रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 35

222 of 606 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तच् छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदः । (१।१)

tac chrutvā rākṣasendrasya vākyaṃ vākyaviśāradaḥ |

1.2१.२

प्रत्युवाच महाप्राज्ञो मारीचो राक्षसेश्वरम् ॥ (१।२)

pratyuvāca mahāprājño mārīco rākṣaseśvaram ||

2.1२.१

सुलभाः पुरुषा राजन् सततं प्रियवादिनः । (२।१)

sulabhāḥ puruṣā rājan satataṃ priyavādinaḥ |

2.2२.२

अप्रियस्य च पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ (२।२)

apriyasya ca pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ ||

3.1३.१

न नूनं बुध्यसे रामं महावीर्यं गुणोन्नतम् । (३।१)

na nūnaṃ budhyase rāmaṃ mahāvīryaṃ guṇonnatam |

3.2३.२

अयुक्तचारश् चपलो महेन्द्रवरुणोपमम् ॥ (३।२)

ayuktacāraś capalo mahendravaruṇopamam ||

4.1४.१

अपि स्वस्ति भवेत् तात सर्वेषां भुवि रक्षसाम् । (४।१)

api svasti bhavet tāta sarveṣāṃ bhuvi rakṣasām |

4.2४.२

अपि रामो न संक्रुद्धः कुर्याल् लोकम् अराक्षसम् ॥ (४।२)

api rāmo na saṃkruddhaḥ kuryāl lokam arākṣasam ||

5.1५.१

अपि ते जीवितान्ताय नोत्पन्ना जनकात्मजा । (५।१)

api te jīvitāntāya notpannā janakātmajā |

5.2५.२

अपि सीता निमित्तं च न भवेद् व्यसनं महत् ॥ (५।२)

api sītā nimittaṃ ca na bhaved vyasanaṃ mahat ||

6.1६.१

अपि त्वाम् ईश्वरं प्राप्य कामवृत्तं निरङ्कुशम् । (६।१)

api tvām īśvaraṃ prāpya kāmavṛttaṃ niraṅkuśam |

6.2६.२

न विनश्येत् पुरी लङ्का त्वया सह सराक्षसा ॥ (६।२)

na vinaśyet purī laṅkā tvayā saha sarākṣasā ||

7.1७.१

त्वद्विधः कामवृत्तो हि दुःशीलः पापमन्त्रितः । (७।१)

tvadvidhaḥ kāmavṛtto hi duḥśīlaḥ pāpamantritaḥ |

7.2७.२

आत्मानं स्वजनं राष्ट्रं स राजा हन्ति दुर्मतिः ॥ (७।२)

ātmānaṃ svajanaṃ rāṣṭraṃ sa rājā hanti durmatiḥ ||

8.1८.१

न च पित्रा परित्यक्तो नामर्यादः कथंचन । (८।१)

na ca pitrā parityakto nāmaryādaḥ kathaṃcana |

8.2८.२

न लुब्धो न च दुःशीलो न च क्षत्रियपांसनः ॥ (८।२)

na lubdho na ca duḥśīlo na ca kṣatriyapāṃsanaḥ ||

9.1९.१

न च धर्मगुणैर् हीनः कौसल्यानन्दवर्धनः । (९।१)

na ca dharmaguṇair hīnaḥ kausalyānandavardhanaḥ |

9.2९.२

न च तीक्ष्णो हि भूतानां सर्वेषां च हिते रतः ॥ (९।२)

na ca tīkṣṇo hi bhūtānāṃ sarveṣāṃ ca hite rataḥ ||

10.1१०.१

वञ्चितं पितरं दृष्ट्वा कैकेय्या सत्यवादिनम् । (१०।१)

vañcitaṃ pitaraṃ dṛṣṭvā kaikeyyā satyavādinam |

10.2१०.२

करिष्यामीति धर्मात्मा ततः प्रव्रजितो वनम् ॥ (१०।२)

kariṣyāmīti dharmātmā tataḥ pravrajito vanam ||

11.1११.१

कैकेय्याः प्रियकामार्थं पितुर् दशरथस्य च । (११।१)

kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ pitur daśarathasya ca |

11.2११.२

हित्वा राज्यं च भोगांश् च प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ (११।२)

hitvā rājyaṃ ca bhogāṃś ca praviṣṭo daṇḍakāvanam ||

12.1१२.१

न रामः कर्कशस् तात नाविद्वान् नाजितेन्द्रियः । (१२।१)

na rāmaḥ karkaśas tāta nāvidvān nājitendriyaḥ |

12.2१२.२

अनृतं न श्रुतं चैव नैव त्वं वक्तुम् अर्हसि ॥ (१२।२)

anṛtaṃ na śrutaṃ caiva naiva tvaṃ vaktum arhasi ||

13.1१३.१

रामो विग्रहवान् धर्मः साधुः सत्यपराक्रमः । (१३।१)

rāmo vigrahavān dharmaḥ sādhuḥ satyaparākramaḥ |

13.2१३.२

राजा सर्वस्य लोकस्य देवानाम् इव वासवः ॥ (१३।२)

rājā sarvasya lokasya devānām iva vāsavaḥ ||

14.1१४.१

कथं त्वं तस्य वैदेहीं रक्षितां स्वेन तेजसा । (१४।१)

kathaṃ tvaṃ tasya vaidehīṃ rakṣitāṃ svena tejasā |

14.2१४.२

इच्छसि प्रसभं हर्तुं प्रभाम् इव विवस्वतः ॥ (१४।२)

icchasi prasabhaṃ hartuṃ prabhām iva vivasvataḥ ||

15.1१५.१

शरार्चिषम् अनाधृष्यं चापखड्गेन्धनं रणे । (१५।१)

śarārciṣam anādhṛṣyaṃ cāpakhaḍgendhanaṃ raṇe |

15.2१५.२

रामाग्निं सहसा दीप्तं न प्रवेष्टुं त्वम् अर्हसि ॥ (१५।२)

rāmāgniṃ sahasā dīptaṃ na praveṣṭuṃ tvam arhasi ||

16.1१६.१

धनुर्व्यादितदीप्तास्यं शरार्चिषम् अमर्षणम् । (१६।१)

dhanurvyāditadīptāsyaṃ śarārciṣam amarṣaṇam |

16.2१६.२

चापबाणधरं वीरं शत्रुसेनापहारिणम् ॥ (१६।२)

cāpabāṇadharaṃ vīraṃ śatrusenāpahāriṇam ||

17.1१७.१

राज्यं सुखं च संत्यज्य जीवितं चेष्टम् आत्मनः । (१७।१)

rājyaṃ sukhaṃ ca saṃtyajya jīvitaṃ ceṣṭam ātmanaḥ |

17.2१७.२

नात्यासादयितुं तात रामान्तकम् इहार्हसि ॥ (१७।२)

nātyāsādayituṃ tāta rāmāntakam ihārhasi ||

18.1१८.१

अप्रमेयं हि तत्तेजो यस्य सा जनकात्मजा । (१८।१)

aprameyaṃ hi tattejo yasya sā janakātmajā |

18.2१८.२

न त्वं समर्थस् तां हर्तुं रामचापाश्रयां वने ॥ (१८।२)

na tvaṃ samarthas tāṃ hartuṃ rāmacāpāśrayāṃ vane ||

19.1१९.१

प्राणेभ्यो ऽपि प्रियतरा भार्या नित्यम् अनुव्रता । (१९।१)

prāṇebhyo 'pi priyatarā bhāryā nityam anuvratā |

19.2१९.२

दीप्तस्येव हुताशस्य शिखा सीता सुमध्यमा ॥ (१९।२)

dīptasyeva hutāśasya śikhā sītā sumadhyamā ||

20.1२०.१

किम् उद्यमं व्यर्थम् इमं कृत्वा ते राक्षसाधिप । (२०।१)

kim udyamaṃ vyartham imaṃ kṛtvā te rākṣasādhipa |

20.2२०.२

दृष्टश् चेत् त्वं रणे तेन तदन्तं तव जीवितम् । (२०।२)

dṛṣṭaś cet tvaṃ raṇe tena tadantaṃ tava jīvitam |

20.3२०.३

जीवितं च सुखं चैव राज्यं चैव सुदुर्लभम् ॥ (२०।३)

jīvitaṃ ca sukhaṃ caiva rājyaṃ caiva sudurlabham ||

21.1२१.१

स सर्वैः सचिवैः सार्धं विभीषणपुरस्कृतैः । (२१।१)

sa sarvaiḥ sacivaiḥ sārdhaṃ vibhīṣaṇapuraskṛtaiḥ |

21.2२१.२

मन्त्रयित्वा तु धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयम् आत्मनः ॥ (२१।२)

mantrayitvā tu dharmiṣṭhaiḥ kṛtvā niścayam ātmanaḥ ||

22.1२२.१

दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम् । (२२।१)

doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca sampradhārya balābalam |

22.2२२.२

आत्मनश् च बलं ज्ञात्वा राघवस्य च तत्त्वतः । (२२।२)

ātmanaś ca balaṃ jñātvā rāghavasya ca tattvataḥ |

22.3२२.३

हितं हि तव निश्चित्य क्षमं त्वं कर्तुम् अर्हसि ॥ (२२।३)

hitaṃ hi tava niścitya kṣamaṃ tvaṃ kartum arhasi ||

23.1२३.१

अहं तु मन्ये तव न क्षमं रणे समागमं कोसलराजसूनुना । (२३।१)

ahaṃ tu manye tava na kṣamaṃ raṇe samāgamaṃ kosalarājasūnunā |

23.2२३.२

इदं हि भूयः शृणु वाक्यम् उत्तमं क्षमं च युक्तं च निशाचराधिप ॥ (२३।२)

idaṃ hi bhūyaḥ śṛṇu vākyam uttamaṃ kṣamaṃ ca yuktaṃ ca niśācarādhipa ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 35

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit