रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 30

536 of 606 · 84 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जिते महेन्द्रे ऽतिबले रावणस्य सुतेन वै । (१।१)

jite mahendre 'tibale rāvaṇasya sutena vai |

1.2१.२

प्रजापतिं पुरस्कृत्य गता लङ्कां सुरास्तदा ॥ (१।२)

prajāpatiṃ puraskṛtya gatā laṅkāṃ surāstadā ||

2.1२.१

तं रावणं समासाद्य पुत्रभ्रातृभिर् आवृतम् । (२।१)

taṃ rāvaṇaṃ samāsādya putrabhrātṛbhir āvṛtam |

2.2२.२

अब्रवीद् गगने तिष्ठन् सान्त्वपूर्वं प्रजापतिः ॥ (२।२)

abravīd gagane tiṣṭhan sāntvapūrvaṃ prajāpatiḥ ||

3.1३.१

वत्स रावण तुष्टो ऽस्मि तव पुत्रस्य संयुगे । (३।१)

vatsa rāvaṇa tuṣṭo 'smi tava putrasya saṃyuge |

3.2३.२

अहो ऽस्य विक्रमौदार्यं तव तुल्यो ऽधिको ऽपि वा ॥ (३।२)

aho 'sya vikramaudāryaṃ tava tulyo 'dhiko 'pi vā ||

4.1४.१

जितं हि भवता सर्वं त्रैलोक्यं स्वेन तेजसा । (४।१)

jitaṃ hi bhavatā sarvaṃ trailokyaṃ svena tejasā |

4.2४.२

कृता प्रतिज्ञा सफला प्रीतो ऽस्मि स्वसुतेन वै ॥ (४।२)

kṛtā pratijñā saphalā prīto 'smi svasutena vai ||

5.1५.१

अयं च पुत्रो ऽतिबलस्तव रावण रावणिः । (५।१)

ayaṃ ca putro 'tibalastava rāvaṇa rāvaṇiḥ |

5.2५.२

इन्द्रजित् त्विति विख्यातो जगत्येष भविष्यति ॥ (५।२)

indrajit tviti vikhyāto jagatyeṣa bhaviṣyati ||

6.1६.१

बलवाञ्शत्रुनिर्जेता भविष्यत्येष राक्षसः । (६।१)

balavāñśatrunirjetā bhaviṣyatyeṣa rākṣasaḥ |

6.2६.२

यम् आश्रित्य त्वया राजन् स्थापितास्त्रिदशा वशे ॥ (६।२)

yam āśritya tvayā rājan sthāpitāstridaśā vaśe ||

7.1७.१

तन्मुच्यतां महाबाहो महेन्द्रः पाकशासनः । (७।१)

tanmucyatāṃ mahābāho mahendraḥ pākaśāsanaḥ |

7.2७.२

किं चास्य मोक्षणार्थाय प्रयच्छन्ति दिवौकसः ॥ (७।२)

kiṃ cāsya mokṣaṇārthāya prayacchanti divaukasaḥ ||

8.1८.१

अथाब्रवीन्महातेजा इन्द्रजित् समितिंजयः । (८।१)

athābravīnmahātejā indrajit samitiṃjayaḥ |

8.2८.२

अमरत्वम् अहं देव वृणोमीहास्य मोक्षणे ॥ (८।२)

amaratvam ahaṃ deva vṛṇomīhāsya mokṣaṇe ||

9.1९.१

अब्रवीत् तु तदा देवो रावणिं कमलोद्भवः । (९।१)

abravīt tu tadā devo rāvaṇiṃ kamalodbhavaḥ |

9.2९.२

नास्ति सर्वामरत्वं हि केषांचित् प्राणिनां भुवि ॥ (९।२)

nāsti sarvāmaratvaṃ hi keṣāṃcit prāṇināṃ bhuvi ||

10.1१०.१

अथाब्रवीत् स तत्रस्थम् इन्द्रजित् पद्मसंभवम् । (१०।१)

athābravīt sa tatrastham indrajit padmasaṃbhavam |

10.2१०.२

श्रूयतां या भवेत् सिद्धिः शतक्रतुविमोक्षणे ॥ (१०।२)

