṣicyatām |
सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिम् एष्यसि ॥ (११।२)
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntim eṣyasi ||
सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता । (१२।१)
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
अब्रवीद् उत्तरं तारा हनूमन्तम् अवस्थितम् ॥ (१२।२)
abravīd uttaraṃ tārā hanūmantam avasthitam ||
हतस्याप्य् अस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम् ॥ (१३।२)
hatasyāpy asya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam ||
न चाहं हरिराजस्य प्रभवाम्य् अङ्गदस्य वा । (१४।१)
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmy aṅgadasya vā |
पितृव्यस्तस्य सुग्रीवः सर्वकार्येष्व् अनन्तरः ॥ (१४।२)
pitṛvyastasya sugrīvaḥ sarvakāryeṣv anantaraḥ ||
न ह्य् एषा बुद्धिर् आस्थेया हनूमन्न् अङ्गदं प्रति । (१५।१)
na hy eṣā buddhir āstheyā hanūmann aṅgadaṃ prati |
पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम ॥ (१५।२)
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama ||
न हि मम हरिराजसंश्रयात् क्षमतरम् अस्ति परत्र चेह वा । (१६।१)
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataram asti paratra ceha vā |
अभिमुखहतवीरसेवितं शयनम् इदं मम सेवितुं क्षमम् ॥ (१६।२)
abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanam idaṃ mama sevituṃ kṣamam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.