Rām, 7, 59
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ रात्र्यां प्रवृत्तायां शत्रुघ्नो भृगुनन्दनम् । (१।१)
atha rātryāṃ pravṛttāyāṃ śatrughno bhṛgunandanam |
शूलस्य च बलं ब्रह्मन् के च पूर्वं निपातिताः । (२।१)
śūlasya ca balaṃ brahman ke ca pūrvaṃ nipātitāḥ |
तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा शत्रुघ्नस्य महात्मनः । (३।१)
tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā śatrughnasya mahātmanaḥ |
इक्ष्वाकुवंशप्रभवे यद् वृत्तं तच्छृणुष्व मे ॥ (४।२)
ikṣvākuvaṃśaprabhave yad vṛttaṃ tacchṛṇuṣva me ||
मान्धाता इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥ (५।२)
māndhātā iti vikhyātastriṣu lokeṣu vīryavān ||
स कृत्वा पृथिवीं कृत्स्नां शासने पृथिवीपतिः । (६।१)
sa kṛtvā pṛthivīṃ kṛtsnāṃ śāsane pṛthivīpatiḥ |
इन्द्रस्य तु भयं तीव्रं सुराणां च महात्मनाम् । (७।१)
indrasya tu bhayaṃ tīvraṃ surāṇāṃ ca mahātmanām |
अर्धासनेन शक्रस्य राज्यार्धेन च पार्थिवः । (८।१)
ardhāsanena śakrasya rājyārdhena ca pārthivaḥ |
वन्द्यमानः सुरगणैः प्रतिज्ञाम् अध्यरोहत ॥ (८।२)
vandyamānaḥ suragaṇaiḥ pratijñām adhyarohata ||
सान्त्वपूर्वम् इदं वाक्यम् उवाच युवनाश्वजम् ॥ (९।२)
sāntvapūrvam idaṃ vākyam uvāca yuvanāśvajam ||
राजा त्वं मानुषे लोके न तावत् पुरुषर्षभ । (१०।१)
rājā tvaṃ mānuṣe loke na tāvat puruṣarṣabha |
अकृत्वा पृथिवीं वश्यां देवराज्यम् इहेच्छसि ॥ (१०।२)
akṛtvā pṛthivīṃ vaśyāṃ devarājyam ihecchasi ||
इन्द्रम् एवं ब्रुवाणं तु मान्धाता वाक्यम् अब्रवीत् । (१२।१)
indram evaṃ bruvāṇaṃ tu māndhātā vākyam abravīt |
मधुपुत्रो मधुवने नाज्ञां ते कुरुते ऽनघ ॥ (१३।२)
madhuputro madhuvane nājñāṃ te kurute 'nagha ||
तच्छ्रुत्वा विप्रियं घोरं सहस्राक्षेण भाषितम् । (१४।१)
tacchrutvā vipriyaṃ ghoraṃ sahasrākṣeṇa bhāṣitam |
व्रीडितो ऽवाङ्मुखो राजा व्याहर्तुं न शशाक ह ॥ (१४।२)
vrīḍito 'vāṅmukho rājā vyāhartuṃ na śaśāka ha ||
आमन्त्र्य तु सहस्राक्षं ह्रिया किंचिद् अवाङ्मुखः । (१५।१)
āmantrya tu sahasrākṣaṃ hriyā kiṃcid avāṅmukhaḥ |
पुनर् एवागमच्छ्रीमान् इमं लोकं नरेश्वरः ॥ (१५।२)
punar evāgamacchrīmān imaṃ lokaṃ nareśvaraḥ ||
आजगाम मधोः पुत्रं वशे कर्तुम् अनिन्दितः ॥ (१६।२)
ājagāma madhoḥ putraṃ vaśe kartum aninditaḥ ||
स काङ्क्षमाणो लवणं युद्धाय पुरुषर्षभः । (१७।१)
sa kāṅkṣamāṇo lavaṇaṃ yuddhāya puruṣarṣabhaḥ |
स गत्वा विप्रियाण्याह बहूनि मधुनः सुतम् । (१८।१)
sa gatvā vipriyāṇyāha bahūni madhunaḥ sutam |
वदन्तम् एवं तं दूतं भक्षयामास राक्षसः ॥ (१८।२)
vadantam evaṃ taṃ dūtaṃ bhakṣayāmāsa rākṣasaḥ ||
अर्दयामास तद् रक्षः शरवृष्ट्या समन्ततः ॥ (१९।२)
ardayāmāsa tad rakṣaḥ śaravṛṣṭyā samantataḥ ||
भस्मीकृत्य नृपं भूयो लवणस्यागमत् करम् ॥ (२१।२)
bhasmīkṛtya nṛpaṃ bhūyo lavaṇasyāgamat karam ||
श्वः प्रभाते तु लवणं वधिष्यसि न संशयः । (२३।१)
śvaḥ prabhāte tu lavaṇaṃ vadhiṣyasi na saṃśayaḥ |
अगृहीतायुधं क्षिप्रं ध्रुवो हि विजयस्तव ॥ (२३।२)
agṛhītāyudhaṃ kṣipraṃ dhruvo hi vijayastava ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.