Rām, 4, 63
Select a line for its word-by-word analysis.
संगताः प्रीतिसंयुक्ता विनेदुः सिंहविक्रमाः ॥ (१।२)
saṃgatāḥ prītisaṃyuktā vineduḥ siṃhavikramāḥ ||
हृष्टाः सागरम् आजग्मुः सीतादर्शनकाङ्क्षिणः ॥ (२।२)
hṛṣṭāḥ sāgaram ājagmuḥ sītādarśanakāṅkṣiṇaḥ ||
अभिक्रम्य तु तं देशं ददृशुर् भीमविक्रमाः । (३।१)
abhikramya tu taṃ deśaṃ dadṛśur bhīmavikramāḥ |
कृत्स्नं लोकस्य महतः प्रतिबिम्बम् इव स्थितम् ॥ (३।२)
kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbam iva sthitam ||
दक्षिणस्य समुद्रस्य समासाद्योत्तरां दिशम् । (४।१)
dakṣiṇasya samudrasya samāsādyottarāṃ diśam |
सत्त्वैर् महद्भिर् विकृतैः क्रीडद्भिर् विविधैर् जले । (५।१)
sattvair mahadbhir vikṛtaiḥ krīḍadbhir vividhair jale |
व्यात्तास्यैः सुमहाकायैर् ऊर्मिभिश्च समाकुलम् ॥ (५।२)
vyāttāsyaiḥ sumahākāyair ūrmibhiśca samākulam ||
प्रसुप्तम् इव चान्यत्र क्रीडन्तम् इव चान्यतः । (६।१)
prasuptam iva cānyatra krīḍantam iva cānyataḥ |
क्वचित् पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिर् आवृतम् ॥ (६।२)
kvacit parvatamātraiśca jalarāśibhir āvṛtam ||
आकाशम् इव दुष्पारं सागरं प्रेक्ष्य वानराः । (८।१)
ākāśam iva duṣpāraṃ sāgaraṃ prekṣya vānarāḥ |
विषेदुः सहसा सर्वे कथं कार्यम् इति ब्रुवन् ॥ (८।२)
viṣeduḥ sahasā sarve kathaṃ kāryam iti bruvan ||
विषण्णां वाहिनीं दृष्ट्वा सागरस्य निरीक्षणात् । (९।१)
viṣaṇṇāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sāgarasya nirīkṣaṇāt |
विषादो हन्ति पुरुषं बालं क्रुद्ध इवोरगः ॥ (१०।२)
viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ ||
विषादो ऽयं प्रसहते विक्रमे पर्युपस्थिते । (११।१)
viṣādo 'yaṃ prasahate vikrame paryupasthite |
तेजसा तस्य हीनस्य पुरुषार्थो न सिध्यति ॥ (११।२)
tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati ||
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायाम् अङ्गदो वानरैः सह । (१२।१)
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyām aṅgado vānaraiḥ saha |
हरिवृद्धैः समागम्य पुनर् मन्त्रम् अमन्त्रयत् ॥ (१२।२)
harivṛddhaiḥ samāgamya punar mantram amantrayat ||
सा वानराणां ध्वजिनी परिवार्याङ्गदं बभौ । (१३।१)
sā vānarāṇāṃ dhvajinī parivāryāṅgadaṃ babhau |
को ऽन्यस्तां वानरीं सेनां शक्तः स्तम्भयितुं भवेत् । (१४।१)
ko 'nyastāṃ vānarīṃ senāṃ śaktaḥ stambhayituṃ bhavet |
ततस्तान् हरिवृद्धांश्च तच्च सैन्यम् अरिंदमः । (१५।१)
tatastān harivṛddhāṃśca tacca sainyam ariṃdamaḥ |
अनुमान्याङ्गदः श्रीमान् वाक्यम् अर्थवद् अब्रवीत् ॥ (१५।२)
anumānyāṅgadaḥ śrīmān vākyam arthavad abravīt ||
कः करिष्यति सुग्रीवं सत्यसंधम् अरिंदमम् ॥ (१६।२)
kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasaṃdham ariṃdamam ||
इमांश्च यूथपान् सर्वान्मोचयेत् को महाभयात् ॥ (१७।२)
imāṃśca yūthapān sarvānmocayet ko mahābhayāt ||
कस्य प्रसादाद् दारांश्च पुत्रांश्चैव गृहाणि च । (१८।१)
kasya prasādād dārāṃśca putrāṃścaiva gṛhāṇi ca |
इतो निवृत्ताः पश्येम सिद्धार्थाः सुखिनो वयम् ॥ (१८।२)
ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāḥ sukhino vayam ||
कस्य प्रसादाद् रामं च लक्ष्मणं च महाबलम् । (१९।१)
kasya prasādād rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
अभिगच्छेम संहृष्टाः सुग्रीवं च महाबलम् ॥ (१९।२)
abhigacchema saṃhṛṣṭāḥ sugrīvaṃ ca mahābalam ||
यदि कश्चित् समर्थो वः सागरप्लवने हरिः । (२०।१)
yadi kaścit samartho vaḥ sāgaraplavane hariḥ |
स ददात्विह नः शीघ्रं पुण्याम् अभयदक्षिणाम् ॥ (२०।२)
sa dadātviha naḥ śīghraṃ puṇyām abhayadakṣiṇām ||
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा न कश्चित् किंचिद् अब्रवीत् । (२१।१)
aṅgadasya vacaḥ śrutvā na kaścit kiṃcid abravīt |
पुनर् एवाङ्गदः प्राह तान् हरीन् हरिसत्तमः । (२२।१)
punar evāṅgadaḥ prāha tān harīn harisattamaḥ |
सर्वे बलवतां श्रेष्ठा भवन्तो दृढविक्रमाः ॥ (२२।२)
sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ ||
व्यपदेश्य कुले जाताः पूजिताश्चाप्यभीक्ष्णशः । (२३।१)
vyapadeśya kule jātāḥ pūjitāścāpyabhīkṣṇaśaḥ |
न हि वो गमने संगः कदाचिद् अपि कस्यचित् ॥ (२३।२)
na hi vo gamane saṃgaḥ kadācid api kasyacit ||
ब्रुवध्वं यस्य या शक्तिर् गमने प्लवगर्षभाः ॥ (२४।१)
bruvadhvaṃ yasya yā śaktir gamane plavagarṣabhāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.