Rām, 6, 34
Select a line for its word-by-word analysis.
रविर् अस्तं गतो रात्रिः प्रवृत्ता प्राणहारिणी ॥ (१।२)
ravir astaṃ gato rātriḥ pravṛttā prāṇahāriṇī ||
अन्योन्यं बद्धवैराणां घोराणां जयम् इच्छताम् । (२।१)
anyonyaṃ baddhavairāṇāṃ ghorāṇāṃ jayam icchatām |
सम्प्रवृत्तं निशायुद्धं तदा वारणरक्षसाम् ॥ (२।२)
sampravṛttaṃ niśāyuddhaṃ tadā vāraṇarakṣasām ||
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तस्मिंस्तमसि दारुणे ॥ (३।२)
anyonyaṃ samare jaghnustasmiṃstamasi dāruṇe ||
कालाः काञ्चनसंनाहास्तस्मिंस्तमसि राक्षसाः । (५।१)
kālāḥ kāñcanasaṃnāhāstasmiṃstamasi rākṣasāḥ |
सम्प्रादृश्यन्त शैलेन्द्रा दीप्तौषधिवना इव ॥ (५।२)
samprādṛśyanta śailendrā dīptauṣadhivanā iva ||
तस्मिंस्तमसि दुष्पारे राक्षसाः क्रोधमूर्छिताः । (६।१)
tasmiṃstamasi duṣpāre rākṣasāḥ krodhamūrchitāḥ |
ते हयान् काञ्चनापीडान् ध्वजांश्चाग्निशिखोपमान् । (७।१)
te hayān kāñcanāpīḍān dhvajāṃścāgniśikhopamān |
आप्लुत्य दशनैस्तीक्ष्णैर् भीमकोपा व्यदारयन् ॥ (७।२)
āplutya daśanaistīkṣṇair bhīmakopā vyadārayan ||
कुञ्जरान् कुञ्जरारोहान् पताकाध्वजिनो रथान् । (८।१)
kuñjarān kuñjarārohān patākādhvajino rathān |
चकर्षुश्च ददंशुश्च दशनैः क्रोधमूर्छिताः ॥ (८।२)
cakarṣuśca dadaṃśuśca daśanaiḥ krodhamūrchitāḥ ||
दृश्यादृश्यानि रक्षांसि प्रवराणि निजघ्नतुः ॥ (९।२)
dṛśyādṛśyāni rakṣāṃsi pravarāṇi nijaghnatuḥ ||
रुधिरोदा महावेगा नद्यस्तत्र प्रसुस्रुवुः ॥ (११।२)
rudhirodā mahāvegā nadyastatra prasusruvuḥ ||
शङ्खवेणुस्वनोन्मिश्रः संबभूवाद्भुतोपमः ॥ (१२।२)
śaṅkhaveṇusvanonmiśraḥ saṃbabhūvādbhutopamaḥ ||
हतानां स्तनमानानां राक्षसानां च निस्वनः । (१३।१)
hatānāṃ stanamānānāṃ rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ |
शस्त्रपुष्पोपहारा च तत्रासीद् युद्धमेदिनी । (१४।१)
śastrapuṣpopahārā ca tatrāsīd yuddhamedinī |
दुर्ज्ञेया दुर्निवेशा च शोणितास्रवकर्दमा ॥ (१४।२)
durjñeyā durniveśā ca śoṇitāsravakardamā ||
ततस्ते राक्षसास्तत्र तस्मिंस्तमसि दारुणे । (१६।१)
tataste rākṣasāstatra tasmiṃstamasi dāruṇe |
रामम् एवाभ्यधावन्त संहृष्टाः शरवृष्टिभिः ॥ (१६।२)
rāmam evābhyadhāvanta saṃhṛṣṭāḥ śaravṛṣṭibhiḥ ||
तेषाम् आपततां शब्दः क्रुद्धानाम् अभिगर्जताम् । (१७।१)
teṣām āpatatāṃ śabdaḥ kruddhānām abhigarjatām |
उद्वर्त इव सप्तानां समुद्राणाम् अभूत् स्वनः ॥ (१७।२)
udvarta iva saptānāṃ samudrāṇām abhūt svanaḥ ||
तेषां रामः शरैः षड्भिः षड् जघान निशाचरान् । (१८।१)
teṣāṃ rāmaḥ śaraiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaḍ jaghāna niśācarān |
यज्ञशत्रुश्च दुर्धर्षो महापार्श्वमहोदरौ । (१९।१)
yajñaśatruśca durdharṣo mahāpārśvamahodarau |
वज्रदंष्ट्रो महाकायस्तौ चोभौ शुकसारणौ ॥ (१९।२)
vajradaṃṣṭro mahākāyastau cobhau śukasāraṇau ||
ते तु रामेण बाणौघैः सर्वमर्मसु ताडिताः । (२०।१)
te tu rāmeṇa bāṇaughaiḥ sarvamarmasu tāḍitāḥ |
युद्धाद् अपसृतास्तत्र सावशेषायुषो ऽभवन् ॥ (२०।२)
yuddhād apasṛtāstatra sāvaśeṣāyuṣo 'bhavan ||
ततः काञ्चनचित्राङ्गैः शरैर् अग्निशिखोपमैः । (२१।१)
tataḥ kāñcanacitrāṅgaiḥ śarair agniśikhopamaiḥ |
ये त्वन्ये राक्षसा वीरा रामस्याभिमुखे स्थिताः । (२२।१)
ye tvanye rākṣasā vīrā rāmasyābhimukhe sthitāḥ |
ते ऽपि नष्टाः समासाद्य पतंगा इव पावकम् ॥ (२२।२)
te 'pi naṣṭāḥ samāsādya pataṃgā iva pāvakam ||
सुवर्णपुङ्खैर् विशिखैः संपतद्भिः सहस्रशः । (२३।१)
suvarṇapuṅkhair viśikhaiḥ saṃpatadbhiḥ sahasraśaḥ |
राक्षसानां च निनदैर् हरीणां चापि गर्जितैः । (२४।१)
rākṣasānāṃ ca ninadair harīṇāṃ cāpi garjitaiḥ |
त्रिकूटः कन्दराकीर्णः प्रव्याहरद् इवाचलः ॥ (२५।२)
trikūṭaḥ kandarākīrṇaḥ pravyāharad ivācalaḥ ||
सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां भक्षयन् रजनीचरान् ॥ (२६।२)
sampariṣvajya bāhubhyāṃ bhakṣayan rajanīcarān ||
अङ्गदस्तु रणे शत्रुं निहन्तुं समुपस्थितः । (२७।१)
aṅgadastu raṇe śatruṃ nihantuṃ samupasthitaḥ |
इन्द्रजित् तु रथं त्यक्त्वा हताश्वो हतसारथिः । (२८।१)
indrajit tu rathaṃ tyaktvā hatāśvo hatasārathiḥ |
ब्रह्मदत्तवरो वीरो रावणिः क्रोधमूर्छितः । (२९।२)
brahmadattavaro vīro rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ |
स रामं लक्ष्मणं चैव घोरैर् नागमयैः शरैः । (३०।१)
sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva ghorair nāgamayaiḥ śaraiḥ |
बिभेद समरे क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राक्षसः ॥ (३०।२)
bibheda samare kruddhaḥ sarvagātreṣu rākṣasaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.