śrūyatāṃ yā bhavet siddhiḥ śatakratuvimokṣaṇe ||

11.1११.१

ममेष्टं नित्यशो देव हव्यैः सम्पूज्य पावकम् । (११।१)

mameṣṭaṃ nityaśo deva havyaiḥ sampūjya pāvakam |

11.2११.२

संग्रामम् अवतर्तुं वै शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः ॥ (११।२)

saṃgrāmam avatartuṃ vai śatrunirjayakāṅkṣiṇaḥ ||

12.1१२.१

तस्मिंश्चेद् असमाप्ते तु जप्यहोमे विभावसोः । (१२।१)

tasmiṃśced asamāpte tu japyahome vibhāvasoḥ |

12.2१२.२

युध्येयं देव संग्रामे तदा मे स्याद् विनाशनम् ॥ (१२।२)

yudhyeyaṃ deva saṃgrāme tadā me syād vināśanam ||

13.1१३.१

सर्वो हि तपसा चैव वृणोत्यमरतां पुमान् । (१३।१)

sarvo hi tapasā caiva vṛṇotyamaratāṃ pumān |

13.2१३.२

विक्रमेण मया त्वेतद् अमरत्वं प्रवर्तितम् ॥ (१३।२)

vikrameṇa mayā tvetad amaratvaṃ pravartitam ||

14.1१४.१

एवम् अस्त्विति तं प्राह वाक्यं देवः प्रजापतिः । (१४।१)

evam astviti taṃ prāha vākyaṃ devaḥ prajāpatiḥ |

14.2१४.२

मुक्तश्चेन्द्रजिता शक्रो गताश्च त्रिदिवं सुराः ॥ (१४।२)

muktaścendrajitā śakro gatāśca tridivaṃ surāḥ ||

15.1१५.१

एतस्मिन्न् अन्तरे शक्रो दीनो भ्रष्टाम्बरस्रजः । (१५।१)

etasminn antare śakro dīno bhraṣṭāmbarasrajaḥ |

15.2१५.२

राम चिन्तापरीतात्मा ध्यानतत्परतां गतः ॥ (१५।२)

rāma cintāparītātmā dhyānatatparatāṃ gataḥ ||

16.1१६.१

तं तु दृष्ट्वा तथाभूतं प्राह देवः प्रजापतिः । (१६।१)

taṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtaṃ prāha devaḥ prajāpatiḥ |

16.2१६.२

शतक्रतो किम् उत्कण्ठां करोषि स्मर दुष्कृतम् ॥ (१६।२)

śatakrato kim utkaṇṭhāṃ karoṣi smara duṣkṛtam ||

17.1१७.१

अमरेन्द्र मया बह्व्यः प्रजाः सृष्टाः पुरा प्रभो । (१७।१)

amarendra mayā bahvyaḥ prajāḥ sṛṣṭāḥ purā prabho |

17.2१७.२

एकवर्णाः समाभाषा एकरूपाश्च सर्वशः ॥ (१७।२)

ekavarṇāḥ samābhāṣā ekarūpāśca sarvaśaḥ ||

18.1१८.१

तासां नास्ति विशेषो हि दर्शने लक्षणे ऽपि वा । (१८।१)

tāsāṃ nāsti viśeṣo hi darśane lakṣaṇe 'pi vā |

18.2१८.२

ततो ऽहम् एकाग्रमनास्ताः प्रजाः पर्यचिन्तयम् ॥ (१८।२)

tato 'ham ekāgramanāstāḥ prajāḥ paryacintayam ||

19.1१९.१

सो ऽहं तासां विशेषार्थं स्त्रियम् एकां विनिर्ममे । (१९।१)

so 'haṃ tāsāṃ viśeṣārthaṃ striyam ekāṃ vinirmame |

19.2१९.२

यद् यत् प्रजानां प्रत्यङ्गं विशिष्टं तत् तद् उद्धृतम् ॥ (१९।२)

yad yat prajānāṃ pratyaṅgaṃ viśiṣṭaṃ tat tad uddhṛtam ||

20.1२०.१

ततो मया रूपगुणैर् अहल्या स्त्री विनिर्मिता । (२०।१)

tato mayā rūpaguṇair ahalyā strī vinirmitā |

20.2२०.२

अहल्येत्येव च मया तस्या नाम प्रवर्तितम् ॥ (२०।२)

ahalyetyeva ca mayā tasyā nāma pravartitam ||

21.1२१.१

निर्मितायां तु देवेन्द्र तस्यां नार्यां सुरर्षभ । (२१।१)

nirmitāyāṃ tu devendra tasyāṃ nāryāṃ surarṣabha |

21.2२१.२

भविष्यतीति कस्यैषा मम चिन्ता ततो ऽभवत् ॥ (२१।२)

bhaviṣyatīti kasyaiṣā mama cintā tato 'bhavat ||

22.1२२.१

त्वं तु शक्र तदा नारीं जानीषे मनसा प्रभो । (२२।१)

tvaṃ tu śakra tadā nārīṃ jānīṣe manasā prabho |

22.2२२.२

स्थानाधिकतया पत्नी ममैषेति पुरंदर ॥ (२२।२)

sthānādhikatayā patnī mamaiṣeti puraṃdara ||

23.1२३.१

सा मया न्यासभूता तु गौतमस्य महात्मनः । (२३।१)

sā mayā nyāsabhūtā tu gautamasya mahātmanaḥ |

23.2२३.२

न्यस्ता बहूनि वर्षाणि तेन निर्यातिता च सा ॥ (२३।२)

nyastā bahūni varṣāṇi tena niryātitā ca sā ||

24.1२४.१

ततस्तस्य परिज्ञाय मया स्थैर्यं महामुनेः । (२४।१)

tatastasya parijñāya mayā sthairyaṃ mahāmuneḥ |

24.2२४.२

ज्ञात्वा तपसि सिद्धिं च पत्न्यर्थं स्पर्शिता तदा ॥ (२४।२)

jñātvā tapasi siddhiṃ ca patnyarthaṃ sparśitā tadā ||

25.1२५.१

स तया सह धर्मात्मा रमते स्म महामुनिः । (२५।१)

sa tayā saha dharmātmā ramate sma mahāmuniḥ |

25.2२५.२

आसन्निराशा देवास्तु गौतमे दत्तया तया ॥ (२५।२)

āsannirāśā devāstu gautame dattayā tayā ||

26.1२६.१

त्वं क्रुद्धस्त्विह कामात्मा गत्वा तस्याश्रमं मुनेः । (२६।१)

tvaṃ kruddhastviha kāmātmā gatvā tasyāśramaṃ muneḥ |

26.2२६.२

दृष्टवांश्च तदा तां स्त्रीं दीप्ताम् अग्निशिखाम् इव ॥ (२६।२)

dṛṣṭavāṃśca tadā tāṃ strīṃ dīptām agniśikhām iva ||

27.1२७.१

सा त्वया धर्षिता शक्र कामार्तेन समन्युना । (२७।१)

sā tvayā dharṣitā śakra kāmārtena samanyunā |

27.2२७.२

दृष्टस्त्वं च तदा तेन आश्रमे परमर्षिणा ॥ (२७।२)

dṛṣṭastvaṃ ca tadā tena āśrame paramarṣiṇā ||

28.1२८.१

ततः क्रुद्धेन तेनासि शप्तः परमतेजसा । (२८।१)

tataḥ kruddhena tenāsi śaptaḥ paramatejasā |

28.2२८.२

गतो ऽसि येन देवेन्द्र दशाभागविपर्ययम् ॥ (२८।२)

gato 'si yena devendra daśābhāgaviparyayam ||

29.1२९.१

यस्मान्मे धर्षिता पत्नी त्वया वासव निर्भयम् । (२९।१)

yasmānme dharṣitā patnī tvayā vāsava nirbhayam |

29.2२९.२

तस्मात् त्वं समरे राजञ्शत्रुहस्तं गमिष्यसि ॥ (२९।२)

tasmāt tvaṃ samare rājañśatruhastaṃ gamiṣyasi ||

30.1३०.१

अयं तु भावो दुर्बुद्धे यस्त्वयेह प्रवर्तितः । (३०।१)

ayaṃ tu bhāvo durbuddhe yastvayeha pravartitaḥ |

30.2३०.२

मानुषेष्वपि सर्वेषु भविष्यति न संशयः ॥ (३०।२)

mānuṣeṣvapi sarveṣu bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

31.1३१.१

तत्राधर्मः सुबलवान् समुत्थास्यति यो महान् । (३१।१)

tatrādharmaḥ subalavān samutthāsyati yo mahān |

31.2३१.२

तत्रार्धं तस्य यः कर्ता त्वय्यर्धं निपतिष्यति ॥ (३१।२)

tatrārdhaṃ tasya yaḥ kartā tvayyardhaṃ nipatiṣyati ||

32.1३२.१

न च ते स्थावरं स्थानं भविष्यति पुरंदर । (३२।१)

na ca te sthāvaraṃ sthānaṃ bhaviṣyati puraṃdara |

32.2३२.२

एतेनाधर्मयोगेन यस्त्वयेह प्रवर्तितः ॥ (३२।२)

etenādharmayogena yastvayeha pravartitaḥ ||

33.1३३.१

यश्च यश्च सुरेन्द्रः स्याद् ध्रुवः स न भविष्यति । (३३।१)

yaśca yaśca surendraḥ syād dhruvaḥ sa na bhaviṣyati |

33.2३३.२

एष शापो मया मुक्त इत्यसौ त्वां तदाब्रवीत् ॥ (३३।२)

eṣa śāpo mayā mukta ityasau tvāṃ tadābravīt ||

34.1३४.१

तां तु भार्यां विनिर्भर्त्स्य सो ऽब्रवीत् सुमहातपाः । (३४।१)

tāṃ tu bhāryāṃ vinirbhartsya so 'bravīt sumahātapāḥ |

34.2३४.२

दुर्विनीते विनिध्वंस ममाश्रमसमीपतः ॥ (३४।२)

durvinīte vinidhvaṃsa mamāśramasamīpataḥ ||

35.1३५.१

रूपयौवनसम्पन्ना यस्मात् त्वम् अनवस्थिता । (३५।१)

rūpayauvanasampannā yasmāt tvam anavasthitā |

35.2३५.२

तस्माद् रूपवती लोके न त्वम् एका भविष्यसि ॥ (३५।२)

tasmād rūpavatī loke na tvam ekā bhaviṣyasi ||

36.1३६.१

रूपं च तत् प्रजाः सर्वा गमिष्यन्ति सुदुर्लभम् । (३६।१)

rūpaṃ ca tat prajāḥ sarvā gamiṣyanti sudurlabham |

36.2३६.२

यत् तवेदं समाश्रित्य विभ्रमे ऽयम् उपस्थितः ॥ (३६।२)

yat tavedaṃ samāśritya vibhrame 'yam upasthitaḥ ||

37.1३७.१

तदा प्रभृति भूयिष्ठं प्रजा रूपसमन्विताः । (३७।१)

tadā prabhṛti bhūyiṣṭhaṃ prajā rūpasamanvitāḥ |

37.2३७.२

शापोत्सर्गाद्धि तस्येदं मुनेः सर्वम् उपागतम् ॥ (३७।२)

śāpotsargāddhi tasyedaṃ muneḥ sarvam upāgatam ||

38.1३८.१

तत् स्मर त्वं महाबाहो दुष्कृतं यत् त्वया कृतम् । (३८।१)

tat smara tvaṃ mahābāho duṣkṛtaṃ yat tvayā kṛtam |

38.2३८.२

येन त्वं ग्रहणं शत्रोर् गतो नान्येन वासव ॥ (३८।२)

yena tvaṃ grahaṇaṃ śatror gato nānyena vāsava ||

39.1३९.१

शीघ्रं यजस्व यज्ञं त्वं वैष्णवं सुसमाहितः । (३९।१)

śīghraṃ yajasva yajñaṃ tvaṃ vaiṣṇavaṃ susamāhitaḥ |

39.2३९.२

पावितस्तेन यज्ञेन यास्यसि त्रिदिवं ततः ॥ (३९।२)

pāvitastena yajñena yāsyasi tridivaṃ tataḥ ||

40.1४०.१

पुत्रश्च तव देवेन्द्र न विनष्टो महारणे । (४०।१)

putraśca tava devendra na vinaṣṭo mahāraṇe |

40.2४०.२

नीतः संनिहितश्चैव अर्यकेण महोदधौ ॥ (४०।२)

nītaḥ saṃnihitaścaiva aryakeṇa mahodadhau ||

41.1४१.१

एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्तु यज्ञम् इष्ट्वा च वैष्णवम् । (४१।१)

etacchrutvā mahendrastu yajñam iṣṭvā ca vaiṣṇavam |

41.2४१.२

पुनस्त्रिदिवम् आक्रामद् अन्वशासच्च देवताः ॥ (४१।२)

punastridivam ākrāmad anvaśāsacca devatāḥ ||

42.1४२.१

एतद् इन्द्रजितो राम बलं यत् कीर्तितं मया । (४२।१)

etad indrajito rāma balaṃ yat kīrtitaṃ mayā |

42.2४२.२

निर्जितस्तेन देवेन्द्रः प्राणिनो ऽन्ये च किं पुनः ॥ (४२।२)

nirjitastena devendraḥ prāṇino 'nye ca kiṃ punaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 30

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit