रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 13

89 of 606 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ते तु तां रजनीम् उष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः । (१।१)

te tu tāṃ rajanīm uṣya brāhmaṇā vedapāragāḥ |

1.2१.२

उपतस्थुर् उपस्थानं सहराजपुरोहिताः ॥ (१।२)

upatasthur upasthānaṃ saharājapurohitāḥ ||

2.1२.१

अमात्या बलमुख्याश् च मुख्या ये निगमस्य च । (२।१)

amātyā balamukhyāś ca mukhyā ye nigamasya ca |

2.2२.२

राघवस्याभिषेकार्थे प्रीयमाणास् तु संगताः ॥ (२।२)

rāghavasyābhiṣekārthe prīyamāṇās tu saṃgatāḥ ||

3.1३.१

उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागते ऽहनि । (३।१)

udite vimale sūrye puṣye cābhyāgate 'hani |

3.2३.२

अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैर् उपकल्पितम् ॥ (३।२)

abhiṣekāya rāmasya dvijendrair upakalpitam ||

4.1४.१

काञ्चना जलकुम्भाश् च भद्रपीठं स्वलंकृतम् । (४।१)

kāñcanā jalakumbhāś ca bhadrapīṭhaṃ svalaṃkṛtam |

4.2४.२

रामश् च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा ॥ (४।२)

rāmaś ca samyagāstīrṇo bhāsvatā vyāghracarmaṇā ||

5.1५.१

गङ्गायमुनयोः पुण्यात् संगमाद् आहृतं जलम् । (५।१)

gaṅgāyamunayoḥ puṇyāt saṃgamād āhṛtaṃ jalam |

5.2५.२

याश् चान्याः सरितः पुण्या ह्रदाः कूपाः सरांसि च ॥ (५।२)

yāś cānyāḥ saritaḥ puṇyā hradāḥ kūpāḥ sarāṃsi ca ||

6.1६.१

प्राग्वाहाश् चोर्ध्ववाहाश् च तिर्यग्वाहाः समाहिताः । (६।१)

prāgvāhāś cordhvavāhāś ca tiryagvāhāḥ samāhitāḥ |

6.2६.२

ताभ्यश् चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश् च सर्वशः ॥ (६।२)

tābhyaś caivāhṛtaṃ toyaṃ samudrebhyaś ca sarvaśaḥ ||

7.1७.१

क्षौद्रं दधिघृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः । (७।१)

kṣaudraṃ dadhighṛtaṃ lājā darbhāḥ sumanasaḥ payaḥ |

7.2७.२

सलाजाः क्षीरिभिश् छन्ना घटाः काञ्चनराजताः । (७।२)

salājāḥ kṣīribhiś channā ghaṭāḥ kāñcanarājatāḥ |

7.3७.३

पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा ॥ (७।३)

padmotpalayutā bhānti pūrṇāḥ paramavāriṇā ||

8.1८.१

चन्द्रांशुविकचप्रख्यं पाण्डुरं रत्नभूषितम् । (८।१)

candrāṃśuvikacaprakhyaṃ pāṇḍuraṃ ratnabhūṣitam |

8.2८.२

सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनम् उत्तमम् ॥ (८।२)

sajjaṃ tiṣṭhati rāmasya vālavyajanam uttamam ||

9.1९.१

चन्द्रमण्डलसंकाशम् आतपत्रं च पाण्डुरम् । (९।१)

candramaṇḍalasaṃkāśam ātapatraṃ ca pāṇḍuram |

9.2९.२

सज्जं द्युतिकरं श्रीमद् अभिषेकपुरस्कृतम् ॥ (९।२)

sajjaṃ dyutikaraṃ śrīmad abhiṣekapuraskṛtam ||

10.1१०.१

पाण्डुरश् च वृषः सज्जः पाण्डुराश्वश् च सुस्थितः । (१०।१)

pāṇḍuraś ca vṛṣaḥ sajjaḥ pāṇḍurāśvaś ca susthitaḥ |

10.2१०.२

प्रस्रुतश् च गजः श्रीमान् औपवाह्यः प्रतीक्षते ॥ (१०।२)

prasrutaś ca gajaḥ śrīmān aupavāhyaḥ pratīkṣate ||

11.1११.१

अष्टौ कन्याश् च मङ्गल्याः सर्वाभरणभूषिताः । (११।१)

aṣṭau kanyāś ca maṅgalyāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ |

11.2११.२

वादित्राणि च सर्वाणि बन्दिनश् च तथापरे ॥ (११।२)

vāditrāṇi ca sarvāṇi bandinaś ca tathāpare ||

12.1१२.१

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम् । (१२।१)

ikṣvākūṇāṃ yathā rājye saṃbhriyetābhiṣecanam |

12.2१२.२

तथा जातीयम् आदाय राजपुत्राभिषेचनम् ॥ (१२।२)

tathā jātīyam ādāya rājaputrābhiṣecanam ||

13.1१३.१

ते राजवचनात् तत्र समवेता महीपतिम् । (१३।१)

te rājavacanāt tatra samavetā mahīpatim |

13.2१३.२

अपश्यन्तो ऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत् ॥ (१३।२)

apaśyanto 'bruvan ko nu rājño naḥ prativedayet ||

14.1१४.१

न पश्यामश् च राजानम् उदितश् च दिवाकरः । (१४।१)

na paśyāmaś ca rājānam uditaś ca divākaraḥ |

14.2१४.२

यौवराज्याभिषेकश् च सज्जो रामस्य धीमतः ॥ (१४।२)

yauvarājyābhiṣekaś ca sajjo rāmasya dhīmataḥ ||

15.1१५.१

इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान् महीपतीन् । (१५।१)

iti teṣu bruvāṇeṣu sārvabhaumān mahīpatīn |

15.2१५.२

अब्रवीत् तान् इदं सर्वान् सुमन्त्रो राजसत्कृतः ॥ (१५।२)

abravīt tān idaṃ sarvān sumantro rājasatkṛtaḥ ||

16.1१६.१

अयं पृच्छामि वचनात् सुखम् आयुष्मताम् अहम् । (१६।१)

ayaṃ pṛcchāmi vacanāt sukham āyuṣmatām aham |

16.2१६.२

राज्ञः संप्रतिबुद्धस्य यच् चागमनकारणम् ॥ (१६।२)

rājñaḥ saṃpratibuddhasya yac cāgamanakāraṇam ||

17.1१७.१

इत्य् उक्त्वान्तःपुरद्वारम् आजगाम पुराणवित् । (१७।१)

ity uktvāntaḥpuradvāram ājagāma purāṇavit |

17.2१७.२

आशिर्भिर् गुणयुक्ताभिर् अभितुष्टाव राघवम् ॥ (१७।२)

āśirbhir guṇayuktābhir abhituṣṭāva rāghavam ||

18.1१८.१

गता भगवती रात्रिरहः शिवम् उपस्थितम् । (१८।१)

gatā bhagavatī rātrirahaḥ śivam upasthitam |

18.2१८.२

बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यम् अनन्तरम् ॥ (१८।२)

budhyasva nṛpaśārdūla kuru kāryam anantaram ||

19.1१९.१

ब्राह्मणा बलमुख्याश् च नैगमाश् चागता नृप । (१९।१)

brāhmaṇā balamukhyāś ca naigamāś cāgatā nṛpa |

19.2१९.२

दर्शनं प्रतिकाङ्क्षन्ते प्रतिबुध्यस्व राघव ॥ (१९।२)

darśanaṃ pratikāṅkṣante pratibudhyasva rāghava ||

20.1२०.१

स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् । (२०।१)

stuvantaṃ taṃ tadā sūtaṃ sumantraṃ mantrakovidam |

20.2२०.२

प्रतिबुध्य ततो राजा इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)

pratibudhya tato rājā idaṃ vacanam abravīt ||

21.1२१.१

न चैव संप्रसुप्तो ऽहम् आनयेद् आशु राघवम् । (२१।१)

na caiva saṃprasupto 'ham ānayed āśu rāghavam |

21.2२१.२

इति राजा दशरथः सूतं तत्रान्वशात् पुनः ॥ (२१।२)

iti rājā daśarathaḥ sūtaṃ tatrānvaśāt punaḥ ||

22.1२२.१

स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम् । (२२।१)

sa rājavacanaṃ śrutvā śirasā pratipūjya tam |

22.2२२.२

निर्जगाम नृपावासान् मन्यमानः प्रियं महत् ॥ (२२।२)

nirjagāma nṛpāvāsān manyamānaḥ priyaṃ mahat ||

23.1२३.१

प्रपन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम् । (२३।१)

prapanno rājamārgaṃ ca patākādhvajaśobhitam |

23.2२३.२

स सूतस् तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः ॥ (२३।२)

sa sūtas tatra śuśrāva rāmādhikaraṇāḥ kathāḥ ||

24.1२४.१

ततो ददर्श रुचिरं कैलाससदृशप्रभम् । (२४।१)

tato dadarśa ruciraṃ kailāsasadṛśaprabham |

24.2२४.२

रामवेश्म सुमन्त्रस् तु शक्रवेश्मसमप्रभम् ॥ (२४।२)

rāmaveśma sumantras tu śakraveśmasamaprabham ||

25.1२५.१

महाकपाटपिहितं वितर्दिशतशोभितम् । (२५।१)

mahākapāṭapihitaṃ vitardiśataśobhitam |

25.2२५.२

काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम् ॥ (२५।२)

kāñcanapratimaikāgraṃ maṇividrumatoraṇam ||

26.1२६.१

शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम् । (२६।१)

śāradābhraghanaprakhyaṃ dīptaṃ meruguhopamam |

26.2२६.२

दामभिर् वरमाल्यानां सुमहद्भिर् अलंकृतम् ॥ (२६।२)

dāmabhir varamālyānāṃ sumahadbhir alaṃkṛtam ||

27.1२७.१

स वाजियुक्तेन रथेन सारथिर् नराकुलं राजकुलं विलोकयन् । (२७।१)

sa vājiyuktena rathena sārathir narākulaṃ rājakulaṃ vilokayan |

27.2२७.२

ततः समासाद्य महाधनं महत् प्रहृष्टरोमा स बभूव सारथिः ॥ (२७।२)

tataḥ samāsādya mahādhanaṃ mahat prahṛṣṭaromā sa babhūva sārathiḥ ||

28.1२८.१

तद् अद्रिकूटाचलमेघसंनिभं महाविमानोत्तमवेश्मसंघवत् । (२८।१)

tad adrikūṭācalameghasaṃnibhaṃ mahāvimānottamaveśmasaṃghavat |

28.2२८.२

अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः प्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम् ॥ (२८।२)

avāryamāṇaḥ praviveśa sārathiḥ prabhūtaratnaṃ makaro yathārṇavam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 13

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit