रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 105

181 of 606 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः शिरसि कृत्वा तु पादुके भरतस् तदा । (१।१)

tataḥ śirasi kṛtvā tu pāduke bharatas tadā |

1.2१.२

आरुरोह रथं हृष्टः शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ (१।२)

āruroha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnena samanvitaḥ ||

2.1२.१

वसिष्ठो वामदेवश् च जाबालिश् च दृढव्रतः । (२।१)

vasiṣṭho vāmadevaś ca jābāliś ca dṛḍhavrataḥ |

2.2२.२

अग्रतः प्रययुः सर्वे मन्त्रिणो मन्त्रपूजिताः ॥ (२।२)

agrataḥ prayayuḥ sarve mantriṇo mantrapūjitāḥ ||

3.1३.१

मन्दाकिनीं नदीं रम्यां प्राङ्मुखास् ते ययुस् तदा । (३।१)

mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhās te yayus tadā |

3.2३.२

प्रदक्षिणं च कुर्वाणाश् चित्रकूटं महागिरिम् ॥ (३।२)

pradakṣiṇaṃ ca kurvāṇāś citrakūṭaṃ mahāgirim ||

4.1४.१

पश्यन् धातुसहस्राणि रम्याणि विविधानि च । (४।१)

paśyan dhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni ca |

4.2४.२

प्रययौ तस्य पार्श्वेन ससैन्यो भरतस् तदा ॥ (४।२)

prayayau tasya pārśvena sasainyo bharatas tadā ||

5.1५.१

अदूराच् चित्रकूटस्य ददर्श भरतस् तदा । (५।१)

adūrāc citrakūṭasya dadarśa bharatas tadā |

5.2५.२

आश्रमं यत्र स मुनिर् भरद्वाजः कृतालयः ॥ (५।२)

āśramaṃ yatra sa munir bharadvājaḥ kṛtālayaḥ ||

6.1६.१

स तम् आश्रमम् आगम्य भरद्वाजस्य बुद्धिमान् । (६।१)

sa tam āśramam āgamya bharadvājasya buddhimān |

6.2६.२

अवतीर्य रथात् पादौ ववन्दे कुलनन्दनः ॥ (६।२)

avatīrya rathāt pādau vavande kulanandanaḥ ||

7.1७.१

ततो हृष्टो भरद्वाजो भरतं वाक्यम् अब्रवीत् । (७।१)

tato hṛṣṭo bharadvājo bharataṃ vākyam abravīt |

7.2७.२

अपि कृत्यं कृतं तात रामेण च समागतम् ॥ (७।२)

api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmeṇa ca samāgatam ||

8.1८.१

एवम् उक्तस् तु भरतो भरद्वाजेन धीमता । (८।१)

evam uktas tu bharato bharadvājena dhīmatā |

8.2८.२

प्रत्युवाच भरद्वाजं भरतो धर्मवत्सलः ॥ (८।२)

pratyuvāca bharadvājaṃ bharato dharmavatsalaḥ ||

9.1९.१

स याच्यमानो गुरुणा मया च दृढविक्रमः । (९।१)

sa yācyamāno guruṇā mayā ca dṛḍhavikramaḥ |

9.2९.२

राघवः परमप्रीतो वसिष्ठं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (९।२)

rāghavaḥ paramaprīto vasiṣṭhaṃ vākyam abravīt ||

10.1१०.१

पितुः प्रतिज्ञां ताम् एव पालयिष्यामि तत्त्वतः । (१०।१)

pituḥ pratijñāṃ tām eva pālayiṣyāmi tattvataḥ |

10.2१०.२

चतुर्दश हि वर्षाणि या प्रतिज्ञा पितुर् मम ॥ (१०।२)

caturdaśa hi varṣāṇi yā pratijñā pitur mama ||

11.1११.१

एवम् उक्तो महाप्राज्ञो वसिष्ठः प्रत्युवाच ह । (११।१)

evam ukto mahāprājño vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |

11.2११.२

वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं राघवं वचनं महत् ॥ (११।२)

vākyajño vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vacanaṃ mahat ||

12.1१२.१

एते प्रयच्छ संहृष्टः पादुके हेमभूषिते । (१२।१)

ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite |

12.2१२.२

अयोध्यायां महाप्राज्ञ योगक्षेमकरे तव ॥ (१२।२)

ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava ||

13.1१३.१

एवम् उक्तो वसिष्ठेन राघवः प्राङ्मुखः स्थितः । (१३।१)

evam ukto vasiṣṭhena rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ |

13.2१३.२

पादुके हेमविकृते मम राज्याय ते ददौ ॥ (१३।२)

pāduke hemavikṛte mama rājyāya te dadau ||

14.1१४.१

निवृत्तो ऽहम् अनुज्ञातो रामेण सुमहात्मना । (१४।१)

nivṛtto 'ham anujñāto rāmeṇa sumahātmanā |

14.2१४.२

अयोध्याम् एव गच्छामि गृहीत्वा पादुके शुभे ॥ (१४।२)

ayodhyām eva gacchāmi gṛhītvā pāduke śubhe ||

15.1१५.१

एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः । (१५।१)

etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |

15.2१५.२

भरद्वाजः शुभतरं मुनिर् वाक्यम् उदाहरत् ॥ (१५।२)

bharadvājaḥ śubhataraṃ munir vākyam udāharat ||

16.1१६.१

नैतच् चित्रं नरव्याघ्र शीलवृत्तवतां वर । (१६।१)

naitac citraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara |

16.2१६.२

यद् आर्यं त्वयि तिष्ठेत् तु निम्ने वृष्टिम् इवोदकम् ॥ (१६।२)

yad āryaṃ tvayi tiṣṭhet tu nimne vṛṣṭim ivodakam ||

17.1१७.१

अमृतः स महाबाहुः पिता दशरथस् तव । (१७।१)

amṛtaḥ sa mahābāhuḥ pitā daśarathas tava |

17.2१७.२

यस्य त्वम् ईदृशः पुत्रो धर्मात्मा धर्मवत्सलः ॥ (१७।२)

yasya tvam īdṛśaḥ putro dharmātmā dharmavatsalaḥ ||

18.1१८.१

तम् ऋषिं तु महात्मानम् उक्तवाक्यं कृताञ्जलिः । (१८।१)

tam ṛṣiṃ tu mahātmānam uktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ |

18.2१८.२

आमन्त्रयितुम् आरेभे चरणाव् उपगृह्य च ॥ (१८।२)

āmantrayitum ārebhe caraṇāv upagṛhya ca ||

19.1१९.१

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भरद्वाजं पुनः पुनः । (१९।१)

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ |

19.2१९.२

भरतस् तु ययौ श्रीमान् अयोध्यां सह मन्त्रिभिः ॥ (१९।२)

bharatas tu yayau śrīmān ayodhyāṃ saha mantribhiḥ ||

20.1२०.१

यानैश् च शकटैश् चैव हयैर् नागैश् च सा चमूः । (२०।१)

yānaiś ca śakaṭaiś caiva hayair nāgaiś ca sā camūḥ |

20.2२०.२

पुनर् निवृत्ता विस्तीर्णा भरतस्यानुयायिनी ॥ (२०।२)

punar nivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī ||

21.1२१.१

ततस् ते यमुनां दिव्यां नदीं तीर्त्वोर्मिमालिनीम् । (२१।१)

tatas te yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvormimālinīm |

21.2२१.२

ददृशुस् तां पुनः सर्वे गङ्गां शिवजलां नदीम् ॥ (२१।२)

dadṛśus tāṃ punaḥ sarve gaṅgāṃ śivajalāṃ nadīm ||

22.1२२.१

तां रम्यजलसम्पूर्णां संतीर्य सहबान्धवः । (२२।१)

tāṃ ramyajalasampūrṇāṃ saṃtīrya sahabāndhavaḥ |

22.2२२.२

शृङ्गवेरपुरं रम्यं प्रविवेश ससैनिकः ॥ (२२।२)

śṛṅgaverapuraṃ ramyaṃ praviveśa sasainikaḥ ||

23.1२३.१

शृङ्गवेरपुराद् भूय अयोध्यां संददर्श ह । (२३।१)

śṛṅgaverapurād bhūya ayodhyāṃ saṃdadarśa ha |

23.2२३.२

भरतो दुःखसंतप्तः सारथिं चेदम् अब्रवीत् ॥ (२३।२)

bharato duḥkhasaṃtaptaḥ sārathiṃ cedam abravīt ||

24.1२४.१

सारथे पश्य विध्वस्ता अयोध्या न प्रकाशते । (२४।१)

sārathe paśya vidhvastā ayodhyā na prakāśate |

24.2२४.२

निराकारा निरानन्दा दीना प्रतिहतस्वना ॥ (२४।२)

nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvanā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 105

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit