रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 19

277 of 606 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स वानरमहाराजः शयानः शरविक्षतः । (१।१)

sa vānaramahārājaḥ śayānaḥ śaravikṣataḥ |

1.2१.२

प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर् नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ (१।२)

pratyukto hetumadvākyair nottaraṃ pratyapadyata ||

2.1२.१

अश्मभिः परिभिन्नाङ्गः पादपैर् आहतो भृशम् । (२।१)

aśmabhiḥ paribhinnāṅgaḥ pādapair āhato bhṛśam |

2.2२.२

रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः ॥ (२।२)

rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ ||

3.1३.१

तं भार्याबाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे । (३।१)

taṃ bhāryābāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge |

3.2३.२

हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम् ॥ (३।२)

hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam ||

4.1४.१

सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुः सुदारुणम् । (४।१)

sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartuḥ sudāruṇam |

4.2४.२

निष्पपात भृशं त्रस्ता विविधाद् गिरिगह्वरात् ॥ (४।२)

niṣpapāta bhṛśaṃ trastā vividhād girigahvarāt ||

5.1५.१

ये त्व् अङ्गदपरीवारा वानरा हि महाबलाः । (५।१)

ye tv aṅgadaparīvārā vānarā hi mahābalāḥ |

5.2५.२

ते सकार्मुकम् आलोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः ॥ (५।२)

te sakārmukam ālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ ||

6.1६.१

सा ददर्श ततस् त्रस्तान् हरीन् आपततो द्रुतम् । (६।१)

sā dadarśa tatas trastān harīn āpatato drutam |

6.2६.२

यूथाद् इव परिभ्रष्टान् मृगान् निहतयूथपान् ॥ (६।२)

yūthād iva paribhraṣṭān mṛgān nihatayūthapān ||

7.1७.१

तान् उवाच समासाद्य दुःखितान् दुःखिता सती । (७।१)

tān uvāca samāsādya duḥkhitān duḥkhitā satī |

7.2७.२

राम वित्रासितान् सर्वान् अनुबद्धान् इवेषुभिः ॥ (७।२)

rāma vitrāsitān sarvān anubaddhān iveṣubhiḥ ||

8.1८.१

वानरा राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरःसराः । (८।१)

vānarā rājasiṃhasya yasya yūyaṃ puraḥsarāḥ |

8.2८.२

तं विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद् द्रवत दुर्गताः ॥ (८।२)

taṃ vihāya suvitrastāḥ kasmād dravata durgatāḥ ||

9.1९.१

राज्यहेतोः स चेद् भ्राता भ्राता रौद्रेण पातितः । (९।१)

rājyahetoḥ sa ced bhrātā bhrātā raudreṇa pātitaḥ |

9.2९.२

रामेण प्रसृतैर् दूरान् मार्गणैर् दूरपातिभिः ॥ (९।२)

rāmeṇa prasṛtair dūrān mārgaṇair dūrapātibhiḥ ||

10.1१०.१

कपिपत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः । (१०।१)

kapipatnyā vacaḥ śrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ |

10.2१०.२

प्राप्तकालम् अविश्लिष्टम् ऊचुर् वचनम् अङ्गनाम् ॥ (१०।२)

prāptakālam aviśliṣṭam ūcur vacanam aṅganām ||

11.1११.१

जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम् । (११।१)

jīvaputre nivartasva putraṃ rakṣasva cāṅgadam |

11.2११.२

अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥ (११।२)

antako rāmarūpeṇa hatvā nayati vālinam ||

12.1१२.१

क्षिप्तान् वृक्षान् समाविध्य विपुलाश् च शिलास् तथा । (१२।१)

kṣiptān vṛkṣān samāvidhya vipulāś ca śilās tathā |

12.2१२.२

वाली वज्रसमैर् बाणैर् वज्रेणेव निपातितः ॥ (१२।२)

vālī vajrasamair bāṇair vajreṇeva nipātitaḥ ||

13.1१३.१

अभिद्रुतम् इदं सर्वं विद्रुतं प्रसृतं बलम् । (१३।१)

abhidrutam idaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam |

13.2१३.२

अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे ॥ (१३।२)

asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe ||

14.1१४.१

रक्ष्यतां नगरं शूरैर् अङ्गदश् चाभिषिच्यताम् । (१४।१)

rakṣyatāṃ nagaraṃ śūrair aṅgadaś cābhiṣicyatām |

14.2१४.२

पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवंगमाः ॥ (१४।२)

padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṃgamāḥ ||

15.1१५.१

अथ वा रुचिरं स्थानम् इह ते रुचिरानने । (१५।१)

atha vā ruciraṃ sthānam iha te rucirānane |

15.2१५.२

आविशन्ति हि दुर्गाणि क्षिप्रम् अद्यैव वानराः ॥ (१५।२)

āviśanti hi durgāṇi kṣipram adyaiva vānarāḥ ||

16.1१६.१

अभार्याः सहभार्याश् च सन्त्य् अत्र वनचारिणः । (१६।१)

abhāryāḥ sahabhāryāś ca santy atra vanacāriṇaḥ |

16.2१६.२

लुब्धेभ्यो विप्रयुक्तेभ्यः स्वेभ्यो नस् तुमुलं भयम् ॥ (१६।२)

lubdhebhyo viprayuktebhyaḥ svebhyo nas tumulaṃ bhayam ||

17.1१७.१

अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनम् अङ्गना । (१७।१)

alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanam aṅganā |

17.2१७.२

आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी ॥ (१७।२)

ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī ||

18.1१८.१

पुत्रेण मम किं कार्यं किं राज्येन किम् आत्मना । (१८।१)

putreṇa mama kiṃ kāryaṃ kiṃ rājyena kim ātmanā |

18.2१८.२

कपिसिंहे महाभागे तस्मिन् भर्तरि नश्यति ॥ (१८।२)

kapisiṃhe mahābhāge tasmin bhartari naśyati ||

19.1१९.१

पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः । (१९।१)

pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ |

19.2१९.२

यो ऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः ॥ (१९।२)

yo 'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ ||

20.1२०.१

एवम् उक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोककर्शिता । (२०।१)

evam uktvā pradudrāva rudatī śokakarśitā |

20.2२०.२

शिरश् चोरश् च बाहुभ्यां दुःखेन समभिघ्नती ॥ (२०।२)

śiraś coraś ca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhighnatī ||

21.1२१.१

आव्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि । (२१।१)

āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi |

21.2२१.२

हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्व् अनिवर्तिनाम् ॥ (२१।२)

hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣv anivartinām ||

22.1२२.१

क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणाम् इव वासवम् । (२२।१)

kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇām iva vāsavam |

22.2२२.२

महावातसमाविष्टं महामेघौघनिःस्वनम् ॥ (२२।२)

mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughaniḥsvanam ||

23.1२३.१

शक्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्ट्वेवोपरतं घनम् । (२३।१)

śakratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭvevoparataṃ ghanam |

23.2२३.२

नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम् । (२३।२)

nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam |

23.3२३.३

शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजं यथा हतम् ॥ (२३।३)

śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathā hatam ||

24.1२४.१

अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम् । (२४।१)

arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam |

24.2२४.२

नागहेतोः सुपर्णेन चैत्यम् उन्मथितं यथा ॥ (२४।२)

nāgahetoḥ suparṇena caityam unmathitaṃ yathā ||

25.1२५.१

अवष्टभ्यावतिष्ठन्तं ददर्श धनुरूर्जितम् । (२५।१)

avaṣṭabhyāvatiṣṭhantaṃ dadarśa dhanurūrjitam |

25.2२५.२

रामं रामानुजं चैव भर्तुश् चैवानुजं शुभा ॥ (२५।२)

rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuś caivānujaṃ śubhā ||

26.1२६.१

तान् अतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे । (२६।१)

tān atītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe |

26.2२६.२

समीक्ष्य व्यथिता भूमौ संभ्रान्ता निपपात ह ॥ (२६।२)

samīkṣya vyathitā bhūmau saṃbhrāntā nipapāta ha ||

27.1२७.१

सुप्तेव पुनर् उत्थाय आर्यपुत्रेति क्रोशती । (२७।१)

supteva punar utthāya āryaputreti krośatī |

27.2२७.२

रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संदितं मृत्युदामभिः ॥ (२७।२)

ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃditaṃ mṛtyudāmabhiḥ ||

28.1२८.१

ताम् अवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीम् इव । (२८।१)

tām avekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīm iva |

28.2२८.२

विषादम् अगमत् कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदम् आगतम् ॥ (२८।२)

viṣādam agamat kaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadam āgatam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 19

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit