रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 15

15 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततो नारायणो विष्णुर् नियुक्तः सुरसत्तमैः । (१।१)

tato nārāyaṇo viṣṇur niyuktaḥ surasattamaiḥ |

1.2१.२

जानन्न् अपि सुरान् एवं श्लक्ष्णं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

jānann api surān evaṃ ślakṣṇaṃ vacanam abravīt ||

2.1२.१

उपायः को वधे तस्य राक्षसाधिपतेः सुराः । (२।१)

upāyaḥ ko vadhe tasya rākṣasādhipateḥ surāḥ |

2.2२.२

यम् अहं तं समास्थाय निहन्याम् ऋषिकण्टकम् ॥ (२।२)

yam ahaṃ taṃ samāsthāya nihanyām ṛṣikaṇṭakam ||

3.1३.१

एवम् उक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर् विष्णुम् अव्ययम् । (३।१)

evam uktāḥ surāḥ sarve pratyūcur viṣṇum avyayam |

3.2३.२

मानुषीं तनुम् आस्थाय रावणं जहि संयुगे ॥ (३।२)

mānuṣīṃ tanum āsthāya rāvaṇaṃ jahi saṃyuge ||

4.1४.१

स हि तेपे तपस् तीव्रं दीर्घकालम् अरिंदम । (४।१)

sa hi tepe tapas tīvraṃ dīrghakālam ariṃdama |

4.2४.२

येन तुष्टो ऽभवद् ब्रह्मा लोककृल् लोकपूजितः ॥ (४।२)

yena tuṣṭo 'bhavad brahmā lokakṛl lokapūjitaḥ ||

5.1५.१

संतुष्टः प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभुः । (५।१)

saṃtuṣṭaḥ pradadau tasmai rākṣasāya varaṃ prabhuḥ |

5.2५.२

नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात् ॥ (५।२)

nānāvidhebhyo bhūtebhyo bhayaṃ nānyatra mānuṣāt ||

6.1६.१

अवज्ञाताः पुरा तेन वरदानेन मानवाः । (६।१)

avajñātāḥ purā tena varadānena mānavāḥ |

6.2६.२

तस्मात् तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्यः परंतप ॥ (६।२)

tasmāt tasya vadho dṛṣṭo mānuṣebhyaḥ paraṃtapa ||

7.1७.१

इत्य् एतद् वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुर् आत्मवान् । (७।१)

ity etad vacanaṃ śrutvā surāṇāṃ viṣṇur ātmavān |

7.2७.२

पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम् ॥ (७।२)

pitaraṃ rocayāmāsa tadā daśarathaṃ nṛpam ||

8.1८.१

स चाप्य् अपुत्रो नृपतिस् तस्मिन् काले महाद्युतिः । (८।१)

sa cāpy aputro nṛpatis tasmin kāle mahādyutiḥ |

8.2८.२

अयजत् पुत्रियाम् इष्टिं पुत्रेप्सुर् अरिसूदनः ॥ (८।२)

ayajat putriyām iṣṭiṃ putrepsur arisūdanaḥ ||

9.1९.१

ततो वै यजमानस्य पावकाद् अतुलप्रभम् । (९।१)

tato vai yajamānasya pāvakād atulaprabham |

9.2९.२

प्रादुर्भूतं महद् भूतं महावीर्यं महाबलम् ॥ (९।२)

prādurbhūtaṃ mahad bhūtaṃ mahāvīryaṃ mahābalam ||

10.1१०.१

कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम् । (१०।१)

kṛṣṇaṃ raktāmbaradharaṃ raktāsyaṃ dundubhisvanam |

10.2१०.२

स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम् ॥ (१०।२)

snigdhaharyakṣatanujaśmaśrupravaramūrdhajam ||

11.1११.१

शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम् । (११।१)

śubhalakṣaṇasampannaṃ divyābharaṇabhūṣitam |

11.2११.२

शैलशृङ्गसमुत्सेधं दृप्तशार्दूलविक्रमम् ॥ (११।२)

śailaśṛṅgasamutsedhaṃ dṛptaśārdūlavikramam ||

12.1१२.१

दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम् । (१२।१)

divākarasamākāraṃ dīptānalaśikhopamam |

12.2१२.२

तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम् ॥ (१२।२)

taptajāmbūnadamayīṃ rājatāntaparicchadām ||

13.1१३.१

दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीम् इव प्रियाम् । (१३।१)

divyapāyasasampūrṇāṃ pātrīṃ patnīm iva priyām |

13.2१३.२

प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीम् इव ॥ (१३।२)

pragṛhya vipulāṃ dorbhyāṃ svayaṃ māyāmayīm iva ||

14.1१४.१

समवेक्ष्याब्रवीद् वाक्यम् इदं दशरथं नृपम् । (१४।१)

samavekṣyābravīd vākyam idaṃ daśarathaṃ nṛpam |

14.2१४.२

प्राजापत्यं नरं विद्धि माम् इहाभ्यागतं नृप ॥ (१४।२)

prājāpatyaṃ naraṃ viddhi mām ihābhyāgataṃ nṛpa ||

15.1१५.१

ततः परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः । (१५।१)

tataḥ paraṃ tadā rājā pratyuvāca kṛtāñjaliḥ |

15.2१५.२

भगवन् स्वागतं ते ऽस्तु किम् अहं करवाणि ते ॥ (१५।२)

bhagavan svāgataṃ te 'stu kim ahaṃ karavāṇi te ||

16.1१६.१

अथो पुनर् इदं वाक्यं प्राजापत्यो नरो ऽब्रवीत् । (१६।१)

atho punar idaṃ vākyaṃ prājāpatyo naro 'bravīt |

16.2१६.२

राजन्न् अर्चयता देवान् अद्य प्राप्तम् इदं त्वया ॥ (१६।२)

rājann arcayatā devān adya prāptam idaṃ tvayā ||

17.1१७.१

इदं तु नरशार्दूल पायसं देवनिर्मितम् । (१७।१)

idaṃ tu naraśārdūla pāyasaṃ devanirmitam |

17.2१७.२

प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यम् आरोग्यवर्धनम् ॥ (१७।२)

prajākaraṃ gṛhāṇa tvaṃ dhanyam ārogyavardhanam ||

18.1१८.१

भार्याणाम् अनुरूपाणाम् अश्नीतेति प्रयच्छ वै । (१८।१)

bhāryāṇām anurūpāṇām aśnīteti prayaccha vai |

18.2१८.२

तासु त्वं लप्स्यसे पुत्रान् यदर्थं यजसे नृप ॥ (१८।२)

tāsu tvaṃ lapsyase putrān yadarthaṃ yajase nṛpa ||

19.1१९.१

तथेति नृपतिः प्रीतः शिरसा प्रतिगृह्य ताम् । (१९।१)

tatheti nṛpatiḥ prītaḥ śirasā pratigṛhya tām |

19.2१९.२

पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम् ॥ (१९।२)

pātrīṃ devānnasampūrṇāṃ devadattāṃ hiraṇmayīm ||

20.1२०.१

अभिवाद्य च तद् भूतम् अद्भुतं प्रियदर्शनम् । (२०।१)

abhivādya ca tad bhūtam adbhutaṃ priyadarśanam |

20.2२०.२

मुदा परमया युक्तश् चकाराभिप्रदक्षिणम् ॥ (२०।२)

mudā paramayā yuktaś cakārābhipradakṣiṇam ||

21.1२१.१

ततो दशरथः प्राप्य पायसं देवनिर्मितम् । (२१।१)

tato daśarathaḥ prāpya pāyasaṃ devanirmitam |

21.2२१.२

बभूव परमप्रीतः प्राप्य वित्तम् इवाधनः ॥ (२१।२)

babhūva paramaprītaḥ prāpya vittam ivādhanaḥ ||

22.1२२.१

ततस् तद् अद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम् । (२२।१)

tatas tad adbhutaprakhyaṃ bhūtaṃ paramabhāsvaram |

22.2२२.२

संवर्तयित्वा तत् कर्म तत्रैवान्तरधीयत ॥ (२२।२)

saṃvartayitvā tat karma tatraivāntaradhīyata ||

23.1२३.१

हर्षरश्मिभिर् उद्योतं तस्यान्तःपुरम् आबभौ । (२३।१)

harṣaraśmibhir udyotaṃ tasyāntaḥpuram ābabhau |

23.2२३.२

शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोऽंशुभिः ॥ (२३।२)

śāradasyābhirāmasya candrasyeva nabho'ṃśubhiḥ ||

24.1२४.१

सो ऽन्तःपुरं प्रविश्यैव कौसल्याम् इदम् अब्रवीत् । (२४।१)

so 'ntaḥpuraṃ praviśyaiva kausalyām idam abravīt |

24.2२४.२

पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्व् इदम् आत्मनः ॥ (२४।२)

pāyasaṃ pratigṛhṇīṣva putrīyaṃ tv idam ātmanaḥ ||

25.1२५.१

कौसल्यायै नरपतिः पायसार्धं ददौ तदा । (२५।१)

kausalyāyai narapatiḥ pāyasārdhaṃ dadau tadā |

25.2२५.२

अर्धाद् अर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिपः ॥ (२५।२)

ardhād ardhaṃ dadau cāpi sumitrāyai narādhipaḥ ||

26.1२६.१

कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात् । (२६।१)

kaikeyyai cāvaśiṣṭārdhaṃ dadau putrārthakāraṇāt |

26.2२६.२

प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम् ॥ (२६।२)

pradadau cāvaśiṣṭārdhaṃ pāyasasyāmṛtopamam ||

27.1२७.१

अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनर् एव महीपतिः । (२७।१)

anucintya sumitrāyai punar eva mahīpatiḥ |

27.2२७.२

एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ॥ (२७।२)

evaṃ tāsāṃ dadau rājā bhāryāṇāṃ pāyasaṃ pṛthak ||

28.1२८.१

तास् त्व् एतत् पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमाः स्त्रियः । (२८।१)

tās tv etat pāyasaṃ prāpya narendrasyottamāḥ striyaḥ |

28.2२८.२

सम्मानं मेनिरे सर्वाः प्रहर्षोदितचेतसः ॥ (२८।२)

sammānaṃ menire sarvāḥ praharṣoditacetasaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit