रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 20

344 of 606 · 84 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं राक्षसाधिपः । (१।१)

sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ rākṣasādhipaḥ |

1.2१.२

प्रत्युवाच ततः सीतां विप्रियं प्रियदर्शनाम् ॥ (१।२)

pratyuvāca tataḥ sītāṃ vipriyaṃ priyadarśanām ||

2.1२.१

यथा यथा सान्त्वयिता वश्यः स्त्रीणां तथा तथा । (२।१)

yathā yathā sāntvayitā vaśyaḥ strīṇāṃ tathā tathā |

2.2२.२

यथा यथा प्रियं वक्ता परिभूतस्तथा तथा ॥ (२।२)

yathā yathā priyaṃ vaktā paribhūtastathā tathā ||

3.1३.१

संनियच्छति मे क्रोधं त्वयि कामः समुत्थितः । (३।१)

saṃniyacchati me krodhaṃ tvayi kāmaḥ samutthitaḥ |

3.2३.२

द्रवतो मार्गम् आसाद्य हयान् इव सुसारथिः ॥ (३।२)

dravato mārgam āsādya hayān iva susārathiḥ ||

4.1४.१

वामः कामो मनुष्याणां यस्मिन् किल निबध्यते । (४।१)

vāmaḥ kāmo manuṣyāṇāṃ yasmin kila nibadhyate |

4.2४.२

जने तस्मिंस्त्वनुक्रोशः स्नेहश्च किल जायते ॥ (४।२)

jane tasmiṃstvanukrośaḥ snehaśca kila jāyate ||

5.1५.१

एतस्मात् कारणान्न त्वां घातयामि वरानने । (५।१)

etasmāt kāraṇānna tvāṃ ghātayāmi varānane |

5.2५.२

वधार्हाम् अवमानार्हां मिथ्याप्रव्रजिते रताम् ॥ (५।२)

vadhārhām avamānārhāṃ mithyāpravrajite ratām ||

6.1६.१

परुषाणि हि वाक्यानि यानि यानि ब्रवीषि माम् । (६।१)

paruṣāṇi hi vākyāni yāni yāni bravīṣi mām |

6.2६.२

तेषु तेषु वधो युक्तस्तव मैथिलि दारुणः ॥ (६।२)

teṣu teṣu vadho yuktastava maithili dāruṇaḥ ||

7.1७.१

एवम् उक्त्वा तु वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः । (७।१)

evam uktvā tu vaidehīṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

7.2७.२

क्रोधसंरम्भसंयुक्तः सीताम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ (७।२)

krodhasaṃrambhasaṃyuktaḥ sītām uttaram abravīt ||

8.1८.१

द्वौ मासौ रक्षितव्यौ मे यो ऽवधिस्ते मया कृतः । (८।१)

dvau māsau rakṣitavyau me yo 'vadhiste mayā kṛtaḥ |

8.2८.२

ततः शयनम् आरोह मम त्वं वरवर्णिनि ॥ (८।२)

tataḥ śayanam āroha mama tvaṃ varavarṇini ||

9.1९.१

द्वाभ्याम् ऊर्ध्वं तु मासाभ्यां भर्तारं माम् अनिच्छतीम् । (९।१)

dvābhyām ūrdhvaṃ tu māsābhyāṃ bhartāraṃ mām anicchatīm |

9.2९.२

मम त्वां प्रातराशार्थम् आरभन्ते महानसे ॥ (९।२)

mama tvāṃ prātarāśārtham ārabhante mahānase ||

10.1१०.१

तां तर्ज्यमानां सम्प्रेक्ष्य राक्षसेन्द्रेण जानकीम् । (१०।१)

tāṃ tarjyamānāṃ samprekṣya rākṣasendreṇa jānakīm |

10.2१०.२

देवगन्धर्वकन्यास्ता विषेदुर् विपुलेक्षणाः ॥ (१०।२)

devagandharvakanyāstā viṣedur vipulekṣaṇāḥ ||

11.1११.१

ओष्ठप्रकारैर् अपरा नेत्रवक्त्रैस्तथापराः । (११।१)

oṣṭhaprakārair aparā netravaktraistathāparāḥ |

11.2११.२

सीताम् आश्वासयामासुस्तर्जितां तेन रक्षसा ॥ (११।२)

sītām āśvāsayāmāsustarjitāṃ tena rakṣasā ||

12.1१२.१

ताभिर् आश्वासिता सीता रावणं राक्षसाधिपम् । (१२।१)

tābhir āśvāsitā sītā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |

12.2१२.२

उवाचात्महितं वाक्यं वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम् ॥ (१२।२)

uvācātmahitaṃ vākyaṃ vṛttaśauṇḍīryagarvitam ||

13.1१३.१

नूनं न ते जनः कश्चिद् अस्ति निःश्रेयसे स्थितः । (१३।१)

nūnaṃ na te janaḥ kaścid asti niḥśreyase sthitaḥ |

13.2१३.२

निवारयति यो न त्वां कर्मणो ऽस्माद् विगर्हितात् ॥ (१३।२)

nivārayati yo na tvāṃ karmaṇo 'smād vigarhitāt ||

14.1१४.१

मां हि धर्मात्मनः पत्नीं शचीम् इव शचीपतेः । (१४।१)

māṃ hi dharmātmanaḥ patnīṃ śacīm iva śacīpateḥ |

14.2१४.२

त्वदन्यस्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयेन्मनसापि कः ॥ (१४।२)

tvadanyastriṣu lokeṣu prārthayenmanasāpi kaḥ ||

15.1१५.१

राक्षसाधम रामस्य भार्याम् अमिततेजसः । (१५।१)

rākṣasādhama rāmasya bhāryām amitatejasaḥ |

15.2१५.२

उक्तवान् असि यत् पापं क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे ॥ (१५।२)

uktavān asi yat pāpaṃ kva gatastasya mokṣyase ||

16.1१६.१

यथा दृप्तश्च मातङ्गः शशश्च सहितौ वने । (१६।१)

yathā dṛptaśca mātaṅgaḥ śaśaśca sahitau vane |

16.2१६.२

तथा द्विरदवद् रामस्त्वं नीच शशवत् स्मृतः ॥ (१६।२)

tathā dviradavad rāmastvaṃ nīca śaśavat smṛtaḥ ||

17.1१७.१

स त्वम् इक्ष्वाकुनाथं वै क्षिपन्न् इह न लज्जसे । (१७।१)

sa tvam ikṣvākunāthaṃ vai kṣipann iha na lajjase |

17.2१७.२

चक्षुषो विषयं तस्य न तावद् उपगच्छसि ॥ (१७।२)

cakṣuṣo viṣayaṃ tasya na tāvad upagacchasi ||

18.1१८.१

इमे ते नयने क्रूरे विरूपे कृष्णपिङ्गले । (१८।१)

ime te nayane krūre virūpe kṛṣṇapiṅgale |

18.2१८.२

क्षितौ न पतिते कस्मान्माम् अनार्यनिरीक्षितः ॥ (१८।२)

kṣitau na patite kasmānmām anāryanirīkṣitaḥ ||

19.1१९.१

तस्य धर्मात्मनः पत्नीं स्नुषां दशरथस्य च । (१९।१)

tasya dharmātmanaḥ patnīṃ snuṣāṃ daśarathasya ca |

19.2१९.२

कथं व्याहरतो मां ते न जिह्वा पाप शीर्यते ॥ (१९।२)

kathaṃ vyāharato māṃ te na jihvā pāpa śīryate ||

20.1२०.१

असंदेशात् तु रामस्य तपसश्चानुपालनात् । (२०।१)

asaṃdeśāt tu rāmasya tapasaścānupālanāt |

20.2२०.२

न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भस्मार्हतेजसा ॥ (२०।२)

na tvāṃ kurmi daśagrīva bhasma bhasmārhatejasā ||

21.1२१.१

नापहर्तुम् अहं शक्या तस्य रामस्य धीमतः । (२१।१)

nāpahartum ahaṃ śakyā tasya rāmasya dhīmataḥ |

21.2२१.२

विधिस्तव वधार्थाय विहितो नात्र संशयः ॥ (२१।२)

vidhistava vadhārthāya vihito nātra saṃśayaḥ ||

22.1२२.१

शूरेण धनदभ्राता बलैः समुदितेन च । (२२।१)

śūreṇa dhanadabhrātā balaiḥ samuditena ca |

22.2२२.२

अपोह्य रामं कस्माद्धि दारचौर्यं त्वया कृतम् ॥ (२२।२)

apohya rāmaṃ kasmāddhi dāracauryaṃ tvayā kṛtam ||

23.1२३.१

सीताया वचनं श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः । (२३।१)

sītāyā vacanaṃ śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

23.2२३.२

विवृत्य नयने क्रूरे जानकीम् अन्ववैक्षत ॥ (२३।२)

vivṛtya nayane krūre jānakīm anvavaikṣata ||

24.1२४.१

नीलजीमूतसंकाशो महाभुजशिरोधरः । (२४।१)

nīlajīmūtasaṃkāśo mahābhujaśirodharaḥ |

24.2२४.२

सिंहसत्त्वगतिः श्रीमान् दीप्तजिह्वोग्रलोचनः ॥ (२४।२)

siṃhasattvagatiḥ śrīmān dīptajihvogralocanaḥ ||

25.1२५.१

चलाग्रमकुटः प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः । (२५।१)

calāgramakuṭaḥ prāṃśuścitramālyānulepanaḥ |

25.2२५.२

रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः ॥ (२५।२)

raktamālyāmbaradharastaptāṅgadavibhūṣaṇaḥ ||

26.1२६.१

श्रोणीसूत्रेण महता मेचकेन सुसंवृतः । (२६।१)

śroṇīsūtreṇa mahatā mecakena susaṃvṛtaḥ |

26.2२६.२

अमृतोत्पादनद्धेन भुजंगेनेव मन्दरः ॥ (२६।२)

amṛtotpādanaddhena bhujaṃgeneva mandaraḥ ||

27.1२७.१

तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विभूषितः । (२७।१)

taruṇādityavarṇābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitaḥ |

27.2२७.२

रक्तपल्लवपुष्पाभ्याम् अशोकाभ्याम् इवाचलः ॥ (२७।२)

raktapallavapuṣpābhyām aśokābhyām ivācalaḥ ||

28.1२८.१

अवेक्षमाणो वैदेहीं कोपसंरक्तलोचनः । (२८।१)

avekṣamāṇo vaidehīṃ kopasaṃraktalocanaḥ |

28.2२८.२

उवाच रावणः सीतां भुजंग इव निःश्वसन् ॥ (२८।२)

uvāca rāvaṇaḥ sītāṃ bhujaṃga iva niḥśvasan ||

29.1२९.१

अनयेनाभिसंपन्नम् अर्थहीनम् अनुव्रते । (२९।१)

anayenābhisaṃpannam arthahīnam anuvrate |

29.2२९.२

नाशयाम्यहम् अद्य त्वां सूर्यः संध्याम् इवौजसा ॥ (२९।२)

nāśayāmyaham adya tvāṃ sūryaḥ saṃdhyām ivaujasā ||

30.1३०.१

इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः । (३०।१)

ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |

30.2३०.२

संदिदेश ततः सर्वा राक्षसीर् घोरदर्शनाः ॥ (३०।२)

saṃdideśa tataḥ sarvā rākṣasīr ghoradarśanāḥ ||

31.1३१.१

एकाक्षीम् एककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा । (३१।१)

ekākṣīm ekakarṇāṃ ca karṇaprāvaraṇāṃ tathā |

31.2३१.२

गोकर्णीं हस्तिकर्णीं च लम्बकर्णीम् अकर्णिकाम् ॥ (३१।२)

gokarṇīṃ hastikarṇīṃ ca lambakarṇīm akarṇikām ||

32.1३२.१

हस्तिपद्यश्वपद्यौ च गोपदीं पादचूलिकाम् । (३२।१)

hastipadyaśvapadyau ca gopadīṃ pādacūlikām |

32.2३२.२

एकाक्षीम् एकपादीं च पृथुपादीम् अपादिकाम् ॥ (३२।२)

ekākṣīm ekapādīṃ ca pṛthupādīm apādikām ||

33.1३३.१

अतिमात्रशिरोग्रीवाम् अतिमात्रकुचोदरीम् । (३३।१)

atimātraśirogrīvām atimātrakucodarīm |

33.2३३.२

अतिमात्रास्यनेत्रां च दीर्घजिह्वाम् अजिह्विकाम् । (३३।२)

atimātrāsyanetrāṃ ca dīrghajihvām ajihvikām |

33.3३३.३

अनासिकां सिंहमुखीं गोमुखीं सूकरीमुखीम् ॥ (३३।३)

anāsikāṃ siṃhamukhīṃ gomukhīṃ sūkarīmukhīm ||

34.1३४.१

यथा मद्वशगा सीता क्षिप्रं भवति जानकी । (३४।१)

yathā madvaśagā sītā kṣipraṃ bhavati jānakī |

34.2३४.२

तथा कुरुत राक्षस्यः सर्वाः क्षिप्रं समेत्य च ॥ (३४।२)

tathā kuruta rākṣasyaḥ sarvāḥ kṣipraṃ sametya ca ||

35.1३५.१

प्रतिलोमानुलोमैश्च सामदानादिभेदनैः । (३५।१)

pratilomānulomaiśca sāmadānādibhedanaiḥ |

35.2३५.२

आवर्तयत वैदेहीं दण्डस्योद्यमनेन च ॥ (३५।२)

āvartayata vaidehīṃ daṇḍasyodyamanena ca ||

36.1३६.१

इति प्रतिसमादिश्य राक्षसेन्द्रः पुनः पुनः । (३६।१)

iti pratisamādiśya rākṣasendraḥ punaḥ punaḥ |

36.2३६.२

काममन्युपरीतात्मा जानकीं पर्यतर्जयत् ॥ (३६।२)

kāmamanyuparītātmā jānakīṃ paryatarjayat ||

37.1३७.१

उपगम्य ततः क्षिप्रं राक्षसी धान्यमालिनी । (३७।१)

upagamya tataḥ kṣipraṃ rākṣasī dhānyamālinī |

37.2३७.२

परिष्वज्य दशग्रीवम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३७।२)

pariṣvajya daśagrīvam idaṃ vacanam abravīt ||

38.1३८.१

मया क्रीड महाराजसीतया किं तवानया । (३८।१)

mayā krīḍa mahārājasītayā kiṃ tavānayā |

38.2३८.२

अकामां कामयानस्य शरीरम् उपतप्यते । (३८।२)

akāmāṃ kāmayānasya śarīram upatapyate |

38.3३८.३

इच्छन्तीं कामयानस्य प्रीतिर् भवति शोभना ॥ (३८।३)

icchantīṃ kāmayānasya prītir bhavati śobhanā ||

39.1३९.१

एवम् उक्तस्तु राक्षस्या समुत्क्षिप्तस्ततो बली । (३९।१)

evam uktastu rākṣasyā samutkṣiptastato balī |

39.2३९.२

ज्वलद्भास्करवर्णाभं प्रविवेश निवेशनम् ॥ (३९।२)

jvaladbhāskaravarṇābhaṃ praviveśa niveśanam ||

40.1४०.१

देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च तास्ततः । (४०।१)

devagandharvakanyāśca nāgakanyāśca tāstataḥ |

40.2४०.२

परिवार्य दशग्रीवं विविशुस्तद् गृहोत्तमम् ॥ (४०।२)

parivārya daśagrīvaṃ viviśustad gṛhottamam ||

41.1४१.१

स मैथिलीं धर्मपराम् अवस्थितां प्रवेपमानां परिभर्त्स्य रावणः । (४१।१)

sa maithilīṃ dharmaparām avasthitāṃ pravepamānāṃ paribhartsya rāvaṇaḥ |

41.2४१.२

विहाय सीतां मदनेन मोहितः स्वम् एव वेश्म प्रविवेश भास्वरम् ॥ (४१।२)

vihāya sītāṃ madanena mohitaḥ svam eva veśma praviveśa bhāsvaram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 20

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit